Tíminn - 23.09.1979, Blaðsíða 9

Tíminn - 23.09.1979, Blaðsíða 9
Sunnudagur 23. september 1979 Þórarinn Þórarinsson: Hermann Jónasson ÞAÐ er ekki umdeilt lengur, að Hermann Jónasson var einn af svipmestu og áhrifamestu stjórnmálamönnum tslendinga á árunum frá 1930-1960. Hann átti f rikum mæli flesta beztu eiginleika stjórnmálamannsins. Hann var mikill hugsjónamað- ur, djarfur og gætinn i senn, frá- bær samstarfsmaður og félagi og naut trausts og vinsælda allra þeirra, sem kynntust hon- um. Fáir stjórnmálamenn hafa notið slikra vinsælda kjósenda sinna og hann. Þaö hafa Strandamenn nú sýnt aft honum latnum á eftirminnilegan hátt. Hermann Jónasson flutti viö ýmis tækifæri ræður, sem eru i röð hins allra bezta, sem liggur eftir islenzka stjórnmálamenn á þvl sviði. Hann átti auðvelt með að ganga á sjónarhól, þar sem sá bæði aftur og fram, stuözt var við sögulega þekkingu og ljóöakunnáttu, vandamál lið- andi stundar rædd á einfaldan og augljósan hátt og brugðið upp rökstuddum framtiöarsýn- um, sem gáfu mönnum kjark og trú á erfiöum timum. Það er mikil þörf á þvf að gefið veröi út úrvalssafn af slíkum ræðum Hermanns Jónassonar, þvi að þær flytja sigildan boðskap, sem á ekki slður við nú en á þeim tfma, þegar þær voru fluttar. A stofnfundi Sambands ungra Framsóknarmanna, sem haldiö var að Laugarvatni i júnl 1938, flutti Hermann Jónasson eina af þessum ræðum, sem enn eru eftirminnilegar þeim, sem á hlýddu. Þaö er ekki úr vegi i til- efni af áöurnefndu framtaki Strandamanna að rifja hér upp nokkra kafla úr þessari ræöu hans. Stjórnmálin Hermann Jónasson sagði i upphafi máls slns: „Viö erum hér saman komin til þess að ræða um það sem i daglegu tali er kölluð stjórnmál eða pólitlk — orð og hugtak, sem sumt fólk þykist ekki mega heyra nefnt. En þetta fólk hug- leiðir það ekki, aö vel flestar at- hafnir og flest gæði, sem við njótum eru ávöxtur stjórnmála eða ofin inn I þau að meira eða minna leyti. Þetta hús, sem við nú erum stödd I, er ávöxtur stjórnmálabaráttu. Vegirnir, sem við þutum eftir hingað, langan veg eða skamman, eru það einnig. Sama er að segja um slmann, sem við nú notum til að reka erindi I fjarlægum héruð- um. Stjórnmálin eru leit okkar allra að þvl hvernig við getum skapað traust og heilbrigt þjób- félag með hamingjusömum, á- byrgum og gæfusömum ein- staklingum. Þvl er nú þannig varið, að einstaklingarnir geta ekki lifað einir fyrir sig. Þeir verða, til þess að llfið veröi þeim þolanlegt, aö lifa I félagi hver við annan. Og fyrir þessu samfélagi, sem við köllum þjóö- félag, erum viö stöðugt að reyna að finna betri form og reglur. Við vitum um ýmislegt, sem er nauðsynlegt til þess að þjóöfé- lagið sé traust og einstakling- arnir hamingjusamir. Við vit- um meðal annars af reynslu sögunnar, að þjóðfélagiö getur verið veikt, þótt þaö eigi mikið voldugra einstaklinga. Og við vitum það einnig, að þjóðfélagiB getur því aðeins verið heilbrigt og traust, aö einstaklingar þess séu ábyrgir og hæfir. Að þessu marki erum við að vinna, og til þess erum við saman komin hér á þetta flokksþing". Skuggahlið framfaranna Hermann Jónasson vék þessu næst að hinum miklu framför- um sem orðið höfðu I landinu á fyrstu áratugum aldarinnar. Hann sagði siðan: „Framfarir hafa vissulega aukið þægindi okkar og breytt Hfinu I þessu landi, gert þaö bjartara og skemmtilegra á margan hátt. Það eru vissulega mikil aukin þægindi að þvl að hafa t.d. þetta og mörg önnur vegleg, hlý og raflýst húsa- kynni, skólahúsin víðs vegar um landið, brýrnar, slmann og veg- ina, sem ég talaði um áðan, og margs konar önnur þægindi. Sama blasir viö á sviði mann- réttindamálanna. Og þannig mætti yfirleitt lengi telja. Og . flest af þessu, sem við teljum nú alveg nauðsynlegt, er geróllkt þvi, sem forfeður okkar og mæður bjuggu við og gerðu sig ánægða með. Slikar framfarir á svo stuttum tima, Hkjast meira byltingu en þróun. Og hún hefir haft það I för með sér, að mjóg margir af einstaklingum þjóðfé- lagsins lifa oröið viö mikið eftir- læti, menn og konur, sem fá mikið fyrir lltið, og sem vilja halda áfram að lifa þannig. Og þeim fjölgar stöðugt með aukn- um þægindum, sem þannig vilja lifa lifinu. Hér er að gerast hið sama og vlða annars staðar með vaxandi nútlmamenningu og sem er orðið mikið áhyggju- og viðfangsefni stjórnmálamanna og uppeldisfræðinga, sem bók- menntir seinustu ára bera greinilegast vott um. ÞjóBfélag, Sígildur boðskapur Hermanns Jónassonar sem á mikið af sllkum þegnum, er veikt og er hætt við, að það geti ekki til lengdar staöizt. Þessir þegnar reyna að sneiða fram hjá erfiöleikunum og leita gæfunnar I athafnaleysi. En vit- anlega finna þeir hana ekki þar, þótt stundum kunni að Hta svo ut á yfirborðinu. Þessir einstak- lingar leita gæfunnar ekki hið innra með sjálfum sér, þar sem hana er að finna, heldur I þæg- indum, nautnum og gleði, sem liggur utan við þá sjál' \". Lífshamingjan „Hið dásamlega viö lifið er þaB, aB hagur og gæfa einstak- linganna og þjóðfélagsins fara saman. Þróttmikill og ábyrgur einstaklingur, sem heyr llfsbar- áttuna með elju og karl- mennsku, er hollur þegn I slnu þjóBfélagi. Og hann er jafn- framt hollur sjálfum sér, þvl gæfuna er hvergi að finna nema I vinnu og baráttu. Sá, sem hefir allt til alls og þarf ekkert fyrir þvi að hafa, verður aldrei ham- ingjusamur. Llfshamingjan er I þvi fólgin, að erfiða og sigrast á erfiðleikunum og jafnvel biða annað slagið ósigur, þvi meiri og hreinni verður gleöin yfir sigrinum, sólskinsdagar eru okkar gleðistundir, vegna þess, að við höfum ekki alltaf sólskin og birta sumarsins, vegna þess að við höfum dimman vetur. rsienn og málef ni Þannig er lifshamingjan. Skúrir og skin verða að skiptast á — það er einnig fullvist, að það nær enginn langt fram né öðlast karlmennsku og þor nema sá, sem leggur mikið á sig, mætir miklum erfiðleikum og jafnvel hættum og heyir harða baráttu til að yfirstiga þær. Englending- ar segja að sigurinn i heims- styrjöldinni hafi verið unninn á íþróttavöllunum við skólann I Eaton, — skólanum, sem hefir fóstrað meira en helming af öll- um utanríkismálaráðherrum Englands. Tæpastmun þaB taliB að þessi skóli útskrifi lærðustu menn Englands, en I þeim skóla er jafnvel enn meir en annars staðar I Englandi lögð áherzla á að þroska skapgerð og karl- mennsku nemendanna á marg- vlslegan hátt og ekki sizt á Iþróttavöllunum, þar sem menn læra aB leggja aB sér, láta á móti sér og yfirvinna erfiBleik- ana, aB ógleymdu þvi, aB her- bergi nemendanna i Eaton eru áreiðanlega kaldari én i nokkr- um skóla hér á landi. — Móður- málið okkar, sem safnað hefir reynslu kynslóðanna, segir okk- ur þessi sannindi I fáum og ó- brotnum orðum: „þaö verður enginn obarinn biskup". Af þessum ástæðum er okkur það mikil nauðsyn aö forða þjóðfélaginu frá þeirri glötun, aB fleiri og fleiri þegnar leiti gæfunnar I athafnaleysi, á- byrgBarleysi og þægindum. Skemmtanir og þægindi eru vissulega nauBsyn og blessun, en aBeins sem endurgjald og hvild fyrir erfiöi og athafnir. Við verðum að miða uppeldi okkar við þaB, aB sem flestir nemi þau lifssannindi, aB það er, þegar allt er grandskoðað, engin sann- ari gleði til en vinnugleöin: Að leggja frá sér vinnu að kveldi hæfilega þreyttur og horfa yfir vel.unniö dagsverk, hvort sem vinnudagurinn hefir verið 10 stundir eða heil mannsæfi. Þaö er eitt af stærstu hlut- verkum okkar flokks að kenna mönnum þessi lifssannindi og að þeir staðfesti þau I lifi sinu og starfi". Uppeldismálin „En ef þessi lifsskoðun er rétt, og það er hún, og ef hún er undirstaðan undir gæfu einstak- lingsins og framtið þjóðfélags- ins, höfum við þá gert nægilega mikið til þess að kenna mönnum ao skilja hana og tileinka sér hana? Við getum verið þess full- viss að „Æfinnar um sóknarsvið sérhvers biður gllma, þvi er bezt að venjast við vosbúðina í tlma". En I uppeldismálum okkar hafa verið þeir ágallar, og viö skulum kannast hreinlega við þaö, sem Stefán G. Stefánsson telur einna hættulegasta I menntakerfi þjóðanna, „að fátt er skeytt um hjarta og hönd". ViB höfum barnafræðslu, fræðslumál og fræðslumála- stjóra en hér kemur móðurmál- ið upp um okkur. Menntakerfi okkar hefir verið og er fræðsla en ekki uppeldi. Við höfum ekki i skólamálum fylgt þeirri reglu, sem St.G. St. telur að eigi aö vera mælikvarði á menntun manna — að telja þann mann beztmenntaðan: „Flest og bezt, sem var og vann, er vönduðum manni sæmdi". Við höfum ekki litið svo á eins og hinn visi Eng- lendingur: „Að góð skapgerð sé gáfum æðri". Það er I þessu sambandi táknandi, að tslend- ingar virðast viðast skara fram úr viö nám erlendis i lærdómi, en þegar kemur út i baráttu lifs- ins, notast lærdómurinn þvi miður ekki ætlB aB sama skapi. Mikill lærdómur er góður og oft nauösynlegur, en þvi aðeins gagnlegur, oftast nær, að bak við hann sé skapgerð, sem ber hann uppi og notfærir sér hann I baráttu og starfi. Ég lit svo á, að gerbreytingar á uppeldismálum okkar og skólamálum séu nauðsynlegar og aðkallandi og að ekki megi vera á því nein bið, að Fram- sóknarflokkurinn taki þessi mál til urlausnar. Ég álit að framtiö þjóðarinnar geti beinltnis meir en á flestu öðru oltið á þvi, að okkur takist að breyta skóia og uppeldismálunum. Það verður að snúa við þeim hættulega hugsunarhætti, sem virðist vera að festa rætur meir og meir meðal þegnanna I þessu þjóðfé- lagi og sem ég hefi minnzt á hér að framan. Ég er að vlsu ekki þess umkominn að benda a þær breytingar, sem gera þarf, nema aðeins I örfáum frum- dráttum. En ég get bent á aö það sem fyrst og fremst þarf að taka til athugunar, er uppeldi barnanna og barnafræðslan, sem við köllum svo. Ég get bent á það, að vali kennara er viða mjög ábótavant og við verðum að gera okkur grein fyrir, að það mál þarfnast endurskoðun- ar. Börnin eru, að minnsta kosti i sveitum landsins, með skóla- náminu, um of slitin frá starfi heimilanna, sem oft hefir verið drýgsta veganestið fyrir marga Islendinga, þegar kom út I bar- áttu lifsins. íþróttir og útivera I barnaskólunum er of lltil og hvoru tveggja ábótavant. Og þaö er aðkallandi nauðsyn og næsta undarlegt, að það skuli að mestu hafa veriö látið undir höf- uð leggjast, að kenna börnunum allt um skaðsemi áfengis og tóbaks, þvi að það verður aldrei unninn bugur á þessum nautn- um, sem kosta þjóðina svo mikl- ar fórnir, nema einmitt i gegn um barnauppeldið fyrst og fremst. Þaö þarf að kenna börn- unum einföldustu undirstöðu- atriði heilbrigðisfræðinnar. Kenna þeim og láta þau skilja, að það er skylda gagnvart sjálf- um þeim, skylda gagnvart sln- um og við þjóðfélagiB að gera sitt itrasta til þess að varðveita heilsuna og starfsþróttinn, sem er undirstaða allrar lifsgleði og Hfsnautnar og að vinnan er fyrst og fremst helgasta skylda hvers manns. Það þarf ennfremur að hafa meira verklegt nám I sein- ustu bekkjum skólanna og sjálf- sagt að gera garðrækt beinlinis að skyldunámsgrein, þvl ræktun moldarinnar er ein undirstaðan i Hfi þjóðarinnar og ekkert er þroskavænlegra en að vinna við ræktun og finna lifið og gróður- inn vaxa milli handanna á sér". Töfrasprotinn Hér verður rúmsins vegna að sleppa löngum kafla, þar sem nánar er rætt um uppeldismál- in, og siðan ræddir þeir mörgu möguleikar, sem landið hefði upp á að bjóða til bættrar af- komu þjóðarinnar. Síðan sagði Hermann: „Ég bendi aðeins á þessi verkefni, en það mætti sjálfsagt benda á mörg fleiri. Sumt af þessu er ef til vill að einhverju leyti draumsjón, sem á eftir að falla fyrir veruleikanum, en margt af þeim verkefnum, sem við sjáum ekki I dag, koma fram i dagsljósið á morgun, þvi að breytingarnar eru örar og þróun vlsindanna hröð. Verkefnin eru sannarlega ó- þrjótandi i þessu landi og mun það sannast stöðugt betur með hverju árinu, að „hér er nóg um björg og brauð berirðu töfrasprotann, þetta land á ærinn auð, ef menn kunna að nota 'ann". Raunverulega er það þvi frá minu sjónarmiði þannig, að þó lifsbaráttan sé hörð I dag, þá eru möguleikarnir svo miklir og óleyst verkefni framundan svo mörg, að það hefir aldrei verið ánægjulegra en nú að vera þróttmikill, ungur maöur á Is- landi. Það er að visu alitaf til, að Framhald á bls. 25

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.