Fréttablaðið - 16.11.2007, Side 30

30 16. nóvember 2007 FÖSTUDAGUR
UMRÆÐAN
Þýðingarmiðstöð
utanríkisráðuneyt-
isins
Á degi íslenskrar tungu finnst mér
rétt að vekja athygli á
því sem vel horfir.
Í skýrslu til
Alþingis um utanríkis-
mál sem flutt var í
síðustu viku lagði ég út af nýjum
veruleika íslensku þjóðarinnar.
Þó að stutt sé liðið á 21. öldina
hefur hún borið með sér miklar
breytingar og Ísland er lifandi
vitnisburður þeirra hröðu
breytinga. Í stjórnmálum eru
skilin milli innanlandsmála og
alþjóðamála að hverfa. Þetta má
orða sem svo að á 21. öld séu
heimsmálin einnig heimamál og
heimaverkefnin heimsverkefni.
Sumir óttast um íslenska tungu
við þessar aðstæður og aðrir
ganga langt í að tala fyrir
aukinni notkun ensku hér heima í
viðskiptum, skólum, stjórnsýslu
og jafnvel menningarstarfi. Eins
og oft gerist hjá okkur hneigist
umræðan til tveggja póla og
kappræðan tekur yfir.
Staðreyndin er sú að íslensk
tunga er sterk sem fyrr og áfram
er það viðfangsefni Íslendinga að
hún endurnýist og smíðuð séu ný
orð um allt sem er hugsað á jörð.
Þýðingarmiðstöð utanríkis-
ráðuneytisins hefur verið
starfrækt frá því að undirbún-
ingur hófst að aðild Íslands að
Evrópska efnahagssvæðinu. Í
þeirri aðild fólst í raun umfangs-
mesta upptaka erlends réttar frá
því að Járnsíða og Jónsbók urðu
lögbækur Íslendinga á
13. öld. Í sautján ár
hefur þýðingarmið-
stöðin íslenskað nýja
hugsun í tækni,
samfélagsmálum,
vísindum og menn-
ingu og leitt ný orð og
hugtök inn í íslenskt
ritmál í sátt við
formgerð íslenskunn-
ar. Þetta starf er
ómetanlegt því með
þessu móti eru
tengslin við Evrópu og heiminn
virkjuð til að endurnæra
íslenskuna og svara kalli tímans.
Starfsstöð þjálfaðra íslensku-
fræðinga og annarra sérfræð-
inga er mitt í kviku nýmæla í
þróun tækni, samfélags og
vísinda og færir inn í íslenskuna
orð og hugtök til að fjalla um þau
nýmæli.
Með starfi þýðingarmiðstöðv-
arinnar er orðið til hugtakasafn
með ríflega 46 þúsund íslensk
grunnhugtök sem aðgengilegt er
öllum á vefsetri utanríkisráðu-
neytisins. Þýðingarmiðstöðin
starfrækir í raun þekkingarnet
sem nær inn á afar fjölbreytt
starfssvið samfélagsins – í
verkgreinar, í opinberar stofnan-
ir, til rannsóknafólks og víðar.
Þetta fólk liðsinnir við að skilja
við hvað er átt á erlendu tungu-
máli og hvernig það verði best
orðað á lipurri íslensku. Metnað-
ur allra er mikill til þess að
tryggja vöxt og viðgang íslensk-
unnnar.
Með starfi af þessu tagi tryggj-
um við til framtíðar fastatök
íslenskrar tungu í glímunni við
hnattvæðinguna.
Höfundur er utanríkisráðherra.
Fastatök íslenskrar
tungu á hnattvæðingu
Hvað er í gangi?
UMRÆÐAN
Öryrkjar
Stundum er ÖBÍ legið á hálsi fyrir að beita
sér ekki nóg opinber-
lega. ÖBÍ leggur áherslu
á að ræða sem mest
milliliðalaust og af hei-
lindum við þá aðila sem
ráða miklu um það hvort
tillögur okkar ná fram
að ganga eða ekki. Í slíkum sam-
skiptum gildir oft maður á mann
aðferðin fremur en fjandsamlegar
upphrópanir í fjölmiðlum. Við vilj-
um láta verkin tala.
Það er óvenjulegt að ÖBÍ setji
fram kröfur í tengslum við fjár-
lagagerð og samningagerð á
almennum vinnumarkaði. Við
ákváðum að gera það að þessu
sinni til að freista þess að ná
árangri varðandi bætt kjör fatl-
aðra og sjúkra um áramót umfram
það sem felst í lagabreytingum
þeim sem tóku gildi um síðustu
áramót. Meginkrafa okkar er tvö-
földun á grunnlífeyri eða hækkun
úr 24.831 krónu í kr. 50.000. Einnig
að skattleysismörk hækki úr kr.
90. 000 í 140.000 og að frítekju-
mark á atvinnutekjur hækki í kr.
900.000 í stað 300.000 á ári nú.
Ljón í vegi
Í viðræðum mínum við fulltrúa
stjórnvalda hef ég fundið fyrir
miklum skilningi og áhuga á að
koma til móts við tillögur okkar.
Við kynntum þessar kröfur strax í
haust og þótt óvíst sé að þær nái
fram að ganga strax um áramót
nema þá vonandi að hluta til er
vilji til að ganga lengra á næsta
ári. Um áramót mun lífeyrishluti
almannatrygginga
flytja frá heilbrigðis-
ráðuneyti yfir til félags-
málaráðuneytis. 71 árs
gamalt kerfi verður
ekki stokkað upp á nýtt
á einum degi eða mán-
uði en ég hef fulla trú á
því að ef tekst að ná
víðtækri samstöðu um
nýtt fyrirkomulag muni
það strax á næstu mán-
uðum skila sér í bætt-
um kjörum, betri þjónustu við fólk,
aukinni virkni og nýjum tækifær-
um.
Það eru auðvitað ýmis ljón í veg-
inum. Mikilvægt er að til verði eitt
öflugt almannatryggingakerfi
fyrir alla landsmenn þar sem fólk
þarf ekki að rekast á veggi við að
leita réttar síns. Öllum hugmynd-
um um aðgreinandi einkarekin
kerfi sem mismuni fólki verður að
hafna svo við getum einbeitt okkur
að hinu sameiginlega stórverkefni
að skapa hér góðar almannatrygg-
ingar fyrir alla landsmenn. Ég hef
trú og von um að það takist að gera
besta almannatryggingakerfi
Norðurlanda hér á Íslandi í stað
þess versta sem við nú búum við.
Við verðum líka að finna starfsemi
lífeyrissjóðanna stað þar sem þeir
skerði ekki eða felli einhliða niður
örorkulífeyri fólks sem engum
vörnum kemur við. Það er óviðun-
andi og ömurlegt að ÖBÍ þurfi að
standa í málarekstri vegna þessa
eins og nú er raunin gagnvart Gildi
lífeyrissjóði. En við munum fylgja
málinu til enda.
Tækifærin blasa við
Það er ábyrgðarlaust af stjórnend-
um sjóðanna að fresta ekki ákvörð-
unum um skerðingar og niðurfell-
ingar á lífeyri að minnsta kosti á
meðan unnið er að nýju fyrirkomu-
lagi almannatrygginga. Eftir eitt
ár er markmiðið að endurhæfing-
arþjónusta við sjúka og fatlaða
verði stóraukin. Það skiptir líka
mjög miklu máli að einstaklings-
miðuð ráðgjöf og stuðningur verði
efldur og getum við mikið lært af
Akureyringum í þeim efnum. Það
á einnig við um búsetumál fatl-
aðra, sem eru í miklu ólagi í
Reykjavík en að mörgu leyti til
fyrirmyndar fyrir norðan. Eftir
breytingu mun örorkumat heyra
sögunni til og færnimat verða
tekið upp þess í stað, sem veitir
ótekjutengdan einstaklingsbund-
inn rétt til stuðnings og fram-
færslu í hlutfalli við starfshæfni.
Það er þannig mikið í gangi og hið
mikla breytingaferli sem er að
hefjast mun skila sér í auknum
lífsgæðum fatlaðra og sjúkra. ÖBÍ
mun sjá til þess.
Tækifærin blasa við okkur.
Heildarhreyfing fatlaðra hefur
verið kölluð til leiks og það er
skylda okkar að axla ábyrgð og
taka fullan þátt í þeirri miklu
vinnu sem það kostar að búa til
réttlátt og gott fyrirkomulag fram-
færslutrygginga á Íslandi. Við
fylgjum verkinu til enda!
Höfundur er formaður Öryrkja-
bandalags Íslands.
SIGURSTEINN
MÁSSON
Ég hef trú og von um að það
takist að gera besta almanna-
tryggingakerfi Norðurlanda
hér á Íslandi í stað þess versta
sem við nú búum við.
INGIBJÖRG SÓLRÚN
GÍSLADÓTTIR
Kostun á dagskrá RÚV
UMRÆÐAN
Ríkisútvarpið
Samningur RÚV og Ólafsfells, sem er hluthafi í Árvakri hf. og í eigu Björg-
ólfs Guðmundssonar, um sameiginlega
kostun þessara aðila á framleiðslu á dag-
skrárefni fyrir RÚV, hefur eðlilega vakið
athygli og umræður. Flestum finnst
ánægjulegt að fé sé varið til innlendrar
dagskrárgerðar, en málið er ekki svo ein-
falt, því samningurinn felur í sér augljóst
brot á ákvæðum í lögum um Ríkisútvarpið ohf., sem
mikilvægt er að séu virt til að stemma stigu við vax-
andi samkeppnismismunun á fjölmiðlamarkaði.
Yfirlýsingar útvarpsstjóra og menntamálaráð-
herra um að ekki sé um kostun að ræða þar sem féð
renni til sjálfstæðra framleiðenda eru rökleysa. Nán-
ast allt leikið efni á Stöð 2 er framleitt með sama
hætti og algjört aukaatriði efnislega hvort féð fer um
hendur stöðvarinnar eða beint til lækkunar á inn-
kaupskostnaði efnisins, þótt það geti t.d. skapað
skattaleg álitaefni. Útvarpslög skilgreina kostun sem
hvers konar fémætt framlag til framleiðslu eða
útsendingar dagskrárliða í útvarpi. RÚV og enginn
annar fær verðmætin í hendur, þ.e. dagskrárefnið,
sem sýnt er í samkeppni við dagskrá einkarekinna
sjónvarpsstöðva, sem ekki njóta tæplega þriggja
milljarða styrks frá skattgreiðendum árlega. Þetta er
vinsælt efni sem leggur grunn að áhorfsmælingum
og verðmætum auglýsingatímum. Því er lýst yfir af
dagskrárstjóra RÚV að RÚV fari með allt dagskrár-
vald varðandi þessa framleiðslu.
Hvar er þetta bannað?
Í 11. gr. laga um RÚV ohf. eru tekjustofnar RÚV tæm-
andi taldir. Þeir eru 1) Sérstakt gjald sem skattstjórar
leggja á og leysir afnotagjöld af hólmi 1. janúar 2009.
2) Tekjur af auglýsingum, kostun og sölu eða leigu á
vörum tengdum dagskrárefni. 3) Aðrar tekjur sem
Alþingi kann sérstaklega að ákveða.
Ef það væri rétt að tekju- eða verðmætaöflunin,
sem samningurinn við Ólafsfell aflar RÚV, falli ekki
innan þessara liða að ofan, væri því um óheimila
tekjuöflun að ræða. Varðandi umfang kostunar er sú
takmörkun sett í lagagreininni, að tekjur af kostun
megi ekki vera hærra hlutfall af samanlögðum tekj-
um RÚV af kostun og auglýsingum, heldur en var á
árinu 2006. Það voru um 10% af einum milljarði króna
og heimildir RÚV til kostunar því löngu sprungnar
samkvæmt lagaákvæðinu, eftir þessa samn-
ingsgerð.
Þessi takmörkun var ekki sett í hugsunar-
leysi, heldur að undangengnum ítarlegum
umræðum í menntamálanefnd um hvort
rétt væri að banna slíka tekjuöflun RÚV
algerlega. Ekki tókst hins vegar að fá sett
neitt þak á aðkomu RÚV að auglýsinga-
markaðnum, sem er náskylt umræðuefni,
með þeim afleiðingum að RÚV leggur nú
höfuðáherslu á að framleiða auglýsinga-
sjónvarp, sem fyrirtækið niðurgreiðir með
skattfé. Á þetta hefur m.a. Viðskiptaráð
Íslands bent í ítarlegum áherslupunktum til stjórn-
valda um þarfar kerfisbreytingar. Yfirlýsingar til
Alþingis um að ekki stæði til að auka hlut RÚV á aug-
lýsingamarkaði hafa reynst blekkingar einar.
Prinsipp í stjórnmálum
Samkeppnisstaðan gagnvart RÚV er því svipuð og ef
Ríkisskip væru enn til og gætu í krafti 3 milljarða
niðurgreiðslu frá skattgreiðendum boðið hagstæðari
farmgjöld í samkeppni við önnur skipafélög. Allir sjá
að slíkt getur ekki gengið. 365 hefur þó ekki gengið
svo langt að krefjast brotthvarfs RÚV af auglýsinga-
markaði, en ljóst er að skýrari línu þarf að draga milli
þeirra þátta sem ríkið greiðir fyrir og samkeppnis-
rekstrar sem aflar fjár með auglýsingum og kostun-
um. Hámark á slíka tekjuöflun dregur úr líkunum á
að ríkisstyrkur sé notaður til undirboða í samkeppn-
isstarfsemi.
Að mati 365 er ríkisstuðningurinn við RÚV a.m.k.
að hluta til ólögmætur eins og nú stendur, þar sem
hann mætir ekki kröfum samkeppnislaga og Evrópu-
reglna um hvernig það er afmarkað sem ríkið er að
greiða fyrir. Þau atriði eru til skoðunar hjá Sam-
keppniseftirliti og Eftirlitsstofnun EFTA. Erfiðara er
að átta sig á hvert er hægt að snúa sér með þá lög-
leysu sem nú er uppi varðandi kostanir. Stjórn RÚV
og menntamálaráðherra bera þar ábyrgð, en ráð-
herra hefur þegar gefið yfirlýsingar í samræmi við
þann skilning sinn að RÚV sé það fyrirtæki á mark-
aðnum sem hún heldur með í keppni við önnur fyrir-
tæki. Virðist hún algerlega vanhæf til að líta hlutlægt
á málefni fjölmiðlamarkaðarins í heild. Hugsanlegt
virðist að bera málið undir Ríkisendurskoðun eða
jafnvel umboðsmann Alþingis, en tilefnið sýnist líka
ærið að slíkar stofnanir taki málið upp að eigin frum-
kvæði eins og umboðsmaður gerði í Orkuveitu-
málum.
Orkuveitumálin leiddu til líflegrar umræðu um
prinsipp í stjórnmálum og stakk m.a. menntamála-
ráðherra og varaformaður Sjálfstæðisflokksins niður
penna af því tilefni. Hún ætti að líta sér nær, því lög-
leysan í kringum RÚV ohf. er orðið eitt versta dæmið
í samtímanum um prinsipplaust samkrull skattpen-
inga og samkeppnisrekstrar, eins og flestir sjá sem
hafa tök á að setja sig inn í málið.
Höfundur er forstjóri 365-miðla.
ARI EDWALD
...lögleysan í kringum RÚV ohf. er orðið eitt
versta dæmið í samtímanum um prinsipplaust
samkrull skattpeninga og samkeppnisrekstrar,
eins og flestir sjá sem hafa tök á að setja sig
inn í málið.
Auglýsingasími
– Mest lesið