Fréttablaðið - 16.11.2007, Blaðsíða 70

34 16. nóvember 2007 FÖSTUDAGUR
timamot@frettabladid.is
Í dag eru 150 ár liðin frá fæðingu Jóns
Sveinssonar eða Nonna eins og hann er
yfirleitt kallaður en hann er hvað þekkt-
astur fyrir Nonnabækurnar margróm-
uðu. Af því tilefni hafa konur í Zonta-
klúbbi Akureyrar unnið sýningu um
ævi hans og störf. Sýningin, sem lýsir
viðburðaríku lífshlaupi Nonna í máli
og myndum, var opnuð í Amtsbóka-
safninu á Akureyri laugardaginn 10.
nóvember og stendur út árið.
Í dag eru einnig fimmtíu ár frá því
að Nonnahús var opnað en Zontakonur
föluðust á sínum tíma eftir bernsku-
heimili Nonna, fóru að safna munum
honum tengdum og opnuðu safnið árið
1957. Brynhildur Pétursdóttir, safn-
stjóri Nonnahúss og meðlimur í Zonta-
klúbbnum, segir að á þessum tímamót-
um hafi Zontakonur, sem hafa nú rekið
safnið í hálfa öld, ákveðið að afhenda
það Akureyrarbæ að gjöf og verður
það gert á milli jóla og nýárs.
Brynhildur segir í raun ótrúlegt
afrek hjá þessum framsýnu konum að
bjarga húsinu á sínum tíma og gera úr
því safn enda sé varla hægt að hugsa
sér Akureyri án þess. Að hennar mati
mættu Íslendingar þó vera duglegri
við að halda minningu Nonna á lofti
og segir til dæmis athyglisvert að ævi-
saga hans hafi verið skrifuð á þýsku
og tékknesku en sé ekki til í íslenskri
þýðingu.
Nonni fæddist á Möðruvöllum í
Hörgárdal en flutti sjö ára gamall til
Akureyrar. Faðir hans lést þegar hann
var ungur að árum og ólst hann upp við
fátækt. Tólf ára gamall kvaddi hann
móður sína og var sendur til Frakk-
lands í kaþólskan skóla. Nonni gerðist
jesúítaprestur og starfaði sem kennari
í Danmörku í tuttugu ár. Þegar hann
hætti kennslu var hann sendur til Hol-
lands þar sem hóf að skrifa bækur,
kominn vel á sextugsaldur.
Fyrsta bókin kom út árið 1913 og
naut strax mikilla vinsælda. Nonni
skrifaði alls tólf bækur og hafa þær
verið gefnar út á fjölmörgum tungu-
málum. Meðal bóka hans má nefna
Nonna, Nonna og Manna, Á Skipalóni
og Sólskinsdaga. Hann hafði einstaka
frásagnarhæfileika og hélt fyrirlestra
víða um heim. Brynhildur segir hann
af mörgum talinn einn helsta sendi-
herra Íslands og meðal þeirra sem
hvað best hafi kynnt land og þjóð. Hún
segir að Nonni, sem skrifaði bækur
sínar á þýsku, hafi greinilega haft
skynbragð á að þar væri góður mark-
aður. Hann er mjög virtur í Þýskalandi
og verður sams konar sýning og á Ak-
ureyri opnuð í Köln. Nonni átti þó ekki
lengi heima í Þýskalandi; hann hrakt-
ist þangað í seinni heimstyrjöldinni og
lést í Köln árið 1944 og er þar jarðsett-
ur.
Brynhildur, sem hefur verið safn-
stjóri Nonnahúss í sex ár, segir ein-
stakt að upplifa að ferðamenn komi
til Íslands í þeim eina tilgangi að sjá
bernskuslóðir Nonna. „Ég hugsa að
flestir safnverðir hafi upplifað það að
fá hingað Nonnaaðdáendur sem eru það
heillaðir af bókum hans að þeir bresta í
grát þegar þeir koma í safnið. Ef til vill
er fólk heillað af því að Nonnabækurn-
ar, sem að miklu leyti eru endurminn-
ingar Nonna, séu byggðar á sönnum at-
burðum og fyllast trega yfir örlögum
drengsins sem flutti aldrei aftur heim
og kom einungis tvisvar til landsins á
fullorðinsárunum og þá sem gestur.
Brynhildur segir Nonna án efa hafa
saknað landsins og leitað huggunar í
sögunum. „Hann lýsir æskunni sem
sólríkri og yndislegri þó að hún hafi í
raun að mörgu leyti verið mjög erfið.“
vera@frettabladid.is
JÓN SVEINSSON 150 ÁR FRÁ FÆÐINGU
Nonna minnst á Akureyri
SAFNSTJÓRINN Brynhildur Pétursdóttur, safnstjóri Nonnahúss, stýrir sýningunni í Amtsbókasafninu á Akureyri en sams konar sýning verður
opnuð í Köln síðar í mánuðinum.
JÓNAS HALLGRÍMSSON
FÆDDIST ÞENNAN DAG ÁRIÐ 1807
„Háa skilur hnetti himingeimur,
blað skilur bakka og egg.
En anda, sem unnast,
fær aldregi eilífð að skilið.
Þetta er erindi úr ljóðinu Ferðalok-
um eftir Jónas en hans er nú minnst
í dag um allt land enda 200 ár frá
fæðingardegi hans.
Hafist var handa við gerð Reykjavíkurhafn-
ar árið 1913. Það var meðal annars gert vegna
ótta verslunareigenda í Kvosinni við áform um
að gera höfn annað hvort í Nauthólsvík, í landi
Skildinganess, eða í Viðey. Að auki hafði hin nátt-
úrulega höfn austan Örfiriseyjar versnað þegar
brotnaði úr grandanum sem lá út í eyjuna árið
1902 svo að sjór gekk þar látlaust yfir. Ofsaveð-
ur árið 1910, þar sem mörg skip slitnuðu upp og
skemmdust, þrýsti enn frekar á framkvæmdir.
Fyrstu framkvæmdirnar miðuðu að því að hlaða
Grandagarð og gera síðan brimgarð til austurs frá
Örfirisey. Frá austri var síðan Ingólfsgarður hlað-
inn og kom hann til móts við hinn og afmark-
aði þannig hafnarsvæðið. Lögð var járnbraut frá
Öskjuhlíð að höfninni til að flytja efni til hafnar-
gerðarinnar.
Árið 1915 var smíði fyrstu hafskipabryggjunnar
lokið. Hafnargerðinni átti að ljúka 1916 en það
var ekki fyrr en í október árið 1917 að mannvirkin
voru tilbúin og var höfnin formlega tekin í notk-
un 16. nóvember það ár.
ÞETTA GERÐIST: 16. NÓVEMBER 1917
Reykjavíkurhöfn tekin í notkun
Í tilefni af þrjátíu ára afmæli
hestatímaritsins Eiðfaxa og
útgáfu veglegs afmælisrits
verður efnt til töltkeppni
í verslunarmiðstöðinni
Smáralind í dag. Þetta mun
vera í fyrsta sinn sem slíkt
er reynt í verslunar miðstöð.
Afmælishátíð Eiðfaxa
stendur frá 16 til 19. Þar
sýna margir af fremstu
knöpum landsins hesta sína
og taka þátt í keppni í hægu
tölti.
Meðal hestamanna sem
fram koma á hátíðinni er
Valdimar Bergstað en hann
var kjörinn efnilegasti knap-
inn árið 2007 á uppskeru-
hátíð hestamanna um síð-
ustu helgi. Þá mun Þorvaldur
Árni Þorvaldsson reiðkenn-
ari vera með sýnikennslu í
grunnatriðum reiðmennsk-
unnar. Reynt verður að
höfða bæði til hestamanna
og annarra gesta Smára-
lindar. Settir verða upp sýn-
ingarbásar í Vetrargarðin-
um þar sem fyrirtæki sýna
vörur sem tengjast hesta-
mennsku og félagasamtök
hestamanna kynna starf-
semi sína. Aðgangur að af-
mælishátíðinni er ókeypis
og er hægt að nálgast dag-
skrá hennar á vef Eiðfaxa:
www.eidfaxi.is
Tölt í Smáralind
TÖLT Margir knáir knapar og hestar mæta í Smáralind í dag og keppa
í hægu tölti.
Menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín
Gunnarsdóttir, verður á ferð og flugi á
degi íslenskrar tungu sem haldinn er
hátíðlegur í dag á 200 ára afmælisdegi
Jónasar Hallgrímssonar.
Síðastliðin ár hefur skapast sú hefð
að menntamálaráðherra heimsæki skóla
og menningarstofnanir í einu ákveðnu
sveitarfélagi á degi íslenskrar tungu.
Síðustu tvö ár hefur ráðherra heim-
sótt Reykjanesbæ og Kópavog og nú í ár
verður Þorgerður Katrín í Reykjavík.
Hún mun heimsækja leikskóla og opna
vef um lestrarerfiðleika í Árbæjarskóla.
Hún mun einnig opna formlega vef
Stofnunar Árna Magnússonar í íslensk-
um fræðum og taka þátt í íslenskuhátíð í
Háskóla Íslands.
Ráðherra á degi íslenskrar tungu
ÞORGERÐUR KATRÍN Tekur virkan
þátt í degi íslenskrar tungu.
Elskulegur faðir okkar,
Arinbjörn S. E. Kúld
Hjallavegi 25, Reykjavík,
lést á Dvalarheimili aldraðra sjómanna, Reykjavík,
sunnudaginn 11. nóvember. Hann verður jarðsunginn
frá Fossvogskirkju 21. nóvember kl. 11.00.
Börn hins látna.
Elskulegur eiginmaður minn, faðir okkar,
tengdafaðir, afi og langafi,
Jóhann Eymundsson
Stigahlíð 36,
andaðist mánudaginn 12. nóvember. Útför hans fer
fram frá Bústaðakirkju þriðjudaginn 20. nóvember
kl. 13.00.
Þórhalla Karlsdóttir
Sigríður Austmann Þórarinn Magnússon
Helga Austmann Guðlaugur Heiðar Sigurgeirsson
Eymundur Austmann Emilía Sveinbjörnsdóttir
Viðar Austmann
Elfa Dís Austmann Páll Blöndal
barnabörn og barnabarnabörn.
MERKISATBURÐIR
1944 Bandamenn sprengja Du-
eren í Þýskalandi í tætlur.
1957 Raðmorðinginn Edward
Gein myrðir hinsta fórnar-
lamb sitt.
1965 Sovétríkin skjóta könn-
unarhnettinum Vener-
ea 3 á loft til plánetunn-
ar Venus, sem verður þar
með fyrsta geimfarið til
að snerta yfirborð annarr-
ar plánetu.
1988 Pakistanar kjósa Benazir
Butto sem forsætisráð-
herra landsins.
1996 Móðir Teresa fær banda-
rískan ríkisborgararétt í
heiðursskyni.
2000 Bill Clinton verður fyrstur
Bandaríkjaforseta til að
heimsækja Víetnam eftir
Víetnamstríðið.