Tíminn - 18.09.1981, Blaðsíða 9

Tíminn - 18.09.1981, Blaðsíða 9
Föstudagur 18. september 1981 samvinnuþættir ,/íslensk vísindastefna get- ur naumast orðið óbreytt út- gáf a af vísindastef nu einhvers annars lands, þar sem þjóðfé- lagsgerð er önnur, náttúruauð- lindir allt aðrar, sögulegar forsendur jafnvel gerólíkar og ef nahagsstærðir í f lestu ósam- bærilegar." okkur tækifæri til þess a6 vinna úr. Vandasöm stefnumótun Eigi aö siður veröa tslendingar að meta aöfengna þekkingu og annarra reynslu af gagnrýni. Hlutverk okkar er að hugsa fyrst og fremst um það að aðlaga ann- arra reynslu islenskum aðstæð- um og viðhorfum. tslensk vis- indastefna getur naumast orðið óbreytt útgáfa af visindastefnu einhvers annars lands, þar sem þjóðfélagsgerð er önnur, nátt- úrurauðlindir allt aðrar, söguleg- ar forsendur jafnvel gerólikar og efnahagsstærðir i flestu ósam- bærilegar. Við skulum auk þess aðgæta það, að erfitt er að ákveða einu sinni fyrir allt hvernig eigi að nýta auðlindir landsins og byggja upp atvinnulifið kerfisbundið. Það er vandasamt verk. Vafamál er að slikt sé verkefni visinda i venjulegum skilningi þess orðs. Nýting auðlinda er pólitiskt niál, sem þó verður að framkvæma með aðstoð visindanna. Enginn dregur i efa að hér er samspil á milli visinda og stjórnmála. En umræður um þetta efni eru skammt á veg komnar á tslandi. Við getum að visu oröið ásáttir um hverjar séu helstu náttúru- auðlindir íslands. Við getum talið þær upp og sagt: orkulindir fiskimiðin jarðargróðinn o.s.frv. Þar með er ekki sagt að við sé- um allir sammála um hver þess- ara náttúruauðlinda sé gjöfulust og hvernig eigi að nýta þær, jafn- vel ekki hversu hratt eigi að nýta þær, s.s. orkulindirnar. Eg vil benda á að margir ts- lendingar vilja forðast þá villu að móta visindastefnu, sem gengur ósveigjanlega út frá þvi að orku- frekur iðnaður, — sem einnig er fjármagnsfrekur og mannfrekur á islenska visu, — eigi að hafa forgang i uppbyggingu atvinnu- lifsins næstu 10-20 ár. Á þessu stigi er ekki hægt að ganga út frá viðtækri stóriðju sem höfuðnauð- syn og hinu eina úrræði fyrir is- lenskt þjóðfélag. Orkufrekur iðn- aður á sinn rétt, en liann á ekki allan réttinn. Fátt bendir til annars en að sjávarútvegur og fiskiðnaður verði um langa framtið öruggustu atvinnuvegir landsins. Þess vegna ber að beina visindarann- sóknum og visindalegri menntun, þ.e. fjölbreyttri háskólamenntun, enn frekar að þessum atvinnu- greinum. Með þessu er ég ekki að gera litið úr hinum miklu auðlindum sem felast i vatnsorku og jarð- varma. Ég er aðeins að vara við þvi að menn sjái ekkert annað. ts- Ienskur fiskiðnaður er að visu einhæfur og bundinn við ákveðnar framleiðslutegundir, sem iön- greinin hefur þó náð góðum tök- um á innan sinna takmarka. En islenskur fiskiðnaður hefur miklu meiri vaxtar- og þróunarmögu- leika en almennt virðist viður- kennt. Þótt fiskiönaður sé að ýmsu leyti storknaður I óum- breytanlegum framleiðsluform- um eins og sakir standa, þá þarf það alls ekki að þýða eilifa stöðn- un. Gallinner hins vegar sá að fisk- iðnaðurinn er fjárvana og frum- kvæðislitill um nýjungar. Auk þess vantar visindalegan áhuga á að auka fjölbreytni fiskiðnaðar og betri nýtingu sjávaraflans. Framtaksmestu visindamennirn- ir horfa i aðrar áttir að þvi'er virðist. Ég er i hópi þeirra, sem vilja móta islenska visindastefnu þannig, að hún glæði m.a. áhuga visindamanna og háskólaborgara yfirleitt á vaxtamöguleikum fisk- iðnaðar og reyndar annars mat- vælaiðnaðar, sem ætti að henta vel á tslandi þar sem þjóðfélagið er litið og fámennt og verður aö sniða sér stakk eftir vexti i sam- bandi við uppbyggingu atvinnu- lifsins. Ingvar Gislason. Hallsteinn Sigurðsson vio eitt verka sinna á Kjarvalsstöðum. spennu, eða innri ró, eða tign, sem góðum höggmyndum fylgja. Þó hafa verk hans aldrei verið „billig" og avallt voru þau laus við sýndarmennsku og innantóm- an glæsileik, sem maður sér svo viða. Hallsteinn er heilsteyptur listamaður, sem hefur farið eigin götur. Hann hefur gjört tilraunir, sumar áhugaverðar, en á sýning- unni núna sleppir hann þeim, t.d. „gólfmyndum", er ég nefni svo. Það væri orðum aukið að i myndir hans vanti allan neista, en helsti galli skúlptúra hans hér áðurvarsá, að myndirnar þoldu ekki öll sjónhorn. Urðu að standa við vegg til að njóta sin. Nú hefur hins vegar orðið áhugaverð þróun i listsköpun hans. Meiri innri átök eru i verk- unum og þau vekja upp sérstakar tilfinningar. Þá hefur sú breyting orðið á, að myndirnar þola „allan hringinn" án þess að dofna, en það er eitt veigamesta atriði allr- ar höggmyndalistar. Hallsteinn Sigurðsson hefur þvi að voru mati, tekið stórstigum framförum. Hann vinnur myndir sinar' i epoxy kvars, eða flestar. Hann notar lika steinsteypu og einnig plötujárn, og hann er smið- ur góður, eða vandvirkur, en hroðvirkni i gerð skúlptúra hefur einmitt verið eitt helsta mein höggmyndlistar og nýlistar hér á landi um langt skeið, þótt auðvit- að séu þar á undantekningar. Þó hefur maður það á tilfinn- ingunni að einstaka myndir þyrftu að vera stærri, en högg- myndir má stækka, en til þess þarf auðvitað bæði fjárhagslegt bolmagn og aðstöðu. Hallsteinn Sigurðsson vex mik- ið sem myndlistarmaður með þessari sýningu og vill undirrit- aður hvetja menn til þess að láta hana ekki fram hjá sér fara, en sýningunni lýkur 20. september. Hingað, en ekki lengra! ¦ Sunnudaginn 13. sept. s.l. birti Morgunblaðið að venju Reykjavikurbréf sitt. Aö ymsu leyti er þetta bréf athyglis- vert. Það gefur i raun tilefni til margvislegra athugasemda en hér verður að sinni látið nægja að vitna til niöurlags- kafla þess, sem ber fyrirsögn- ina ..Sambandsmenn þurfa að hugsa sfn mál." Blaðið tekur að sér að vera ráðgjafi samvinnumanna. Kjarni ráðlegginga þeirra er einfaldur. Hann er fyrst og fremst þessi: Veriö ekki að ryðjast inn á þau svið atvinnulifsins sem einkaframtakið sinnir. Farið ykkur hægt við að byggjaupp islenskt atvinnulif. Látið ykkur nægja að bæta og efla þau frystihús sem nú eru innan vébanda hreyfing- arinnar. Ef þið breytið ekki um stefnu hlýtur einkareksturinn að hervæðast og snúa vörn I sókn. Hvernig list samvinnufólk- inu á þennan boðskap? Hér er einfaldlega sagt við samvinnufélögin: Hingað, en ekki lengra. Grunntónninn er: Verið ekki að skipta ykkur af þvi, sem ykkur kemur ekki við. Haldiðykkur á þeim bás, sem ykkur er nú afmarkaður og látið einkaframtakið i f riði. Fyrst er nií þess að geta að einkaframtakið á engan lög- helgaðan réttá sviði verslunar eða atvinnulifsins almennt. Mörg rekstrarform hafa unnið sér þegnrétthjá okkur, og hér rikir athafnafrelsi sem gefur okkur kost á að velja milli leiða og forma i atvinnulifinu. Einkarekstur — hlutafélaga- rekstur — samvinnurekstur — bæjarrekstur og ríkisrekstur hafa svignim,rétt og frelsi til að sýna hæfni sina. Það form sem best dugar sækir fram. Þetta er einföld staðreynd sem samkeppnismönnum ætti að vera skiljanleg. Hvert myndi samvinnu- starfið vera ef á boðskap Morgunblaðsm anna hefði ver- ið hlýtt og eftir honum farið? Farið ykkur hægt, segja þeir við samvinnufólkið. Þetta er gamall boðskapur i nýjum. búningi. Samkeppnisménn hafa oft runnið af hólmi þegar baráttu hefir verið þörf. Þá hefir verið kallað á samvinnusamtökin. Þau hafa ekki hikað við að nota afl sitt og traust til að takast á við vandamálin. í sókn I staö þess að fylgja ráð- leggingu Morgunblaðsins um að fara sér hægt, sækir sam- vinnuformið fram. Þessa dag- ana erum við minnt á það, að samvinnumenn I Borgarnesi hafa lokið við byggingu mjólk- urstöðvar. Það eitt er stór- atak. Kaupfélagið i Keflavík erað byrjaá nyju myndarlegu verslunarhúsi. Kaupfélagið i ¦ Nýja mjólkurstöðin i Borgarnesi. Hafnarfirði hefir tekið i notk- un nýtt verslunarhús. A Blönduósi er verið að ljúka við byggingu stórgripasláturhúss. KEA lagði til framkvæmda einn og hálfan miljarð á s.l. ári. Kaupfélagsmenn á Þing- eyri eru að láta byggja nýjan togara fyrir sig á Akureyri. Þetta er aðeins brot af þvi, sem samvinnumenn eru að fást við. Það er þvi siður en svo, að þeir fylgi Morgun- blaðsreglunni: Farið ykkur hægt. Svo er gráu bætt ofan á svart og verið að ásælast eitt af lömbum fátæka mannsins með þvi að yfirtaka frystihús á Suðureyri. AHt þetta er talið af hinu illa. Nii flokkast þessar og aðrar framkvæmdir einfald- lega undirþað, að Sambandið eða kaupfélögin séu að ryðjast inn á heilög vé einkareksturs- manna. 0 llu er þessu gefið ein . einkunn — dtþensla — fjár- festing. — Og þegar nú sam- vinnumenn eiga hlut að mali er fjárfesting notað sem arg- asta skammaryröi. Það er raunar nýlunda að sniia hug- takinu a þann veg þvi að f jár- festing er venjulega tengd framförum og nýrri uppbygg- ingu til gagns fyrir þjóðfélagið i heild. Það er að sjálfsögðu ekki sama til hvers fjármunum er varið. Þegar þjóðfélagiö sjálft á I hlut er höfuðatriði að það noti láhstraust sitt og afla fé til nauðsynlegra og arðbærra framkvæmda. Þetta á við um virkjun fallvatna okkar. Sama mali gegnirþegar höfuðborgin kaupir nýjan togara. Fjár- munirtil þess eruekki i lófan- um en lánstraust getur komið málinu i höfn. A svipaðan hátt vinna sam- vinnusamtökin að framfara- málum sinum og atvinnuupp- byggingu. Jöfnum höndum er stuðst við eigin fjármuni og lánsfé. Samvinnumenn láta ekki Morgunblaðið segja sér fyrir verkum eða ráða ferðinni. Ný verkefni biða þeirra viðsvegar og tekist verður a við þau hér eftir sem hingað til hvernig svo sem einkarekstursmenn skipa vörn sinni og viðnámi. Hjörtur Hjartar skrifar

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.