Tíminn - 18.09.1981, Blaðsíða 15

Tíminn - 18.09.1981, Blaðsíða 15
Föstudagur 18. september 1981 15 menningarmál í önn dagsins Jói er Ragnarsson. Leikfélag Reykjavíkur JÓI eftir Kjartan Ragnars- son. Lýsing: Daniel Williamsson. Leikmynd: Steinþór Sigurðsson. Aðstoðarleikstjóri: Ásdis Skúladóttir. Leikst jóri: Kjartan 2. sýning. ¦ Svo einkennilega vildi til, aö þegar frumsýna átti Jóa síðast- liðinn laugardag, var Þjóðleik- húsið með eina sýningu á frönsk- um látbragðsleik, þannig að beir er sækja frumsýningar áttu úr vöndu að ráða, og þá ekki sist gagnrýnendur blaðanna, eða þeir sem rita um leiklist. Sambandið milli leikhiisanna og Sjtínvarpsins þyrfti að vera nánara, svo páskana beri ekki svona oft upp á jólin. En Ur þessi rættist, þvi Jói var sýndur daginn eftir, eða á sunnu- dag, og um þá sýningu verður fjallað hér. Kjartan Ragnarsson Jói mun vera sjötta leikrit Kjartans Ragnarssonar og hefur hann samið þessi verk á aðeins sex árum, en hefur þar að auki leikið mikiðá sviði, þvi það hefur verið hans aðalstarf, a.m.k. fram til þessa. Leikritum Kjartans Ragnars- sonar var strax vel tekið. Hann samdi fyrsta verkið, Saumastof- unaárið 1975 i tilefni kvennaárs- ins og siðan hafa leikritin komið á færibandi, Týnda teskeiðin, er Þjóðleikhúsið sýndi, Blessað barnalán, Snjór, Öfvitinn, Peysu- fatadagurinn (saminn fyrir nem- endur, eða NemendaleikhUsið) og svo loks Jói, er frumsýndur var nUna um helgina. Þó verkum Kjartans Ragnars- sonar hafi ávallt verið vel tekið af leikhúsgestum, eru þau mis- jöfn að gæðum, eins og gengur. Það væri ef til vill of mikil ein- földun að segja að leikritin hafi batnað með árunum, aö Kjartan sé vaxandi höfundur eins og gjarnan er tekiö tilorða, og ef lit- ið er til fyrri verka, þá virðist manni að Ofvitinn og Jói standi fetiframar. Höfundur hefur tekið út mikinn þroska, sem rithöfund- ur á þessum sex árum, og reynsla hans i leikhúsi kann að skýra öðr- um þræöi hin miklu afköst, og þá ekki sfst þau, sem unnin hafa yer- ið i leiksmiðju, auk annars. Jói er þó liklega besta leikrit Kjartans Ragnarssonar, en það segir frá þroskaheftum, ungum manni, Jóa, fjölskyldu hans og daglegu lifi. Jói býr með foreldrum sinum, en móðir hans veikist og deyr, og faðirinn og fjölskyldan sitja uppi með nýjan vanda. Við Jóa blasir hælisvist, ef systir hans og mág- ur taka hann ekki inn á heimili sitt, en slíkt veldur að sjálfsögðu röskun á högum ungra hjóna, að fá þroskaheft ungmenni inn á heimilið. Þau verða að falla frá draumum sinum, eða hafna Jtía. í útvarps- eða sjónvarpsviðtali gerðiKjartanRagnarsson nokkra greinfyrirafstóðu sinni. Taldi aö margt af þvi sem heimilin og ást- ¦ Jcíi og Stíperman vinir ættu að leysa, væri nú falið stofnunum, svo heimilin fengju næði. Það er athyglisvert sjónar- mið, þvieftirá aðhyggja, grunar mann, að veikir menn séu af minnsta tilefni settir á stofnanir, i sérstök hólf i'samfélaginu, eöa ut- an þess. FöDc er oft samvisku- laust i þessum efnum, og lætur sér nægja að segja, að þetta og hitt sé öllum fyrir bestu, en sá varnarlausi kann enga rökræðu, og kemur engum vörnum við. Leikur og leikstjórn Persónur leiksins eru Jói (Jtí- hann Sigurðsson), þroskaheftur ungur maður, sem vill fara i hreinar buxur daglega. Pabbi (Guðm. Pálsson), sem lauk ekki haskóla og hefur unnið áratugum saman i Landsbankanum, og á rumt ár eftir til fullra eftirlauna, þegar kona hans deyr. Hann sort- érar póst i bankanum. Þá eru það ungu hjónin, annars vegar Lóa (Hanna Maria Karls- dóttir) og Dóri (Sigurður Karls- son). Lóa er afburða namsmaður og stundar sálarfræði, eða önnur vandamálavisindi og nær meiri árangri en aðrir menn, en maður hennar, Dóri, er hinsvegar list- málari, sem er að vinna myndir i sina fyrstu sýningu. Þau búa I blokkarfbúð, sem bróðir Lóu Bjarni(Þorsteinn Gunnarsson) á, en hann hefur komist í efni með verslun og á sæta konu, fyrrver- andi fyrirsætu Maggy (Elfa Glsladóttir). Allir þessir einstaklingar bera ábyrgð á Jóa, sem er svona á mörkunum milli þess aö vera sjálfgefinn hælismatur og að vera I húsum hæfur, en hann getur þd ekki séð um sig sjálfur. Viðhorf þessara einstaklinga til Jða eru misjöfn, og milli þessara skauta blossar leikurinn og magnast. Þetta er sýning, sem aldrei fellur að neinu marki, og liklega er Jói eitt af bestu is- lensku leikritunum, sem samin hafa verið og sýnd i mörg ár. 1 leiknum mæðirmestá Jóa, og ungu hjdnunum Lóu og Dóra. Þau Jdhann Sigurðsson, Hanna Marfa Karlsdóttirog Sigurður Karlsson skila hlutverkum sinum meö mjklum ágætum, og sama má raunar segja um aðra keikendur. Rétter að nefna einn nýliða, Elfu Gisladóttur, eða byrjanda. Hún stendur sig af stakri pryði, og er þó hlutverk hennar þess eðlis, að ekki er auðveltað setja hin tepru- legu mörk. Kjartan Ragnarsson leikstyrir verki si'nu sjálfur, ásamt Asdisi Skúladóttur.þannig að allt er frá fyrstu hendi fengið, og árangur- inn, sem þarna næst i leikstjórn er áhugaverður, þvi leikurinn er lifandi alla tíð. Leikbrögð eru i hdfi. LeiktjcSd Steinþórs Sigurðsson- ar eru einkar vel gjörð, og henta leiknum vel. Jdnas Guðmundsson Of urlítill tónlistar- viðburður í miðborginni ¦ 1 miðbænum, þar sem rámir villimenn garga úr hátölurum Karnabæjar og kvartmíludrengir láta hestöflin tala á beina kaflan- um milli Pósthússtrætis og Aðal- strætis, hafa verið haldnir litið- auglýstir orgeltónleikar kl.6 á sunnudögum i sumar. Hinn 30. águst voru hinir siðustu þeirra á þessu ári, og þeir voru tíven juleg- ir aö þvi leyti, og þar var einungis flutt tónlist eftir Gunnar Reyni Sveinsson. Gústaf Jóhannesson lék á orgelið, en Halldór Vil- helmsson söng, — tveir prýðilegir og vandaðir listamenn, sem hafa „musiseraö" mikið saman gegn- um tfðina. Aefnisskránni voru þrjú orgel- verk: Hugleiðing um sálmalagið Jesú min morgunstjarna, Miserere fyrir orgel tileinkað minningu Gunnars Ormslev og Toccata fyrir orgel en Halldtír söng fjórar „postlúdi'ur fyrir bariton og orgel. tileinkaðar biskupnum yfir Islandi Herra Sigurbimi Einarssyni". PöstlUdi- urnar eru sönglög við orgel- undirleik, og langfremst þeirra þótti mérYfir hverri eykt á jöröu við texta Stefáns frá Hvitadal. Lagið er mjög fallegt, og fellur vel aö textanum. Þú, Guð mlns lífs (Matthias Jochumson) er dálitið sérkennilegt en þó ágætt lag, sem hljómaði I höfði mér lengi á eftir, til stórra dþæginda — en það geröi lika ,,ég fer I friið etc", svo Utaf fyrir sig er þetta enginn gæðastimpill. Hin tvö sálmalögin voru Minn friður er á flót'ta (Matth. Joch) og Ég á þig eftir, Jesús minn (Bólu-Hjálm- ar). Gunnar Sveinsson hefur fengist talsvert við lagasmfö, og mörg laga hans eru ljómandi góð og með kunnáttusamlegu hljóð- færaundirspili, enda fluttu þeir félagar söngvana fjóra sérlega vel. Sérstaklega vil ég nefna Miserere fyrir orgel, sem hlýtur aðhafa veriö frumfluttþarna.þvi Gunnar Ormslev er tiltölulega nýlátinn. Gunnar Reynir Sveins- son hefur viða komið við, m.a. i jazzi, og eins og sjálfsagt var mátti I Miserere kenna minni úr þeirri áttinni, sem mér féllu vel. Hins vegarrann verkiðheldur Uti sandinn I seinni partinum, eða það fannstmér að minnsta kosti. Toccatan í lokin er stutt verk en æðislegt, og Gústaf minntimest á Kaptein Nemtí spilandi á orgel sitt á kafbátnum Nautilusi, er hann knúði hljóðfærið sem ákaf- ast með hóndum og fótum, svo undir tók i hinu aldna guðshUsi. Ekki þurfti nema þessi sjö and- legu verk til að verða var viö lausung í þjóðkirkjunni og slakn- andi menntun presta: „Jesú min morgunstjarna" hefur nafn Frelsarans Iréttu ávarpsfalli, en ,,Ég á þig eftir, Jesús minn" er liklega úr nýju sálmabókinni, og Frelsarinn ranglega ávarpaður með „s" iendann — ó, JesU bróð- ir besti. útgefendur sálmabóka, allt frá tímum Leirgerðar til vorra daga, hafa að sjálfsögðu jafnlitinn rétt til að eyði leggja kveðskap með snobbi niður á við og súfragettur til að eyði- leggja málsmekk þjóðarinnar i nafni kjarabaráttu — „Gudda skrifstofumaöur." Þar sem listamenn lifa á list sinni dugir ekki annað en að framleiða seljanlega vöru. 1 Bandarikjunum skrifa rithöfund- ar t.d. firnin öll af greinum um hin aðskiljanlegustu málefni fyrir blöð og.timarit, sem borga vel, feröast um og halda fyrirlestra i hásktílum, kvenfélögum og rótarýklUbbum, og skrifa svo einaog eina skáldsögu á milli. Og tónskáldin semja tónlist fyrir kvikmyndir, sjónvarpsauglýsing- ar og hvern þann annan, sem vill borga. Mér skilst að Gunnar Reynir Sveinsson lifi á þvi að skrifa tonlist, og liklega bera verk hans þess nokkur merki: þau eru ekki, held ég, samin fyrir önnur tónskáld, heldur fyrir venjulega áheyrendur, og þess vegna eru þau áheyrileg — náttúrleg tónlist, sem sumir kalla. En auk þess bera verk Gunnars Reynis með se'r uppruna skáldsins I „lifandi tónlist", þar sem fimir og fljót- huga hljóöfæraleikarar bjóða tón- listargyðjunni upp i snúning. Sigurður Steinþdrsson —7-9. ¦ Herra Sigurbjörn Einars- son, biskup. ¦ Séra Pétur Sigurgeirsson, sem tekur við biskupsembætti af herra Sigurbirni Einars- syni. Er brestur í kærleiksvið- leitninni? ¦ Svo langtsem menn þekkja til hefur m'aðurinn „trúað". Þessi trú hefur verið i ýmsum myndum, svo sem trú á ymsa menn, sem siðar hafa verið kenndir við, trúarbrögð t.d. Búdda, Muhamed, LUther o.s.frv. Liklegt má teljá að flest ef ekki öll tniarbrögö séu sprottín af þörf manna fyrir hið fullkomna, þar sem við mennirnir litum svo á að eng- inn okkarséað ölluleytigalla- laus. Af þessu hlytur m aöurinn að leiða hugann að þvi, á tfmum eins og nú eru, þegar hugsun og athafnir manna beinast mest að auö og völdum, hvort til ýmissa trúnaðarstarfa velj- ast ekki menn, meö „meiri" galla en nauðsynlegt er, og hinir sem „minni" galla hafa, lendi utan trúnaðarstarfans. Ég hef tekiö eftir þvi að á undangengnum árum hafa menn gert veitingu trúnaðar- starfa i' þjtíðfélaginu að tor- tryggnis-umræðuefni. Um- ræða þessi feraö mestufram i litilsvirðingartón, á forslöum dagblaðanna, sem er að minu viti miöur, þvi sú hætta sem þvi fylgir gæti skaðað, þann sem starfið hlýtur að lokum. Menn deila oftast um menntun, og þá helst hvað menn hafa lokið mörgum prdfum i þessu og þessu fag- inu, og sá sem flestar próf- gráðurnar hefur gæti talist liklegur til starfsins þó vitað sé að ekki fari alltaf saman menntun og vit. Vitur maöur sem ekki hefur fullt fangiö af prófgráðum, getur áorkað meiru en maður sem hefur hæstu háskólagráöur, ef hann hefur ekki vit til að nyta þá þekkingu sem hann byr yfir. Ég er þeirrar skoðunar að oft- ast gleymast mannkostirnir en þvi sem miður hefur farið er hampað. Trúin á rætni og hið illa vik- ur oft fyrir hinu sem er æðra, við mannanna börn fóðrumst of mikið á niðrandi orðum um náungann. Eg les sjaldan, þá varla nokkurntima, i blöðum þar sem talað er um að hann, eða hun sé góö(ur), sé þægi- leg(ur) iviðmótio.s.frv.nema i eftirmælum. Þetta á við f jöl- miðla almennt, eins heyrir maður i viðræöum við fólk að þvihættir oftast til hins saina. Þeir sem hvað dyggast eiga aö ganga fram i að innræta góða hegðun og siði, eru að sjálfsögðu okkar kæra presta- stétt. En nU að nyiokinni kosn- ingu biskups yfir Islandi, kveður við Ur þeirri áttinni óá- nægja þeirra sem gerst vita hvernig góðu megi koma til leiðar. Ég ætla ekki að leggja neinn dóm á hvað sé rétt eða rangt I þeim deilum sem fjöl- miðlunum ætlar að takast að magna upp meðal nokkurra manna.HvernigskyldinU syni trésmiðsins frá Nasaret hafa liðið ef postularnir hans hefðu ekki kunnaö að rétta hina kinnina. Ég vil aö lokum óska þess að boöberar kærleikans leggi niður deilur en sameinist i þvi að vinna starfa sinum brautargengi i hinum myrka heimi metoröanna. Ég vil frytja fráfarandi biskupi Sig- urbirni Einarssyni og konu hans bestu óskir um gæfurika framtið, einnig tek ég með heilum hug á móti okkar nýja biskupi Pétri Sigurgeirssyni og konu hans, og vona að þeim megi auðnast að auka ljós kærleikans i hjörtum okkar ts- lendinga, þvi ekki vil ég trúa öðru en að margir vonarneist- ar brenni hér á okkar kæra landi. Kiistjan B. Þdrarinsson. Kristján B. Þórarinsson skrifar

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.