Fréttablaðið - 22.03.2008, Blaðsíða 30

32 22. mars 2008 LAUGARDAGUR
V
ið viljum hjálpa
öðrum og það er
þess vegna sem við
erum svona dugleg-
ir að tala um þetta,“
segir Oddur um leið
og hann býður blaðamanni sæti
við dekkað borðstofuborðið á
heimili sínu ásamt Skúla og Þráni.
Þeir eiga það sameiginlegt að
hafa greinst með krabbamein í
blöðruhálskirtli og hafa allir kosið
að tala opinskátt um reynslu sína.
„Karlmenn eru ekki nógu fúsir til
að ræða þessa hluti. Konurnar
hafa verið duglegri og ef til vill er
það þess vegna sem umræða um
brjósta- og leghálskrabbamein er
komin á allt annað stig en umræð-
an um krabbamein í körlum,“
segir Þráinn og Skúli bætir því
við að karlmenn fresti því oft að
leita sér hjálpar. Ekki bara vegna
þess að þeir séu hræddir heldur
einnig vegna þess að það sé þeim
ekki eins eðlilegt að ræða við aðra
um veikindi sín.
Allir eru þeir sammála um að
átakið Karlmenn og krabbamein
sem Krabbameinsfélagið ýtti úr
vör á dögunum sé af hinu góða.
„Þetta hlýtur að hafa áhrif. Það
hefur verið ákveðið þagnargildi
um blöðruhálskirtilskrabbamein.
Til að mynda hefur það ekki verið
rannsakað nálægt því eins mikið
og brjóstakrabbamein þótt það sé
jafn algengt,“ segir Oddur sem er
einmitt formaður krabbameins-
félagsins Framfarar sem vinnur
að því að efla rannsóknir á
krabbameini í blöðruhálskirtli og
styðja baráttuna gegn því.
Mikilvægt að mæla PSA
Skúli er nýorðinn sjötugur en var
55 ára gamall þegar hann greind-
ist með krabbamein. „Ég hafði
verið lystarlaus og óeðlilega
þreyttur um nokkurt skeið og var
farinn að þurfa að fara oftar á sal-
ernið. Læknirinn sagði mér að
hætta að drekka kaffi. Síðar var
ég sendur til sérfræðings og þá
kom í ljós hraðvaxandi krabba-
mein í blöðruhálskirtli sem var
komið út fyrir kirtilinn,“ segir
Skúli sem ákvað strax að fara í
skurðaðgerð.
„Ég hafði horft upp á vinnufé-
laga minn deyja úr þessum sjúk-
dómi en vissi satt að segja ekki
mikið um hann. Ég hafði því litlar
forsendur til að til að meta stöð-
una en ég vissi að ég vildi þetta í
burt. Ég var skorinn í október
1993 og kirtillinn var fjarlægður.
Ég hef aldrei séð eftir þeirri
ákvörðun enda náði ég fullum
bata án lyfja- eða eftirmeðferðar.
Ég var einn af þessum heppnu,“
útskýrir Skúli sem fer þó til lækn-
is einu sinni á ári og lætur mæla
PSA-gildi í blóði. PSA-mælingar
gefa ákveðið forspárgildi um
krabbamein og víða er mælt er
með því að karlmenn sem komnir
eru yfir fimmtugt fari í slíka
mælingu árlega. „Það er of lítið
gert af því að hvetja menn í til
þess að fara í PSA-mælingu. Þótt
þetta sé ekki óskeikult tæki til að
finna krabbamein þá gefur það
ákveðnar vísbendingar,“ segir
Skúli. Þráinn og Oddur taka undir
það.
Breyttur lífsstíll
Oddur greindist með krabbamein
í lok ársins 2006, 69 ára gamall.
„Það var konan sem sendi mig til
læknis. Ég var feitur og allur orð-
inn þrútinn og ómögulegur,“
segir hann. Í ljós kom að Oddur
var með krabbamein í blöðru-
hálskirtlinum sem var farið að
dreifa sér út fyrir kirtilinn.
Honum var ráðlagt að gangast
undir hormónameðferð sem
getur haft leiðinlegar aukaverk-
anir. „Það er of lítið talað um
aukaverkanirnar. Með hormóna-
meðferð er skrúfað fyrir karl-
hormónin og auðvitað hefur það
áhrif,“ segir Oddur sem breytti
um mataræði samhliða hormóna-
meðferðinni. „Ég kynntist kenn-
ingum Jane Plant sem telur að
skýringarnar á algengi krabba-
meins á Vesturlöndum felist í
mataræðinu. Ég hef tekið upp
austurlenskt mataræði. Borða
mikið grænmeti, lítið sem ekkert
kjöt og engar mjólkurvörur,“
segir Oddur og bendir á soja-
mjólkina á borðinu. „Mér líður
miklu betur og ég trúi því að mat-
aræðið ráði þar miklu enda styðja
ýmsar nýlegar rannsóknir þær
kenningar,“ segir Oddur.
Þráinn hefur ekki gengist undir
neina læknismeðferð við sínu
krabbameini. „Einn helsti ókost-
urinn við krabbameini í blöðru-
hálskirtli er sá að öll meðferðar-
úrræðin eru slæm. Aukaverkanir
eru algengar og læknar eru ekki
á einu máli um hvernig eigi að
bregðast við. Ég var 55 ára þegar
ég byrjaði að láta mæla PSA-gild-
ið reglulega og fimm árum síðar
var ég kominn með krabbamein.
Hormónameðferð hentaði mér
ekki sökum ungs aldurs og mér
leist illa á aukaverkanir skurðað-
gerðar. Þar sem þetta er hæg-
gengur sjúkdómur var mér bent
á að flýta mér ekki og sagt að
einn kostur í stöðunni væri sá að
gera ekki neitt,“ segir Þráinn
sem ákvað að fara óhefðbundnar
leiðir. „Maður verður að gera
eitthvað og ég valdi að nota nátt-
úrulyf. Ég nota náttúruleg fæðu-
bótarefni sem unnin eru úr æti-
hvönn og borða auðvitað hollan
mat með. Þannig hefur mér tek-
ist að halda þessu niðri. Sumir
halda að ég hafi læknað mig sjálf-
ur en það er alrangt. Ég er ekkert
læknaður.“
Skortur á umræðu
Þráinn, Oddur og Skúli segja mik-
ilvægt að auka fræðslu um
krabbamein. „Þegar ég greindist
vissi ég ekkert um krabbamein í
blöðruhálskirtli og menn sem eru
að greinast í dag vita oft ekki
neitt heldur,“ segir Oddur og
bendir á að fræðsla sé skilyrði
fyrir því að sjúklingar geti tekið
ákvörðun um meðferð sína.
Þráinn telur lækna einnig
standa frammi fyrir erfiðleikum
því margir sjúklingar vilji bara
láta fjarlægja meinið strax og
ekkert af því vita. „Óttinn er svo
mikill,“ útskýrir hann.
„Það er mikilvægt að opna
þessa umræðu,“ segir Skúli sem
er einn af forsvarsmönnum
stuðningshópsins Góðra hálsa.
„Margir hafa engan til að tala við
og hika við að leita sér hjálpar.
Þetta er misjafnt eftir mönnum
en fyrir mörgum er þessi sjúk-
dómur mikið feimnismál, líklega
vegna þess að þetta er líkams-
hluti sem mörgum finnst erfitt að
tala um,“ segir Skúli. Allir kann-
ast þeir við karlmenn sem hafa
greinst með krabbamein í blöðru-
hálskirtli en engum sagt frá því.
Menn deili því jafnvel ekki með
bræðrum sínum jafnvel þótt
vitað sé að sjúkdómurinn er ætt-
gengur.
Lífið breytist
Skúli gekk á Hvannadalshnjúk
tveimur árum eftir að hann var
skorinn upp. Þráinn hélt upp á
fjörutíu ára brúðkaupsafmælið
sitt með þriggja vikna ferðalagi
um Spán í fyrra og Oddur er á
leiðinni í siglingu við strendur
Tyrklands. Allir eru þeir á einu
máli um það að krabbameinið
hafi breytt gildismati þeirra og
kennt þeim að njóta lífsins.
„Þetta er spurning um lífsvið-
horf. Maður fer ekki í gegnum
lífið án erfiðleika og erfiðleikar
eru ekkert annað en verkefni til
að takast á við,“ útskýrir Þráinn
og bætir því við að mikilvægast
af öllu sé að safna gleðistundum
og láta draumana rætast.
Brýnt að opna umræðuna
Árlega greinast hátt í 200 íslenskir karlmenn með krabbamein í blöðruhálskirtli. Þótt tíðni sjúkdómsins fari vaxandi er hann enn
mikið feimnismál auk þess sem þekkingu og fræðslu hefur verið ábótavant. Oddur Benediktsson, Skúli Jón Sigurðsson og Þráinn
Þorvaldsson hafa allir glímt við krabbamein í blöðruhálskirtli. Þórgunnur Oddsdóttir ræddi við þá yfir kaffibrauði og sojamjólk.
FÚSIR AÐ RÆÐA MÁLIN Þráinn, Oddur og Skúli völdu ólíkar leiðir til að glíma við krabbameinið. Þeir segja mikilvægt að auka fræðslu og hvetja karlmenn til að huga að heils-
unni. FRÉTTABLAÐIÐ/VALLI
Það hef-
ur verið
ákveðið
þagnar-
gildi um blöðruháls-
kirtilskrabbamein. Til
að mynda hefur það
ekki verið rannsakað
nálægt því eins mikið
og brjóstakrabbamein
þótt það sé jafn al-
gengt.
Á hverju ári greinast 630 karlar
með krabbamein á Íslandi. Flestir
fá krabbamein í blöðruhálskirtil.
Um 180 karlmenn greinast árlega
með krabbamein í blöðruhálskirtli.
Flestir eru komnir yfir sjötugt.
Líkur á að fá krabbameinið geta
tvöfaldast ef faðir eða bróðir hefur
meinið.
Horfur þeirra sem greinast með
krabbamein á Íslandi eru almennt
góðar en miklu skiptir að bregðast
sem fyrst við einkennum.
Krabbamein í eistum er eitt
algengasta krabbamein karla á
aldrinum 20–50 ára. Árlega grein-
ast um 10 karlar en flestir þeirra
ná fullum bata.
STAÐREYNDIR UM KARLA
OG KRABBAMEIN
➜ KÖRLUM FINNST ÞEIR HAFA VERIÐ AFSKIPTIR
„Markmiðið er að koma umræðunni á það stig að
krabbamein sé eins og hver annar sjúkdómur sem hægt
er að hafa áhrif á,“ segir Sigurður Björnsson, yfirlæknir á
lyflækningadeild krabbameina á Landspítalanum og for-
maður Krabbameinsfélags Íslands. Hann segir að átakið
„Karlmenn og krabbamein“ sé þegar farið að skila sér í
auknum fjölda fyrirspurna.
„Körlum finnst þeir hafa verið afskiptir. Okkur þótti
mikilvægt að reyna að ná betur til karlanna enda eru
þeir oft tregari við að leita til læknis en konur,“ segir
Sigurður. Hann segir ástæður þess að ekki sé farið út í
kerfisbundna leit að krabbameini í blöðruhálskirtli, líkt og
gert er með brjósta- og leghálskrabbamein, margþætt-
ar. „Þegar brjóstakrabbamein er annars vegar eru allir
sérfræðingar sammála um að bregðast eigi við. Slíkur
samhljómur er ekki fyrir hendi varðandi krabbamein í
blöðruhálskirtli. Eins er ekki sjálfgefið að bregðast þurfi
við. Um 80 prósent allra karlmanna sem komnir eru yfir
áttrætt eru með krabba í blöðruhálskirtlinum og það
gengi ekki að senda þá alla í meðferð,“ útskýrir Sigurð-
ur. Hann segir mikilvægast að fræða fólk, kenna því að
þekkja einkennin og hvetja það til að leita sér aðstoðar
verði það vart við einhverjar breytingar.
BRÝNT AÐ ÞEKKJA LÍKAMA SINN Sigurður Björnsson,
formaður Krabbameinsfélagsins, segir átakið „Karlmenn og
krabbamein“ hafa heppnast vel. FRÉTTABLAÐIÐ/VALLI