Tíminn - 28.03.1982, Blaðsíða 16

Tíminn - 28.03.1982, Blaðsíða 16
16 Sunnudagur 28. mars 1982 Indriði G. Þorsteinsson er hvorki smávaxinn maður né fyrirferðarlítill. Hann hefur mæðst í mörgu um dagana og ég þykist vita hann leggi það allt saman nokkurn veginn að jöfnu, kunnastur er hann auðvitað sem rit- höfundur og blaðamaður. Nú situr hann á loftinu í húsi sínu við Heiðargerði og býður okkur kókostoppa. Það vita allir að Indriði er úr Skagaf irðin- um. Engu að síður spyr ég hann eitthvað út í upprunann. ¦ „Minn uppruni er afskaplega ómerkilegur", svarar hann og tyggur kókostoppa. „Ég er ekki af nokkrum ættum, kominn af dalabændum i Skagafiröi eins langt aftur og rakiB veröur, ekki stórbrotnum manneskjum en far- sælum. Þessir forfeður minir, ég hef svoli'tiö veriö að forvitnast um þá upp á síðkastiö, þeir voru að drukkna i Héraösvötnum, þeir voru aö eiga börn i lausaleik — þetta gekk svona upp og niour hjá þeim eins og geröist i bændaþjóð- félaginu. Þao mátti ekki koma kaupakona á bæ a6 hún yrði ekki ólétt eftir bóndann. Sem sagt, það eru mjög venjulegir bændur, með venjulega siði og venjulega dauö- daga, sem standa að mér i marga, marga ættliði". — Hvar komstþú sjálfur til sög- unnar? „Það var i Gilhaga i Lýtings- staðahreppi I Skagafirði sem ég kom til sögunnar, en þar var faðir minn leiguliði. Þetta var árið 1926, um vorið, þann 18. april. I Gilhaga var ég i eitt ár, en siöan ferðuðuumst við fram og aftur um Skagafjöröinn, alveg út að Sauðárkrók, og svo fram eftir til baka en líkki alla leið. Við end- uðum á Steinsstöðum. Þaðan fluttum við til Akureyrar vorið '39, svo ég er eiginlega Akur- eyringur lika, fermdist á Akur- eyri til dæmis. Þarna bjó ég til 25 ' ára aldurs og var lengi aö fara". — Hvað gerðiröu? „Ég var i vegavinnu, ég var i þessari frægu Bakkaselsbrekku upp á öxnadalsheiðina,' það var að ég held sumarið '42, svo var ég IBretavinnunni þar á undan, svo- kallaður gervismiður 15 og 16 ára gamall. Siöan fór ég til Valgarös Stefánssonar, heildverslun, þegar ég var 17 ára, var sölumaöur hjá honum og þar var ég til '44, eða i tvöár. Þá fór ég á vörubil. Eitt ár var ég leigubilstjóri hjá Kristjáni, BSA. Svo var égl efnagerð hér i Reykjavik og keyröi strætisvagn eitt sumar. Sannleikurinn er sá að ég vann allt sem að höndum kom, en þaö voru að visu stór uppihöld á þessum árum. Ég var latur og nennti ekki mikið að gera, en fékk stundum köst og fór þá og fékk mér vinnu, og var I henni eftir þvl sem efni og ástæöur gáfu tílefni til." Skáldakölónía á Akureyri — Hvenær ferðu aö skrifa? „Ja, ég byrjaði á þvl að skrifa' svona ýmsa hluti þegar ég var 17 ára eða þar um bil. Ég gerði einu sinni uppkast aB sögu úr skóla, ég var á Laugarvatni '41 til '42 og ég held þaðhafi veriB tveimur árum seinna aB ég gerBi uppkast aB ein- . hverri sögu sem átti aB gerast á Laugarvatni. Þetta er þaB fyrsta sem ég man eftir að ég hafi reynt f að skrifa. Siðan leið > langur timi og / maður var nú svona að föndra við þetta, fór aðfást við að yrkja ljóð. , Ég man þaB aB / ég var tekinn i skáldakólóni'una á Akureyri áður en ég hafði I rauninni gert nokkurn skapaðan hlut. í þessum hópi voru Kristján frá Djúpalæk, Rósberg Snædal, HeiBrekur GuB- mundsson — þetta var sá hópur á Akureyri sem ég var svolitiB I samflotí meB einkum Kristjáni frá Djúpalæk, og ég man aB mln- ar skáldskapargrillur fóru allar á hvolf einn daginn þegar ég sýndi honum ljóð sem ég hafBi verið að yrkja. Hann sagBi aB þaB væri al- veg gjörsamlega ónothæft og óbrúklegt á alla enda og kanta og þá hætti ég aB yrkja svona I bili. Annars hafði ég verið að sýna pabba dálltiö af þvl sem ég orti — hann var það sem kallaB er hag- yrðingur — og honum fannst það Hka allt vera ómögulegt. Hann var ákaflega formfastur, þaö varð allt að vera klárt og kvitt, ekki nóg aö visurnar væru stuðlaðar, heldur urðu stuðlarnir að vera á réttum stöðum I setn- ingunni og svö'framvegis og svo framvegis. Þannig aö minar fyrstu tilraunir til ritstarfa gengu mjög óbjörgulega, en einhvern veginn hélt ég nú samt áfram. Þessi skáldakólónia, já, mér þótti afar merkilegtaB vera innan um þessa menn, þeir voru skemmtilegir og stórgáfaBir. ÞaB má segja um okkur, eins og alla menn, aB okkur hefur farnast misjafnlega. En ég hef alltaf litið á Kristján f rá Djúpalæk sem stór- skald og fer ekkert ofan af þvi. Einhvern veginn finnst mér þó alltaf, að fyrir utan þessi stór- kostlegu glimt sem koma i þvi sem hann.er að gera, þá sé hann miklu meira skáld I persónunni en manni finnst maður sjá á pappírnum. Að tala við hann. Rósberg ersvo þessi ágæti hag- yrðingur, Heiðrekur er mjög gott skáld lika. Þeir gjalda þess nú sjálfsagt að vera þarna fyrir norðan a&alkjötkatlana, það ber minna á þeim þess vegna. Og enn þann dag I dag skil ég ekki af hverju þeir gerðu sér svona tltt um mig, því ég hafði bókstaflega ekkert skrifað. En maður var kjaftfor og reif sig allan sundu'r og saman um menn og málefni — hef ntl löngum gert þaö — án þess að hafa nokkurt vit á þvi út af fyrir sig, og þeir tóku þaB bara sem sjálfsagðan hlut að þó ég hefBi ekkertskrifaB þá ætti ég það bara eftir. Sjáðu til Aður fyrr var reglan sú að menn fóru út I prósa eftir að hafa ort ljóð, og komu þannig löppunum niður á jörðina. Min . kynslóð sleppti ljóöunum en skrifaði staðinn smásögur til að æfa sig. Ég skrifaði ansi mikið af smásögum sem ég henti öllum saman sem betur fer. Mér hefur aldrei verið fast I hendi það sem ég hef skrifað, átt ákaflega gott með aB gagnrýna þaB eftir á, og taka til greina gagnrýni annarra. ÞaB er nú svo aB þegar fólk er aB taka mann I gegn þá hrln þaB ekk- ert voBalega mikiB á manni en maBur tekur þaB til greina. Þetta hefur hjálpaB mér mikiB og þarna á Akureyri henti ég jafnóBum flestu því sem ég skrifaBi". „Finnst enn ég sé maður að norðan og fari heim næstu daga..." — ÆtlaBirBu þér þá þegar aB verBa rithöfundur? „Nei," segir IndriBi blátt áfram. ,,Ég ætlaði mér aldrei að verða rithöfundur. Ég er alinn upp i' miklu skáldskaparand- rúmslofti, þar sem menn bæði ortu og fóru með skáldskap eins og sjálfsagöan hlut — það var ekki til hjá þessu fólki að það væri einhver atvinna aö vera skáld. Að menn ákvæðu að verða skáld, eða langaði til að verða skáld. Það var skemmtunin sem skipti mestu mali, að hafa gaman af þessu. Ég held að það hafi aldrei hvarflað að mér ákvörðun um þaö á einhverjum ákveðnum punkti aðég ætlaði aB veröa rithöfundur. Svo æxlast það bara þannig að ég skrifa nokkrar bækur, mér finnst ég enn ekki vera rithöfundur. Ég er ennþá bara maður sem vasast i mörgu, eins og ég hef alltaf gert. ftg hef vasasti öllum fjandanum. Ég var blaðamaður og ritstjóri áratugum saman. ícg hætti ekki að skrifa fyrir það, ég skemmti mér bara við það. En ég get heldur ekki litiö svo á aB ég sé einhver fri'stundahöfundur. ÞaB eru sko engar frístundir hjá mér þegar ég er aB skrifa bók! Þetta gerist hma vegar ekki þanmg a*. ég gangi aB skrifborði á ákvem. um ti'ma og byrji að skrifa. Þetta gerist býst ég viö eins og hjá hag- yrðingunum, þaðbara dettur ofan I þá, vlsan eða viöfangsefnið. Fólkið i' Skagafirði, þao leit aldrei svo á að það væri skáld. Margt af þessu fólki er andskoti vel yrkjandi en það hefur aldrei heyrst orð frá þvi. Svo á hljóðum og góðum stundum, þegar maður sat við hliðina á þvi, þá fór það kannski með kvæöi eftir sig. Það geröi aldrei kröfu til þess aö vera viðurkennt af einum eða neinum, þetta var bara hluti af Hfinu. Eins erhja mér. Þetta er'ekki atvinna, heldur hluti af mlnu lifi." Indriði fer aö leita að pipunni sinni. Þegar hann kemur aftur vik ég að burtför hans frá Akur-; eyri. „Já, það tók langan tima, eins og ég nefndi áöan, mér þótti vænt um Akureyri og þó ég sé búinn að eiga heima hér fyrir sunnan lengi og llki mjög vel við Reykjavik og Reykvlkinga, þá koma enn þær stundir að mér finnst ég vera maður að norðan sem fær hér gistingu og hljóti að vera aö fara heim næstu daga. Þaö er nú svo að þessi miklu skil sem verða þarna i' þjóöfélaginu, þau mæða svona sérkennilega á manni. Yngra fólk þekkir það ekki, en maöur finnur á sjálfum sér að maður er stundum eins og gestur I samtímanum." — Þú hefur einmitt skrifaB mik- iB um þessi skil sem verBa I þjóB- félaginu skömmu fyrir miðja öld. „Já. En þaB er gert af öBrum ástæBum, maður hefur löngun til aB vera svolftill skrásetjari á tiBarandann og þessi aldahvörf sem ver&a I strlBinu eru merki- legustu hlutir sem yfir þessa þjóB hafa gengiB. ViB erum I allt öBru • þjóðfélagi '38 eða '39 heldur en eftir '45. Þeir sem hafa lifað þá breytingu og voru komnir til sæmilegs þroska er hún varö, þeir sleppa aldrei við hana. Maður verður svolltið melankóllskur af að hugsa um þetta. Ég held reyndár að mesta barátta miu sem rithöfundar sé aö vera ekKi melankólískur. Melankólian er svona eins og mórauBur hundur á dyramottunni, maBur passar aB hleypa honum ekki inn, þvl þá kannski stórskemmir hann fyrir manni ritverkiB, rlfur þaB I sig." Mórauður hundur á dyramottunni — Hvað væri það sem þú værir melankólískur út af, ef þú létir þig hafa það að hleypa hundinum inn? „Hvað er það? Það eru þessir ljúfu hlutir, þetta hæga lif. Það er veriö að gefa kúnum, það er verið aö hleypa þeim út og reka þær og hrossin eru I haganum og þarna eru kannski tveir eða þri'r hestar sem eru bara eins og heimilisvin- ir og eru á álíka háum standard og fólkið sjálft sem maður er með i höndunum I þessum bókum. Þessi mikla nærvera við allt sem lifir. Náttúran andaði I eyrað á manni, hún var allt I kringum mann. Ég man eftir ákveönu flóa- sundii'einhverribrekku, og þetta var afskaplega merkilegt flóa- sund vegna þess að þarna komu á veturna stallar af is og maður gat fariðf salíbunu niöurallan flóann, stall af stalli. Og svo var þetta slegið á sumrin, ég sló þetta sjálf- ur, þetta var allt I höndunum á manni. Og ég tala nú ekki um út- hagana sem maður sótti hrossin i. Það var hver einasti hóll með nafni, hvert einasta kennileiti. Borgarbiíar hljóta að fjarlægjast þetta lif. Það þýðir ekkert fyrir þá að búa sér til eitthvert gervillf með hundum og köttum, það er vonlaust, þetta er miklu stærra mál en svo. Náttúran var manni svo nákomin, maður reyndi hana á eigin skrokk. Allt er þetta týnt og farið og þetta er mórauði hundurinn sem liggur á dyra- mottunni." Indriði kveikir aftur I pipunni

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.