Tíminn - 28.03.1982, Blaðsíða 9

Tíminn - 28.03.1982, Blaðsíða 9
ii . : i • i I \nrr nmmm Sunnudagur 28. mars 1982 menn og málefni Raunsætt mat á þörf ¦ um varnarliðsins ¦ Beri ekkert óvænt upp á sýn- ist að hægt verði að hefja störf við undirbúningsrannsóknir oliuhafnar í Helguvik og bygg- ingu eldsneytisgeyma á Hólms- bergi. Samningurinn sem Al- menna verkfræðistofan gerði við Orkustofnun er i fullu gildi og viðkomandi aðilar hafa lagt blessun sina yfir hann. Afskipti iðnaðarráðuneytisíns af samn- ingi þessum hafa veriö með þeim hætti að erfitt er að sjá til hvers leikurinn var gerður nema að þarna hafi einhver þyrkjustuleikur verið á ferðinni. Eftir alla þá uppákomu, sem af- skipti iðnaðarráðherra af mál- inu hafa verið, hefur engu: ver- ið breytt nema hégómlegum smáatriðum, eins og utanrikis- ráðherra orðaði það, auk þess sem Islendingar bera minna úr býtum fyrir að vinna verkið. Deila hefur staðið um hvort samningnum hafi verið rift, eða aðeins verið i „athugun" i iðnaðarráðuneytinu, en sú sið- búna rannsókn hefur tafið málið og jafnvel teflt i hættu þvi atriði sem utanríkisráðherra lagði mikla áherslu á, að verk þetta væri unnið af Islendingum. En nú hefur Hjörleifur Guttorms- son og bandariski sjóherinn ákveðið að ekkert sé þvi til fyrirstöðu að verkið geti hafist, eins og til var stofnað áður en sjónarspilið hófst. S.l. fimmtu- dag gerðist það að Orkustofnun skrifaði Almennu verkfræði- stof unni bréf, þar sem hún sagð- ist vera reiðubúin að standa við gerðan samning. Sama dag samþykkti samningsaðili verk- fræðistofunnar með leyfi banda- riska sjóhersins að Orkustofnun ynni verkið. Riftun eða rannsókn Oþarft er að rekja gang þessa máls og allt það f jaðrafok sem það hefur valdið en Ólafur Jó- hannesson utanrikisráðherra hefur vægast sagt verið mjög þungorður i garð iðnaðarráð- herra vegna afskipta hans af samningum Orkustofnunar og Almennu verkfræðistofunnar og talið að ekki væri neinn lagaleg- ur grundvöllur fyrir aðgerðum hans. En Hjörleifur segist aldrei hafa ætlað sér að rifta samning- um eða stöðva verkið, heldur hefði hann aðeins viljað athuga hvort Orkustofnun væri með ólögmætum hætti að hætta sér út á svæði sem gæti komið henni I koll. Nú er ljóst, samkvæmt mati iðnaðarráðuneytisins, að rannsóknarboranirnar við Helguvik setja Orkustofnun ekki um koll og bandariski sjó- herinn treystir stofnuninni og æðstráðanda hennar til að vinna verkið þrátt fyrir það sem á undan er gengið. Aður en þáttur iðnaðarráð- herra i þykjustuleiknum hófst setti félagsmálaráðherra dulitiö sjónarspil á svið, sem siðan hvarf i skuggann af stórdrama- tiskum tilburðum flokksbróður hans I iðnaðarráðuneytinu. Félagsmálaráðherra gluggaði I plögg sin og komst að þvl að skipulagsmál heyrðu undir hann. Hraus honum hugur við að eiga nú eftir að skrifa upp á skipulag Helguvlkurhafnar. Setti hann á laggirnar I skyndi nefnd i skipulagsmálið, en utan- rlkisráðherra hefur vefengt lög- mæti þeirrar aðgerðar. Hvers vegna Helguvík? Mikil umræða hefur verið uppi um allt þetta Helguvikur- mál, og eins og oft vill verða þegar lopinn er teygður út og suður og mælskan flýtur yfir alla bakka, verður erfitt að greina sundur aðal- og auka- atriði málsins. Astæða þess að flytja á elds- neytisgeymana á Hólmsberg er að þeir geymar sem nu eru notaðir undir oliu fyrir Kefla- víkurflugvöll eru gamlir og vir sér gengnir. Þeir standa fyrir eðlilegri byggðaþróun I Kefla- vik og Ytri-Njarðvík og af þeim stafar mikil mengunarhætta þar sem garmarnir standa yfir vatnsbólum fjölmennra byggðarlaga. Allir sem um þétta fjalla eru á einu máli um að geymana verður að endur- nýja og reisa á öðrum stað en þeir eru nú. Helguvik og Hólms- berg varð fyrir valinu einfald- lega vegna þess aö það er heppi- legasti staðurinn fyrir hafnar- gerð og eldsneytisgeymana. Er þetta niðurstaða þeirra aðila sem málið varða. Vega þar þyngst óskir sveitarstjórna þeirra byggðarlaga sem málið varðar mest. Það eru ekki aðeins geymarn- ir sem þarf að færa, heldur eru hafnarskilyrði i Keflavik engan veginn þannig að forsvaranlegt sé að skipa þar ollu á land. Oliu- bryggjan sem þar hefur verið notast við var ekki burðugri orðin en svo að hun hvarf I stormi og hafróti s.l. vetur. Og enginn veit hvenær gömlu geymarnir ofan við Keflavik og Njarðvik fara svipaöa leið. Viðunandi lausn 1 öllu málæðinu sem yfir hefur dunið vegna endurnýjunar á geymum og hafnargerð virðist litla athygli hafa vakið sú skoð- un Alþýðubandalagsins að leysa bæri þetta vandamál sam- kvæmt tillögum samvinnu- hreyfingarinnar, eins og flokks- formaöurinn, og reyndar for- maður þingflokksins einnig, hafa kallað það sem þeir nefna æskilega lausn. Að visu hefur samvinnu- hreyfingin sem slfk ekki lagt fram neinar ákveðnar tillögur þar að lútandi, en Ollufélagið aftur á móti lagt til að nýju geymarnir verði reistir innan girðingar Keflavikurflugvallar og aðstaða i Keflavikurhöfn bætt, og leiðslur endurnýjaðar. Þessi hugmynd er allra góðra gjalda verð og hefur hún sjálf- sagt verið athuguð af hlutaðeig- andi aðilum, en henni var hafn- að og I staðinn ákveðið að elds- neytisgeymarnir skyldu reistir á Hólmsbergi og hafnaraðstaða byggð I Helguvlk. Fram til þessa hafa Alþýðu- bandalagsmenn lagst gegn öll- um framkvæmdum á Kefla- vlkurflugvelli, enda er það skoðun þeirra og stefna, að bandariski herinn hverfi af landi brott og að Island segi sig úr Atlantshafsbandalaginu. En nú hefur sú stefnubreyting orðið hjá ráðandi öflum I þeim flokki, að þeir leggja blessun sina yfir framkvæmdir á vegum banda- rlska sjóhersins, en setja aðeins það skilyrði aö þeir fái að hafa hönd I bagga með hvernig þær framkvæmdir veröa skipulagð- ar og hvar mannvirkin eiga að standa. Hér er hvorki um aö ræöa aukin umsvif eða sam- drátt mannvirkjageröar. Geymarnir við Helguvik munu rúma nákvæmlega jafnmikiö magn og gömlu eldsneytis- geymslurnar sem nú eru I notk- un. Hafnaraðstöðu verður aö koma upp og hvort sem það ¦ Hér er nokkurra ára gömul mynd af Keflavik. Gömlu olfu- geymarnir eru neðst og til vinstri á myndinni og er byggðin komiii alveg að þeim. Efst til hægri er Hólmsberg en Helguvik sést ekki. Hún er fjær. verður i Helguvlk eða i Keflavík er það mikil og dýr fram- kvæmd. Geymar innan girðing- ar vallarins myndu væntanlega taka sama rúmtak af eldsneyti. Hér er þvi bita munur en ekki fjár. Þessi stefnubreyting forystu- manna Alþýðubandalagsins ber vott um raunsæi. En það reyna -þeir að fela með sjónhverfing- um sem hafðar hafa verið i frammi um skeiö og stjórnarat- höfnum sem ekki hafa aðra þýö- ingu en þá að dreifa athyglinni frá aðalatriðum málsins, sem sagt að sú starfsemi sem fram fer á Keflavikurflugvelli þarf oliu og olluhöfn. fslenskt yfirráðasvæði Þvi hefur verið borið við að umsvif bandariska sjóhersins muni stóraukast með hafnar- gerð i Helguvlk. Aðstaða undir Hólmsbergi er ekki slik aö fýsi- legtsé að byggja þar stóra höfn. I samningnum um þessar fram- kvæmdir allar er skýrt tekið fram að svæðið lýtur islenskri stjórn og lögsögu. 1 samningsdrögum sem bæjarstjórn Keflavikur hefur samþykkt segir m.a.: „Viö fyrirhugaöa hönnun eldsneytisgeyma varnarliðsins og hafnargerð I Helguvlk, tryggir varnamáladeild, aö mannvirkin uppfylli ströngustu kröfur um allan búnað og frá- gang, og girðingar umhverfis þau verði samkyæmt Islenskum lögum og reglum varðandi upp- skipun og geymslu eldsneytis. Þess verði vandlega gætt, að þannig verði staðið að hafnar- gerðinni, að hún komi að sem fyllstum notum við frekari hafnargerð I Helguvik. 1 þessu skyni tryggir varna- máladeild að Keflavlkurbær geti fylgst með hönnun hafnar- innar og framkvæmdum, og komið sjónarmiðum þar að lút- andi á framfæri. fslenskum oliufélögum verðí heimilað ef þau óska, að nota hafnarmannvirkið, og koma upp tækjabúnaði til olluupp- skipunar og aðstöðu til bygging- ar oliugeyma vegna starfsemi sinnar. Umsjón, afgreiðsla og öryggisgæsla á hafnarsvæðinu, verði i höndum Islenskra aðila og gjaldtaka með sama hætti og verið hefur i Keflavikurhöfn til þessa. RIsi mál út af samningi þess- um skal það rekið fyrir bæjar- þingi Keflavíkur." Hafnarstjórn Keflavlkur fer með stjórn olluhafnarinnar. Hún heyrir undir vita- og hafnarmálastjórn, sem aftur heyrir undir samgönguráð- herra. Af þessu má ljóst vera að ekki er verið að auka hernaöarum- svif á neinn hátt, eins og látið er i veðri vaka. Þá hefur verið gengið svo frá málum að is- lenskir aðilar munu annast framkvæmdir, m.a. undirbún- ingsrannsóknir. Þá . munu Is- lenskir aðilar hanna verkiö og væntanlega vinna það er þar að kemur, og siöan stjórna höfn- inni eins og glöggt kemur fram I samningsdrógunum, sem hér eru birt. Kostnaður af hafnargerðinni verður greiddur af bandarlska sjóhernum og Atlantshafs- bandalaginu samkvæmt sér- stökum samningi. Oddur Ölaf sson, skrifar Hvaðan er hættan? Aðild Islands að Atlantshafs- bandalaginu og vera varnar- liðsins hér á landi er mörgum mikill þyrnir I augum, og er það engan veginn óeðlilegt. Að sjálf- sögðu eru skiptar skoðanir um það eins og sitthvað fleira. En þaö er mikil einföldun að fylkja þjóðinni i tvær fylkingar og kalla hernámssinna og her- námsandstæðinga. Það eru allir á einu mali um að æskilegast væri að ástandiö I heiminum væri þannig að engin nauðsyn væri á her eöa hernaðarbanda- lögum. Það vill einfaldlega ekki svo til að svo friövænlega horfi að hægt sé að leysa hernaðar- bandalög upp. tslendingar skip- uðu sér af fúsum og frjálsum vilja I raðir vestrænna lýðræðis- rikja, þótt sú ákvörðun hafi mætt vissri mótstöðu, og enn er deilt um hvort viö eigum heima i þessum samtökum eða ekki. Eins er það mikil einföldun að halda þvi fram, eins og margir hernámsandstæðingar gera, að ófriðarhætta stafi eingöngu frá Vesturlöndum. Aö forystumenn vestrænna rlkja vilji ólmir og uppvægir fara meö stríö á hend- ur sósiölskum rikjum og stuðli að kiígun og misrétti um allan heim, og að aðild fslendinga að Nató geri þá samseka um allt þetta athæfi. Til varnarsamtaka vestrænna rlkja var stofnað vegna utanað- komandi hættu. En þaö er látið eins og sú hætta hafi aldrei verið og sé ekki fyrir hendi. Það þarf meira en litla glámskyggni til að horfa framhjá hernaðarum- svifum Sovétrikjanna og fylgi- rikja þeirra þegar f jallað er um veru tslands i Nató, og láta ávallt eins og þessi samtök lýð- frjálsra ríkja sé einhver flokkur glæpamanna sem sitji á svik- ráðum við allt mannkyn. Auðvitað telja allir þaö æski- legast að ekki þyrfti að vera herstöð á Islandi. En staðreynd- in er sú, þvi miður, að ástandið I heiminum er ekki þannig að Is- land geti verið án varna og óþarft er að ganga framhjá þvi að þátttaka tslands i varnar- samstarfinu er einnig mikill styrkur fyrir önnur aðildarríki, þótt við leggjum ekki annað til en landskika. Vonandi kemur að þvi að eng- in þörf verður fyrir erlendan her á fslandi en meðan það ástand varir er nú rikir verðum viö að búa við hann og þau umsvif sem varnarliði fylgja, og óneitan- lega er það raunsæi af þeim ráðamönnum sem segjast vera á móti hersetunni að viöurkenna að varnarliðið þarf á einhverj- um mannvirkjum að halda hver svo sem fer með yfirstjórn skipulagsmála varnarsvæða og mannvirkja, sem þeim eru tengd. Sjálfsagt er að umsvif varnarliðsins séu sem allra minnst og að spornað sé við að þau aukist. En hernaðartækni breytist óðfluga og þar af leiö- andi hefur orðið breyting á þvi hlutverki sem varnarliöið sinnir hér á landi. Þaö hefur komið fram hér i blaöinu að hlutverkið kunni enn að breytast, ef Bandarikjamenn draga veru- lega úr viðbúnaði sinum á meginlandi Evrópu. Þessu þurfa tslendingar aö fylgjast vel með og minna má á tillögu þá er margir þingmenn Framsóknar- flokksins lögðu fram um ráð- stefnu um friðun Norður-At- lantshafsins. Okkur er nauðsyn á að halda vöku i viðsjálum heimi og að vera raunsæir.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.