Tíminn - 28.03.1982, Blaðsíða 22

Tíminn - 28.03.1982, Blaðsíða 22
Wmfam Sunnudagur 28. mars 1982 •_ á bókamarkadi TOLOSE A BATTLE FRANCE194Ö .5»,M ALISTAIR •HORNE- Alistair Horne: To Lose a Battle — France 1940 Penguin 1982 Alisstair þessi Hron hefur mikinn áhuga á stríðsbrölu' Frakka. Þessi btík er eiginlega hin siðasta i' trflógiu sem hann hefur skitið á pappir — hin fyrsta fjallað um Parísar- kommúnuna og frá henni höf- um viðþegar sagt, mig minnir hún hafi fcngiö bestu dóma eba þvi sem næst, næsta bók sagði frá orrustunni við Verdun i fyrri heimsstyrjöld og nú er þessi komin og segir frá Blitz striði Þjdðverja á hendur Frökkum árið 1940, hruni Frakklands og niður- lægingu. Horne rekur söguna á injög frisklegan hátt, það skiptast á smáatriði af vfg- völlunum og stdrar strategísk- ar ákvaröanir sem teknar voru f stjórnstöðvum herjanna tveggja eða þriggja, ein- staklingurinn gegn hernaðar- vélinni. Jafnframt blandar hann i söguna andrUmsloftinu i löndum striðsaðila, blaða- fréttum og svo framvegis. Fróðleg bók og skemmtilega skrif uð. R.C. Hutchinson: Testament King Penguin/Penguin Books 1982 Hutchinson þessi, Ray Coryton fæddist árið 1907 á Englandi og gaf á ævinni út margar skáldsögur en af þeim eru þekktastar þessi hér og Rising en henni hafði hann ekki að fullu lokið er hann lést árið 1975. Hann hefur aldrei verið i hópi þekktustu rithöf- unda Englands en engu að siður ákaflega virtur i ýmsum kreðsum og nú finnst bdk- menntamönnum þar i landi timi til að vekja athygli á hon- um upp & nýtt. Og það eiga vist margir siður skilið að lifa... Frásagnarefni Hutchin- sons hiér er allbvenjulegt af enskum höfundi nefnilega Rússland, en þá má lika geta þess að Rising er „suður-ame- risk" skáldsaga svo hann leit- aði viðar fanga en titt er um enska. Sagan hér hefst i byltingunni og er sagan af Scheffler greifa. Hutchinson bregður upp skýrum myndum af óreiðunni ruglingnum og æsingnum i byltingu bolsevika og lýsing hans á greifanum þykir gullfáileg. Kerry Stewart: Absence of Malice Ballantine 1982 Kurt Luedtke heitir banda- riskt mannkerti sem hefur verið tilnefndur til Óskars- verðlaunanna fyrir frumsam- ið handrit sitt að kvikmynd- inni Absence of Malice sem um þessar mundir þykir gdð i Ameriku og leika i henni þau skötuhjú Paul Newman og Sally Field en leikstjóri er Sydney Pollack, en ekki vitum við af hverju hann heitir Sydney. Það er þvi ljdst mál og ekkert farið i' felur með það að Kerry Stewart hefur samið þessa bók eftir handriti myndarinnar en slfkt tfðkast gjarnan þarna vestra. Sagan segir frá blaðakonu sem reyn- ir að vera harður tappi en kemst aö þvi að maður sem blöðin höfðu flækt f mikið hneyksli er alsaklaus. Spurningin um siðferði blað- anna, sem er ekki i hávegum haft i bdkinni. Erfitt að dæma bók sem er gerðeftir mynd en spennandi þykir hún altént vera. Bæði mynd og bók. 1AJTjAthe riðdie ANDREDISeOVERYOFAiOST aVIUZATION ¦trOUHUS CJUUMKftMD MCOKD BIVIStD IDITION, rui 1» UPDMCD Charles Gallenkamp: Maya Penguin 1982 Hver er þessi Mæja? Er það einhver svaka skutla? En diöfull erhUnljótefmarka má myndina á kápu bókarinnar! En látið ekki blekkjast þvi hér segir Charles Gallenkamp sögu Indianaþjóðflokksins Maya sem áttisitt blómaskeið i Mexikó á niundu öld eftir Krist en hvarf svo skyndilega og er hnignun Mayanna talin einhver mesta gáta veraldar- sögunnar. Hér gerir Gallen- kamp sitt til aö leysa hana en umfram allt ritar hann frdð- lega og læsilega bók um menningu Mayanna sem var svo háþrðuðað undrum sætir. Þeir byggðu miklar borgir og pýramida á dUtskýrðan hátt, þvi þeir notuðu ekki hjólið — þótt þeir þekktu það — né dráttardýr. Þeir fundu upp fUnksjón millsins f reikningi, höfðu 365 daga í árinu og voru sannkallaðir meistarar i steinskurði, en allt þetta hvarf á að þvi er virðist örfáum ár- um. Af þessari bók má fræðast vel um þessa stórkostlegu menningu. ¦ Bækurnar hér að ofan eru fengnar hjá Bókaverslun Sigfúsar Eymundssonar. Tekið skal fram að um kynningar er að ræða en öngva ritdóma. Matthew J. Bruccoli: Some Sort of Epic Grandeur, The Life of F. Scott Fitzgerald Hodder & Stoughton 1981. ¦ Er Francis Scott Fitzgerald lést þann 21. desember 1940 voru birtar minningargreinar um hann i velflestum dagblöðum og bók- menntatimaritum f Bandarikj- unum og yiðar. Hann hafði jú ára- tugina tvo þar á undan verið ein- hver þekktasti og vinsælasti rit- höfundur vestra og bækur á borð við This Side of Paradise og The Great 'Gatsby höfðu selst i risa- vöxnu upplagi. Eftir þvi hefur aftur á móti verið tekið siðar að enda þótt flestir höfundar þessara minningargreina færu lofsamleg- um orðum um Scott Fitzgerald og bækur hans, þá var eins og þeir teldu hann ekki liklegan til að verða minnst lengi. Greinarnar voru ekki einvörðungu grafskrift yfir honum sjálfum, heldur og verkum hans. Eða það var allt útlit fyrir það. Siðan hefur komið á daginn að verk hans hafa lifað gdðu lifi, að minnsta kosti i Bandarikjunum, og hefur það komið ýmsum á óvart — margir töldu að verk Fitzgeralds voru svo bundin þriðja áratugnum að siðari.tima fólki segðu þau ekki neitt. NU er aftur á mtíti svo komið að þessar bækur eru hreint ekki taldar sista heimildin um þetta timaskeið, Francis Scott Fitzgerald. Myndin tekin '37. Einhver ljómi •• — Fitzgerald lif ir enn, öllum á óvart þegar var umrót eftir fyrri heimsstyrjöld, nUtiminn var að hefja innreið sina og gekk mikið á, svo kom kreppa eins og allir vita — refsing guðs fyrir hubris hins léttlynda fólks. Eða gæti það ekki alveg verið? Annað atriði var þd I enn rfkari mæli valdandi þess að menn hneigðust til að telja bækur Fitz- geralds eiga stutt Hf fyrir hönd- um. Hann var i raun og veru eng- inn rithöfundur I þeim skilningi að hann skrifaði um annað fdlk, tilfinningar þess og athafnir, eða að hann gerði einhvers konar út- tekt á slnum samtima — nema þá fyrir tilviljun, slikt flaut bara með. Scott Fitzgerald skrifaði fyrst og fremst um sjálfan sig, eða réttara sagt: Ut frá sjálfum sér. Ég hygg að megi vel heim- færa iipp á Fitzgerald það sem Olafur Jónsson, bdkmenntagagn- rýnandi, segir um „our own" Þðrberg Þóröarson i splUnku- nýrri grein i Dagblaðinu & VIsi, að höfðum eðlilegum fyrirvara: „Sjálfsagt eru lika flestir les- endur sammálaum þaðað sjálfs- saga, eða öllu heldur sjálfslýsing (hans) sé uppistaða i ritum hans, alltfrá æskuritum hans tilýmissa ritgerða frá hans siðustu árum. Hér er auðvitað ekki aðeins átt við frásagnarefnið, þau drög til og þætti Ur ævisögu sem lesa má I einstökum ritum og ritgerðum, heldur umfram allt bæði beina og dbeina sjálfslýsingu höfundarins I verkinu, sjálfshyggju hans eins og hun umfram allt birtist I og mótar stilsháttinn á ritum hans." (DV, 24. mars 1982, „Um Þdr- berg".) Logandi hræddur Sjálfshyggju, Francis Scott Fitzgerald gerðist ekki rithöf- undur Ut úr neinu nema sjálfs- hyggju, ekki af ást á bdkmennt- um, ekki af innri þörf til að setja orð á blað eða lýsa fdlki og stað- háttum. Hann langaði til að slá I gegn, komast á bekk með höfð- ingjum, og svo vildi til að hann hafði hæfileika til, ekki til að lýsa öðrum, heldur sjálfum sér, gegn- um uppbyggingu bdkanna, beina atburðarás og stil. Og eins og fleiri var hann logandi hræddur um aðþað dygði ekki til lengdar, er hann dó aðeins 44ja ára gam- all, nagaði hann illur grunur um að allt verk hars hefði verið fá- I Zelda. Það er nii saga að segja frá henni... nýtt og hunddmerkilegt, myndi deyja og týnast á skömmum tima. Sem hefur ekki orðið, þdtt auðvitað sé ekki fyrir það að synja að fjöldi manns hefur ekk- ert við Francis Scott Fitzgerald að gera og finnst hann leiðinleg- ur. Þessi timi milli '20 og '30, hefur verið kallaður „the jazz age" og það var enginn annar en Mr. Fitz- gerald sem orðaði þann frasa. Hann á, skal tekið fram, ekkert skylt við mUsik, enda var Fitz- gerald mesti rati I tdnlist, heldur þótti honum seiðandi frjálslegheit jazzins — eða getur maður annars ekki sagt það? — eiga prýðilega við timann. Og sjálfur var hann æðstiprestur og var finn maður, rithöfundur og gekk smart til fara og átti bil og annan og fallega konu, og hreyfði sig gjarnan inn- anum svokallað fint fdlk, og var, eða reyndi mikið til að vera, rikur. Ég veit ekki til þess að svona rithöfundar hafi skotið annars staðar upp kollinum nema i Ameriku, nema þá aumlegar eftirlikingar hér og hvar um heiminn, alveg eins og Heming- way átti sér fjölda sporgöngu- manna sem voru virilir og fðru á ljónaveiðar og nautaat. Asni eða óvenju heiðar- legur Það hafa myndast ðtal sögur ¦ Ævisöguritarinn Bruccoli. Ekki er'ann beint fýsilegur.... um Fitzgerald og þá ekki færri um konuna hans, hana Zeldu, sem var gáfuð, tilfinninganæm og ðhamingjusöm, að lokum doltið klikkuð oghjónabandið var farið i hundana og hUn á hæli áður en lauk. Állar þessar sögur rekur Matthew Bruccoli samviskusam- lega I bðkinni sinni, hann segir sjálfur hreinskilnislega i formála að þessi nýja ævisaga hafi það helst fram yfir aðrar fyrri að staðreyndirnar séu fleiri. Maður sem segir svona lagað um ævi- sögu sem hann er nýbUinn að skrifa hlýtur að vera annað hvort asni eða þá ðvenjulega heiðarleg- ur. Hitt er svo annað mál að bokin hefur fengið mikið lof beggja vegna Atlantshafs, enda mætti nU minna vera að Bruccoli skrifaði ekki af skynsemi um Fitzgerald, hann er spesjalist i manninum og hefur þegar ritað um hann f jölda greina og nokkrar bækur um af- mörkuð efni Ur verkum hans eða Hfi. Gegnum btíkina skin þessi skrýtni, dálftið ruglaði maður, I gegn, og lif hans er ekki dmerk- ara enhvaðannað. Hann var tákn timabils og geymdi I sér flesta þætti þess. Skrytin viðbdt við þessa bðk er birting bdkhalds Fitzgeralds sem hann bar jafnan á sér og færði allt inn I, að minnsta kosti tölur. En litur smámunasamlega Ut. Og var það vafalaust. —U-

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.