Fréttablaðið - 14.12.2008, Side 12

12 14. desember 2008 SUNNUDAGUR
UMRÆÐAN
Grímur Hákonarson
skrifar um Byr
Eftir að íslenska bankakerfið hrundi
fyrir um tveimur mán-
uðum hefur mikið af
fólki fært viðskipti sín
yfir til sparisjóðanna.
Fólk leitar í öryggið á
þessum óvissutímum
og sparisjóðirnir eru þekktir
fyrir að vera hófsamar fjármála-
stofnanir sem bera hag almenn-
ings fyrir brjósti. Mestur hefur
flóttinn verið yfir til Byrs Spari-
sjóðs og tilkynntu stjórnendur
hans um daginn að innlánaaukn-
ingin frá hruni bankanna væri
komin upp í 60 milljarða. Eflaust
spilar auglýsingaherferð Páls
Óskars þar inn í en ég held að
aðalástæðan sé samt sú að fólk
lítur á Byr sem traustan og
heiðarlegan sparisjóð.
En þegar rýnt er í eigendalista
Byrs kemur í ljós að hann er ekki
alveg jafn saklaus og hann gefur
sig út fyrir að vera. Nokkur eign-
arhaldsfélög sem tengjast Baugi
og FL-Group hafa nánast étið
sparisjóðinn upp til agna, eiga
samtals um 20-30% stofnfjárins.
Þetta eru sömu fjárglæframenn-
irnir og misnotuðu og
blóðmjólkuðu Sterling,
FL-Group, Glitni og öll
hin skúffufyrirtækin.
Mennirnir sem eiga
stóran þátt í því hvern-
ig komið er fyrir
íslensku þjóðinni í
dag.
Sparisjóður eða spari-
baugur?
Hvernig fer maður að
því að finna sér heiðarlegan
banka í dag þegar meira að segja
sparisjóðirnir eru komnir í hend-
urnar á fjárglæframönnunum?
Þetta er spurning sem margir
spyrja sig og það er mikil eftir-
spurn í samfélaginu eftir slíkri
stofnun. Slíka stofnun er helst að
finna úti á landi, t.d í Þingeyjar-
sýslu, en ég efast um að Þingey-
ingar hafi áhuga á að fjármagna
lífsstíl latte-lepjandi 101-rottu
eins og ég er.
Sparisjóðir höfuðborgarsvæð-
ins, Byr og SPRON, eru ekki
lengur sparisjóðir nema að nafn-
inu til. Á undanförnum árum
hefur farið fram mikil eignatil-
færsla innan beggja þessara
sjóða. Hópi fjárfesta hefur tekist
að sölsa undir sig nær allt stofn-
féð, sem lögum samkvæmt átti að
vera eign almennings á starfs-
svæðum sjóðanna og óseljanlegt.
En með illa ígrunduðum lögum
frá Alþingi árið 2001 urðu spari-
sjóðirnir „óvart“ að markaðs-
vöru, þ.e. lögum um hlutafélaga-
væðingu sparisjóðanna. Eins og
alltaf þegar almenningseigur eru
hf-aðar þá var tekið skýrt fram
að það ætti ekki að selja þá, en
einhvern veginn enduðu þeir
samt í höndunum á fjárglæfra-
mönnunum.
Nýju eigendur Byrs eru þegar
byrjaðir að sýna sitt rétta andlit
og hafa engu gleymt frá dögum
FL-Group. Í apríl síðastliðnum
tóku þeir 13,5 milljarða út úr
sparisjóðnum og greiddu sér sem
arð, en erfitt er að sjá hvernig sú
aðgerð samrýmist þeim lögum
sem gilda um sparisjóði í landinu.
Fjármálaeftirlitið gerði ekki neitt
í málinu og hefur eflaust nóg
annað að rannsaka þessa dagana.
Stærsti eigandi Byrs í dag er
fyrrverandi strippbúllueigandinn
Magnús Ármann. Magnús komst í
kastljós fjölmiðla um daginn
þegar fyrirtæki hans, Imon ehf.,
fjárfesti í Landsbankanum fyrir 9
milljarða rétt fyrir hrun bankans.
Þessi dularfullu viðskipti hafa
enn ekki verið upplýst og enginn
veit hvaðan peningarnir komu.
Magnús situr ennþá í stjórn Byrs
en samkvæmt öllum pappírum og
réttlætislögmálum ætti hann að
vera gjaldþrota.
Ég var viðskiptavinur Spari-
sjóðs Kópavogs í mörg ár áður en
hann sameinaðist Byr. Nú er ég
sjálfkrafa orðinn „sparigrís“
þessara manna. Hvers á ég að
gjalda? Hvað segir gamla fólkið
við þessu, sem hefur verið í við-
skiptum við SPK alla ævi? Hvers
eiga börnin að gjalda sem Byr
ætlar að gefa 5.000 krónur í jóla-
gjöf fyrir þessi jól, inn á sérstak-
an „Framtíðarsjóð Byrs“?
Eru sparisjóðir úreltir?
Það eru mörg rök fyrir því að við-
halda sparisjóðunum í sinni upp-
runalegu mynd. Sérstaklega núna
þegar gallar hlutafélagaformsins
blasa við okkur. Sparisjóðirnir
voru stofnaðir á samfélagslegum
forsendum og hafa alltaf verið í
almenningseign, þ.e. eign spari-
fjáreigendanna. Fjöldi sparisjóða
hafa verið reknir á Íslandi í um
heila öld með mjög góðum
árangri. Þeir hafa einbeitt sér að
hefðbundinni fjármálastarfsemi
og bankaþjónustu en ekki verið í
áhættufjárfestingum. Það hefur
ekki verið markmið sparisjóða að
stækka bara til að stækka, eins og
var hjá gömlu útrásarbönkunum.
Það merkilega er að þeir spari-
sjóðir sem gengið hafa lengst í
hlutafélagavæðingunni og tútnað
hafa mest út á undaförnum árum,
þeir standa verst að vígi í dag.
Þeir sparisjóðir sem héldu í
gömlu hefðirnar eru aftur á móti
í ágætis málum. Sá hagfræðilegi
rétttrúnaður sem vaðið hefur
uppi síðustu árin um „hagkvæmni
stærðarinnar“ er því algjört bull.
Hlutafélagaformið er ekki endi-
lega hagkvæmasta og besta rekst-
arformið eins og haldið hefur
verið fram. Það hefur ýmsa ókosti
í för með sér. Það býður upp á
sjálftöku auðs, samþjöppun valds,
óhóf og bruðl, áhættufíkn og
útrásargeðveiki: Það býður upp á
það að örfáir menn steypi heilli
þjóð í glötun, eins og við Íslend-
ingar eru að upplifa núna. Ég
heyrði eitt sinn útrásarvíking
kvarta yfir því að sparisjóðsform-
ið væri „þungt í vöfum“. En
kannski er það einmitt það sem
þarf til að beisla útrásarvíking-
inn, og beina kröftum hans inn í
samfélagið?
Við þurfum að hafa fjölbreytni
á fjármálamarkaðnum og þess
vegna þurfum við að hafa spari-
sjóði. Ef við látum það gerast að
Byr falli endanlega í hendur auð-
mannanna, þá þurfum við alla-
vega að tryggja það að hér á höf-
uðborgarsvæðinu verði starfandi
að minnsta kosti einn „decent“
sparisjóður. Stjórnvöld hafa
ennþá tækifæri til að stöðva
þessa þróun þar sem Byr er ekki
orðinn hlutafélag með formleg-
um hætti. Byr þarf að fá sam-
þykki helstu lánadrottna til að
hlutafélagavæðingin gangi í
gegn, en gera má ráð fyrir, í ljósi
atburða síðustu vikna, að ríkið sé
orðið stærsti lánadrottininn. Ég
skora því á viðskiptaráðherra og
íslensk stjórnvöld að bjarga Byr
úr höndum fjárglæframannanna
og einnig að slá skjaldborg um þá
sparisjóði sem eftir eru í
landinu.
Höfundur er kvikmyndagerðar-
maður og viðskiptavinur Byrs
Sparisjóðs.
GRÍMUR HÁKONARSON
Sparisjóðirnir í höndum fjárglæframanna
UMRÆÐAN
Gunnar Hólmsteinn
Ársælsson skrifar
um Evrópumál
Brýr eru stórkost-leg uppfinning.
Þær tengja saman lönd
og landsvæði á snilld-
arlegan hátt.
Brúin yfir Skeiðar-
ársand er gott dæmi
hérlendis, sem og Borgarfjarðar-
brúin, en hún er gott dæmi um
vel heppnaða fjárfestingu í sam-
göngum. Niðurstaðan er kannski
í stuttu máli sú að brýr skapa
möguleika.
Carl Bildt, utanríkisráðherra
Svía (úr flokki hægrimanna,
Moderaterna) er duglegur blogg-
ari og notandi nútíma samskipta-
tækni. Á bloggi hans fær lesand-
inn sjaldséða innsýn í heim
háttsetts stjórnmálamanns, Evr-
ópu- og alþjóðasinna.
Í einni af nýlegri færslum
sínum skrifar hann um brúna
yfir Eyrarsund, á milli Danmerk-
ur og Svíþjóðar. Hann var frá
upphafi fylgismaður hennar, en
það voru ekki allir. Olof Johans-
son, ráðherra umhverfismála (og
formaður sænska Miðflokksins),
var á móti brúarsmíðinni og vildi
meðal annars rannsaka betur
umhverfisáhrif hennar. Alþjóð-
leg nefnd sérfræðinga hafði þó
komist að þeirri niðurstöðu að
brúin væri ekki hættuleg
umhverfinu. Olof var hins vegar
ósáttur og sagði af sér árið 1994
vegna málsins. Þetta gerðist ein-
mitt á þeim tíma þegar Svíar
voru að klára aðildarviðræður
við ESB, en landið gekk í sam-
bandið 1. janúar 1995.
Nú er brúin hins vegar stað-
reynd, var formlega vígð árið
2000. Allir eru sammála um að
um stórkostlega framför sé að
ræða. Brúin hefur búið til nýtt
atvinnusvæði og tækifæri sem
áður voru ekki til eða að mörgu
leyti takmörkuð. Danmörk og
Svíþjóð eru nú tengd varanlega
með brúnni og hefur þetta skap-
að mikil tækifæri fyrir báðar
þjóðirnar.
Það má segja að
EES-samningurinn
hafi verið eins konar
„brú“ okkar Íslendinga
inn í Evrópu og Evr-
ópusambandið (ESB) á
sínum tíma. Hann
veitti okkur tækifæri
sem ekki höfðu áður
þekkst. Um 80% af
útflutningi okkar fer
til ESB og þaðan koma
70% þess sem við flytj-
um inn. Svo náin eru
viðskiptaleg tengsl okkar við
Evrópu. En þessi brú er nú byrj-
uð að eldast og á henni eru að
margra mati vankantar. Þó held
ég að það sé enginn á því að rífa
hana niður. Þarf ekki bara að
bæta við hana og gera hana
betri?
Með fullri aðild að ESB tel ég
að Ísland myndi eignast fyrir
alvöru þá „brú“ sem landið þarf á
að halda til framtíðar. Vera heils-
hugar þátttakandi í samstarfi 27
fullvalda og sjálfstæðra ríkja,
sem í raun berjast fyrir framför-
um á flestum sviðum mannlífsins
og hafa ákveðið að taka sameig-
inlega á þeim vandamálum sem
augljóslega þarf að glíma við í
framtíðinni.
Íslendingar eru Evrópubúar og
tilheyra Evrópu, bæði landfræði-
lega og menningarlega, en ekki
síst stjórnmálalega. Við höfum
frá upphafi haft samskipti við
aðrar þjóðir. Þannig hefur það
verið og þannig mun það verða.
Nú er kannski komið að því að
ákveða hvert við viljum stefna
sem þjóð í þessum efnum. Sá á
kvölina sem á völina.
En til þess að hægt verði að
taka upplýsta ákvörðun þarf
þjóðin upplýsingu. Þar komum
við að hlutverki stjórnvalda,
hagsmunasamtaka og kannski
almennings sjálfs. Upplýsingarn-
ar eru þarna úti; í dagblöðum,
bókum, tímaritum, internetinu
svo eitthvað sé nefnt. Íslenska
þjóðin getur, rétt eins og aðrar
þjóðir, vegið og metið þetta brýna
hagsmunamál.
Höfundur er stjórnmálafræðingur
og situr í stjórn Evrópusamtak-
anna.
Að byggja brú
GUNNAR HÓLMSTEINN
ÁRSÆLSSON
Keramik eldavél EC65121AX
Ryðfrí hönnun. Nýtanlegt rými í ofni: 60 l.
Mál (HxBxD): 90x60x60 cm.
Orkunotkun: 0,79 kWt (blæstri),
0,87 kWt (undir- og yfirhita).
Gorenje eldavél
Reykjavík . Borgartún 24 . Sími 562 4011
Akureyri . Draupnisgata 2 . Sími 460 0800
Reyðarfjörður . Nesbraut 9 . Sími 470 2020
Reykjanesbær . Hafnargata 52 . Sími 420 7200
P
IP
A
R
•
S
ÍA
•
8
23
41