Tíminn - 22.12.1990, Blaðsíða 7

Tíminn - 22.12.1990, Blaðsíða 7
Laugardagur 22. desember1990 Tíminn 7 þekkja frakkann og um leið var honum sýndur maðurinn" og lýsti Emil honum fyrir mér og var það einn og hinn sami er mig sótti heim aðfangadags- kvöldið. Aftur hafði hann leitað fyrir sér á sama stað og verið fengsælli en sér þá um leið til falls. Tal varð um manninn og þýfið í blöðunum og hafði mað- urinn rétt fyrir jólin strokið úr varðhaldi. Ekki er hún merkilegri eða fal- legri en þetta sagan. En við að rifja þetta upp minnist ég ann- arrar heimsóknar sem ég fékk á Garði að kveldi dags, á afmælis- daginn minn. Mér fannst heim- sóknin þá kynleg, einhver hug- arsending á ferðinni, eða eitt- hvert dulið viljaafl. Meinlaust ef einhver vill brosa að þeirri Garðssögu líka. En þar reynir ekki á minnið. Ég var eins og fleiri á námsárunum með dag- bókarhald og í dagbókina var það samstundis ritað og úr henni tekið alveg orðrétt. Til þess að menn síður hlæi að þessu „óskiljanlega", sem um er talað í dagbókinni, þá verða menn að hafa það hugfast hvað beiningamenn komu sjaldan á Garð, þangað ekki mikið að sækja og slíku fólki víst bandað burt af vörðunum. Þessi ábætir við jólasöguna mína frá Garði hljóðar þá svo: „í dag er ég fæddur. Nú er ég 22 ára. Fullorðinn. Nú minnast ástvinir mínir mín heima. Hér man enginn eftir því, sem ekki er von. Enn þá einu sinni rek ég mig á óskiljanlegt. í kvöld fyrir tíma síðan gekk ég fram og aftur um garðinn. Ég hugsaði um sjálfan mig, líf mitt og fæðingardaginn. Ég hugsaði hvort ég gæti gert nokkuð gott í dag. Ég fann það ekki. í dyrun- um stóðu drengir tveir. Ég vildi það væru betlarar, hugsaði ég með sjálfum mér. Ég skyldi gefa þeim það litla fé sem ég á. Ég hef engu eytt til dagsins og það gæti verið mér afmælisgleði. Ég gekk fram í garðhliðið, en drengirnir yrtu ekki á mig, og ég fór inn á herbergi mitt og sat þar einn og læsti að mér. Rétt áðan heyrðist mér drepið á dyr. Ég var fastráðinn í að hleypa engum inn, til þess að geta lifað við góða bók og hug- ann heima, en af forvitni gekk ég að dyrunum og heyrði að það var enginn gestur. Ég opnaði og þetta var vesalingur, nýkominn af sjúkrahúsi, og bað um fé. Ég gaf honum allt það litla sem ég átti. Þetta er undarlegra, þar eð þessi er sá einasti betlari sem enn hefur komið að mínum dyrum." Síöari frásögnin, sem sótt er til löngu liðins tíma, er eftir Vil- hjálm Finsen, ritstjóra og síðar sendiherra, víöförlan og marg- reyndan íslending í útlöndum. Þar bregður hann upp myndum af sjómannajólum sem hann lifði fjarri fjölskyldu og heimilislífi, þegar hann sigldi sem loft- skeytamaður á belgísku hafskipi ungur að árum og segir annars vegar frá jólum í hafi og hins vegar dvöl á jólum á sjómanna- heimili í Rotterdam í Hollandi. Þessar frásagnir eru frá því um 1910. Vilhjálmi segist svo frá: .Aldrei er leiðara að vera fjarri konu og börnum en um jólin. Jól- in eru framar öllu hátíð barnanna og heimilanna og það grípur mann óendanleg þrá og leiði, þegar maður getur ekki verið með sínum nánustu um jólahá- tíðina. Það var svo sem auðvitað að ég, sem var í siglingum í rúm sex ár, kæmist ekki hjá því að vera að heiman einhver jólin. Það eru ör- lög flestra sjómanna. Þrisvar sinnum var ég að heiman um jól- in. Fyrstu jólin, sem ég var að heiman, var ég á belgíska skipinu „Vaderland". Á aðfangadagskvöld var skipið á siglingu milli New York og Antwerpen, nokkurn veg- inn á miðju Atlantshafi. Það var skrýtið með þetta skip. Það var eiginlega eign breska skipafélagsins Red Star Line, en sigldi undir belgískum fána. Skipstjórinn var norskur, hét Barmann og var frá Drammen. Fyrsti stýrimaður var þýskur og hét Paradies. Og svo voru yfir- menn frá ýmsum löndum. Það voru sex þjóða menn í borðsal yf- irmanna. Þarna héldum við heilög jól, höfðum jólatré, gáfum hver öðr- um smágjafir, sungum jólasálma, hver á sínu tungumáli, og skemmtum okkur vel fram eftir kvöldinu. Miklu betri matur var framreiddur en hversdagslega og skipstjórinn lagði á borð með sér nokkrar flöskur af víni sem ég bragðaði þó ekki á. En smátt og smátt tók alvöru- svipur að færast yfir menn, við- ræðurnar urðu hljóðlátari og söngurinn dofnaði. Hugurinn hvarflaði heim til hinna nánustu og hver af öðrum fórum við brátt til herbergja okkar. Einstaka tár sást renna niður kinnarnar. Sjó- mönnum hættir til að tárfella þegar þeir komast í „stemmn- ingu" og svo var um þessa vini mína í „messunni". Ein jólin hélt ég á sjómanna- heimili í Rotterdam. Þetta sjómannaheimili, „Christ- ilijk Theehuis voor Zeelieden", VILHJALMUR FINSEN SENDIHERRA: Sjómaimajól í Rotterdam var rekið sumpart af ríkinu og sumpart af borginni. Því stjórn- aði hollensk aðalskona, sem lengi hafði dvalist á Jövu og stjórnaði þar sams konar hæli. Hún var mesta gæðakona, sem vildi allt fyrir okkur gera, ákaflega guð- hrædd og las bænir fyrir og eftir hverja máltíð. Á aðfangadagsmorgun fór þessi kona sjálf í vélbáti, sem hælið átti, um alla höfnina frá skipi til skips að bjóða skipverjum öllum, sem vildu koma, á jólahátíð sjó- mannaheimilisins. Þegar hátíðin byrjaði munu hafa verið þarna 200- 250 manns. Okkur var fyrst veittur beini og síðan söfnuðust allir saman í hinum afar stóra samkomusal hælisins. Þar voru menn frá öllum álfum heims: Japanir, blámenn, Englendingar, Frakkar, Skandinavar, Spánverjar,,. Þjóðverjar, Ameríkumenn, Kín- verjar o.fl. o.fl. Á veggjunum voru stórar myndir af drottningunni og Júlíönu prinsessu og óteljandi myndir úr biblíunni. í salnum var fyrst í stað háreysti, hlátrar og sköll. Allir tala saman eins og bræður, enda þótt þeir hafi aldrei sést. Nokkrir eru ölv- aðir og stór svertingi frá Kame- rún hoppar og dansar þarna á gólfinu og syngur undir. Hann er með háan línkraga, rautt knýti og á gljáskóm. En brátt hefst hátíða- haldið og hann verður að hætta dansinum. Skyndilega eru dyr opnaðar inn í annan sal, og í honum stendur á miðju gólfi gríðarstórt jólatré, fagurlega skreytt kertaljósum og alls konar mislitu skrauti. í sömu andránni dettur allt í dúnalogn í salnum. Augu allra mæna á hið skreytta jólatré, og á hverju and- liti má líta angurblíðan svip, sem er þó sjómönnum eiginlega ekki eiginlegur. Hugirnir hverfa heim, heim á æskustöðvarnar til for- eldra og vina, og margir klökkna svo að tár koma í augu þeirra. Það eru endurminningar liðinna gleðistunda um jólin sem snerta viðkvæmustu strengina í sálum þeirra. En þó voru þarna nokkrir menn, svertingjar og mongólar, sem höfðu aldrei áður séð jólatré og skildu ekki hvers vegna allur þessi Ijósagrúi var tendraður. í svip þeirra má lesa undrun og forvitni en engum stekkur bros. Allur þessi misliti mannfjöldi bíður þess með eftirvæntingu að byrjað verði að syngja jólasálminn. Og svo kveða við fyrstu orgel- tónarnir. „Heims um ból" hljóm- ar um salinn. Og söngurinn dyn- ur í eyrum manns, margraddaður og á ýmissa þjóða málum, því að allir sem lagið kunna syngja með, hver á sínu móðurmáli. Allir haldast í hendur og ganga hægt í kringum jólatréð, alveg eins og þetta færi fram í heimahúsum. Svo er beðin stutt bæn á hol- lensku fyrir vinum og vanda- mönnum heima. Margir hneigja höfuðið, loka augunum og biðja í hljóði. Síðan er sungið á ný og veiting- ar bornar fram, kaffi, gosdrykkir og sætabrauð. Forstöðukonan kemur inn og biður alla ganga ínn í stóra salinn á ný. Þar hafði hún séð um að sett höfðu verið upp löng borð og voru þau þakin alls konar böggl- um, stórum og smáum. Það voru hálsklútar, sokkar, peysur, tóbak og pípur, bækur og ýmislegt ann- að sem góðir menn og konur höfðu sent sjómannaheimilinu til útbýtingar á jólunum. Hverri gjöf fylgdi nafn og heimilisfang gef- andans og margir telja það sjálf- sagt að þeir, er slíkar gjafir þiggja, sendi gefandanum þakkarbréf. Mér var sagt að oft hefði það komið fyrir að sjómenn hefðu á þennan hátt kynnst ungum stúlk- um sem síðar urðu konur þeirra. Síðan voru framreiddar enn meiri veitingar og okkur skemmt með söng, hljóðfæraslætti og myndasýningu langt fram á nótt. Ég hlaut að gjöf dálítinn út- saumaðan poka til að geyma í óhreint hálslín. í honum var spjald og á það letrað með skraut- letri: „Die in Mij Gelooft heeft eeuwige Leven" — sá, sem trúir á mig, mun öðlast eilíft líf. Þennan poka á ég enn og nota daglega." ASLAUGVAA: KIRKJUFERÐ Róiðvarhandan, riöin var bláin, stefnt yfír grandann og stikluð áin. Á prestsseturshlaðinu hópamir þéttust, ér hringingin kvað við í kirkju settust. Frd Lciti og Mgrktí, Lóni og llaugi þarna var Stgrkár ogþama var Laugi, þarna var Heiða, þarnavar Stína, Pálmi og Hreiðar, PetraogLína. Patt settust í bekki sín hvortim ntegin, cnhugur var ekki við tyálprœðisvegitm. Þótt syiigjtt þau sálma og svbruðu tóni, starsgnt varð Pálma á Petru frá Lóni, og lleiðu á Styrkár ag Hreiðar á Límt, en Lattga frá Myrká varð titið til Stt'nu. Svo drúptuþati höfði og drottni sig fólu. Um gráturnar vöfðust geislar frá sólu. Svovar klukka slegin, tír kirkju flýtt sér, heilsað og hlegið, hliðruo oy ýtt scr, þrifin höndin ogþrýstur lófinn. Svo varekin ströndin og áttirin ráinn. Bragt Siifurjónsson hcfur nýlcga sent fra sc> tí- undu ljóöahók jina í mcira en 40 ára hofundarfcrli. NífttUt hún Af erlenthun tungum, etida seymlr bókin eingöngu bý6injar úr ensku, dbnsku, norsku 0* sænslcu. Þar er aö finna á sjiSuuda tug kva'óa cftir inoira en 30 höfunda, M ">• sœnslta skáldió Tomas Tranströmcr, sem hlotto hcfur bólcmcnnta- verMatta Ne^urtiBMhríoí. Þesct bók sýnlr at BraCa lætur ve) & þf'fta Ijó6 án bcss aö aí beira sd bj'ðini'arkeimur, ckki síst bcgar bcitl er hefSbunthui forml H tilensttufn bragreíl- um, sem hann hefur ájía:tlega i valdl sínu, cn sú liít «r bú í hvilríum hjií tniiríuni. t.jiSíiið, tem hér blrtisU er lir lilnnl uvútkomnu bók Bni«a SiKuijonssonar. tC. Bragi Sigurjónsson

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.