Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 1972, Síða 49

Náttúrufræðingurinn - 1972, Síða 49
NÁT T Ú RU F RÆ ÐINGURINN 37 má að því gild rök, að Öræfajökull hafi ekki gosið að því sinni, og að það hafi verið Skeiðarárjökull, sem Ólafur nefnir Öræfajökul. Varla er þó að efa, að þetta hefur ekki verið fyrsta gos í Gríms- vötnum og því ekki fyrsta hlaup í Skeiðará, en engar öruggar heimild- ir munu nú finnast um hlaup fyrr. Að fyrsta hlaup Skeiðarár hafi valdið miklu tjóni, má ráða af niður- lagi Eyðibýlaskrár ísleifs Einarssonar, en þar segir: ,,I annað sinn hafi 18 bæi af tekið á Skeiðarársandi; sumir segja 16, aðrir 15. . .“. Það, að menn efast um að bæirnir hafi verið 18, bendir mjög til að sögnin hafi við rök að styðjast, en í henni er ekkert að finna, sem gefur bendingu um hvenær þetta liefur gerst, en vera má að bend- ingu um það sé að finna í Lómanúpsmáldaga frá 1397, en þar er sagt að Girðir biskup hafi lagt 12 ær og kú frá kirkjunni í Jökulfelli til Lómanúpskirkju, en Girðir var biskup frá 1350 til 1360. E. t. v. stafar ártal annála Flateyjarbókar við eyðingu Litla héraðs, 1350, frá þessum atburðum. Að vísu hefur Skeiðarárhlaup ekki tekið af bæ- inn Jökulfell, en til að standa undir hálfkirkju hefur þurft mikið bú, og því ekki víst að mikið hafi þurft að ganga af jörðinni til þess að hún væri lögð niður. Má vel hugsa sér að engjar jarðarinnar hafi verið fram á sandinum og tekið af í fyrsta lrlaupi Skeiðaiár, sem leitt hefði til að kirkjan var lögð niður. Fyrsta heimild, sem mér er kunnugt um, að geti nafnsins Skeiðar- á, er í tengslum við Bréfabók Brynjólfs biskups, en er ekki í afriti Handritastofnunarinnar. Hannes Þorsteinsson skrifaði þetta upp (2. 5. 1921) fyrir séra Eirík Helgason í Sandfelli, en það er vitnis- burður frá árinu 1576, tekinn í Sandfelli. Það sem hér skiptir máli, er þannig: „ítern viti þeir Jón Guttormsson og Hallur Jónsson ekkert land nær legið hafa í manna minnum Eyrarhorni en Lambhaga, upp undan Lambey, þá sr. Jón Einarsson hélt Sandfell, og aldrei heyrðu þeir tvímæli á leik; voru þá sagðir Álftamelar á miðjum vegi upp undir grös“. Þetta mun vera orðrétt, en ekki stafrétt afskrift. Þessi vitnisburður var lesinn upp ásamt fleiru í Sandfelli árið 1641, og liafa þessi gömlu blöð þá verið afrituð, og sennilega send biskupi. Urn Jón Einarsson er of lítið vitað með vissu, en talið er að hann hafi haldið Sandfell fyrir 1540, og er þvi líklegast að Skeiðará hafi tekið Lambhaga af, á árabilinu 1540—1576, og er trúlegast að það hafi gerst í hlaupi, svo að lítið verður af þessu ráðið hvar Skeiðará rann á 16. öld.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94

x

Náttúrufræðingurinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.