Vikan - 14.12.1978, Side 18

Börn
krefjast mikils
Það er erfitt að vera foreldri. Foreldrar
þurfa að vera vel á sig komnir andlega sem
likamlega, til þess að það bitni ekki á
börnunum. Aðstaöa foreldra skiptir miklu
máli, þegar um barnauppeldi er að ræða.
Efnahagsleg staða foreldra hefur áhrif á,
hvernig börnum líður. Þegar foreldrar hafa
örugga íbúð, öruggan fjárhagsgrundvöll og
vinnu, sem þeim líkar vel, gengur þeim
betur að vera foreldrar.
Andleg og likamleg líðan skiptir börn líka
miklu máli. Grundvöllur að sálrænni heill
barnsins er öryggi. Þau þurfa að fá tæki-
færi til að reyna sig sjálf, taka frumkvæði
og hafa vald á hlutum í umhverfinu. Börn
þurfa að hafa örugg tengsli við fölk, fyrst
við fullorðna og seinna við félaga. Lík-
amlegt ástand barna hefur áhrif á andlega
liðan þeirra. Ef börn sofa ekki nögu mikið,
fá ekki nógu næringarríka fæðu og ferskt
loft, er erfiðara að eiga við þau. Tengsl
barna og foreldra eru afar mikilvæg. Ef þau
eru ekki nógu góð, getur það valdið
barninu skaða.
Börn foreldra sem lenda
í skilnaði
Eins og hlutunum er háttað í sam-
félaginu í dag, alast flest börn upp hjá
báðum foreldrum sínum. Samfélagið i dag
er byggt upp af kjarnafjölskyldu, sem i er
faðir, móðir og börn. Það er hins vegar
enginn kominn til að segja, að þetta verði
alltaf svona. Sumir halda því fram, að hið
hefðbundna fjölskylduform sé orðið úrelt
og það beri að stefna að allt öðrum
fjölskylduformum, t.d. stórfjölskyldum,
þar sem margar kjarnafjölskyldur búa
saman. í slíkum fjölskyldum þyrfti það ekki
að vera eins örlagaríkt fyrir börn, að
foreldrar þeirra skildu. Þá væru fleiri til að
taka barnið að sér og hjálpa því yfir verstu
tilfinningakreppuna, sem skilnaður hefur
næstum alltaf í för með sér fyrir börn.
Eins og stendur er það hins vegar stað-
reynd, að mörg börn lenda í því, að for-
eldrarnir skilji. Þau missa þá annað
foreldrið og verða annaðhvort hjá móður-
inni eða föðurnum — oftast móðurinni.
Stundum hafa foreldrarnir reynt að búa
saman lengi „vegna barnanna” eins og það
er orðað. Þau halda því fram, að skilnaður
skaði börnin meira en áframhaldandi
sambúð, enda þótt sambúðin sé næstum
óþolandi. í slíkum tilvikum er óhætt að
halda fram, að skilnaður sé bæði skynsam-
legur og tímabær einmitt vegna barnanna.
Báðir foreldrar verða að leggja eitthvað
á sig þegar skilnaður stendur fyrir dyr-
um.
Ef hjónaband er orðið alveg vonlaust og
ekki annað en eilíft rifrildi og uppistand,
sem hefur í för með sér, að hinir fullorðnu
eiga lítið sameiginlegt, þá bitnar slikt alltaf
á börnunum. Það er hreinlega ekki hægt að
leyna börn „hættuástandi” í fjölskyldu,
þau finna það, enda þótt þau segi kannski
ekki margt. Ef fólk heldur áfram slíku
sambandi, geta allir kraftar þess farið í það
að halda því gangandi — eða í það að rífast.
Það verður hvorki tími né kraftar til þess
að sinna börnunum. Fólk hefur þá hvorki
krafta né löngun til að fást við þá erfiðleika,
sem koma fyrir í öllu uppeldi, og börnin
verða fórnarlömbin.
Ef hjónaband á að geta gengið, krefst
það þess, að báðir aðilar leggi sitt af
mörkum. Og ef annar aðilinn vill ekki
leggja neitt af mörkum, er næstum því
sama, þótt hinn leggi sig allan fram.
Það eru til hjónabönd, þar sem það er
augljóst, að annar aðilinn hefur gert allt,
sem í hans valdi stóð til að lagfæra hlutina,
en það var ekki nóg. Barnið er oft hlutlaus
áhorfandi að slíku, og það finnur bara, að
það er eitthvað hættulegt á seyði. Kannski
hefur þetta verið svona i mörg ár, en einn
daginn hljómar orðið: SKILNAÐUR. Þá
er yfirleitt fyrsta hugsun og spurning
barnsins, „Hvað verður um mig?” „Hvar á
ég þá að vera?”
Skilnaður gengur auðveldar fyrir barnið,
ef það fær ákveðið að vita, hjá hverjum
það á að vera, hvar það á að búa og hversu
oft það fær að heimsækja hinn aðilann .
Það er líka mikilvægt, að barnið hafi leyfi
til þess að þykja vænt um það foreldranna
sem það hefur skilið við og að ekki sé sífellt
talað illa um það og það nítt niður. Annars
þorir barnið ekki að láta sér þykja vænt um
það — og alls ekki nýjan sambýlismann, ef
hann er einhver. Börn vilja nefnilega ekki
vera svikarar.
18 Vlkan 50. tbl.