Vikan - 14.12.1978, Síða 19

Foreldrar verða að vinna saman
Það væri æskilegt, ef foreldrar gætu
verið svo opnir hvor gagnvart öðrum, að
þeir ynnu að því, að barninu þætti vænt
um þá báða. Ekki má t.d. fara svo, að
annað foreldrið verði sært, þegar barnið
kemur úr heimsókn frá hinu og segir:
„Sérðu, hvað ég fékk.”
Það verður að reyna að koma í veg fyrir,
að börn etji foreldrum hvoru gegn öðru.
Barnið getur t.d. sagt við pabba sinn:
„Veistu það, að ég var í bíó með mömmu,
og við sátum í stúku, svo fékk ég bæði ís og
súkkulaði í hléinu.” Mamman situr svo
heima og er ergileg yfir öllum gjöfunum frá
pabbanum. Eigingirni barna kemur
gjarnan fram, þegar foreldrar hafa skilið.
Þá geta þau haft eitthvað upp úr ástandinu
og gera það. Þau geta alls ekki sjálf dæmt
um, hvaða afleiðingar orð þeirra geta haft.
Og því er það, að foreldrar verða að reyna
að standa saman og hindra litla bragða-
refinn — þó að það sé erfitt.
Það er alltaf óheppilegt, ef barnið er notað í
valdabaráttu foreldranna. Þetta getur
gengið svo langt, að þegar foreldrar ræða
um skilnað, tala þau um barnið eins og einn
af hlutunum. „Ef þú færð íbúðina, þá fæ
ég Guðrúnu.” Taflið á milli foreldranna
getur stundum orðið mjög hart og börnin
skilja það ekki. Þau geta orðið óskaplega
hrædd og bjargarlaus í þeirri baráttu.
Mikil örvænting hjá
barninu
Lítill sjö ára strákur hafði þroskast og
verið algjörlega eðlilegur þangað til hann
uppgötvaði allt í einu að pabbi hans var
horfinn af heimilinu. Alveg þangað til að
mamma hans einn daginn gekk um íbúðina
algjörlega stif áður en hún byrjaði að gráta
heiftarlega og reyna að hringja i fólk.
í bréfinu stóð, að pabbinn væri búinn að
finna aðra og allt væri búið. Þau gætu hist
hjá lögfræðingi og talað um nauðsynlega
hluti. Barnið gat að sjálfsögðu ekki skilið að
svona nokkuð gæti gerst. Hann hélt dauða-
haldi í mömmu sina og var lamaður af
hræðslu, því mundi hún hverfa líka? Þegar
maður er sjö ára getur maður ekki séð um
sig sjálfur. Hann þorði ekki að fara í skóla
og ekki að yfirgefa mömmu sína eina
einustu minútur. Þetta hafði verið slíkt
áfall fyrir hann.
Pabbinn er skyndilega horfinn og
foreldrarnir að skilja. Þetta veldur því, að
drengurinn vill ekki fara út fyrir hússins
dyr. Því hvað getur gerst, á meðan hann er
í skólanum? Kannski kemur hann heim og
finnur miða, sem á stendur: „Pétur minn,
nú er mamma líka farin.” Fyrir barn er
þetta mjög ógnvekjandi, og það getur
engan veginn skilið, hvað um er að vera.
Foreldrar geta sjálfir farið illa út úr
skilnaði og þeir þurfa oft tíma til þess að
jafna sig og komast aftur í gang eftir allan
biturleikann og reiðina.
Það er varla hægt að leggja nógu mikla
áherslu á, hversu mikilvægt það er fyrir
barnið að fá hlutina á hreint, um leið og
kraftar eru til þess.
Ef pabbinn flyst að heiman, er ástandið
oft enn óskiljanlegra fyrir barnið, ef það
hefur verið nátengt honum. Það getur
kannski skilið, að hann hafi farið frá
mömmu, því að „hún var stundum ómögu-
leg.” „En hvernig gat hann skilið mig
eftir?” Gátan getur verið óleysanleg.
Börnin lenda í klípu
Oft berjast foreldrar um börnin áður en
skilnaður kemst í kring þeir geta kastað
bömunum eins og bolta á milli sin. Sjaldan
er ástandið það afslappað, að fólk geti
hagað málum eins og barninu er fyrir
bestu, t. d„ að sá sem hefur foreldravaldið
yfir barninu, leyfi því að búa hjá hinum.
Þannig fólk getur sagt hvort við annað:
„Þó að ég hafi foreldravaldið, er best, að
barnið búi hjá þér, því þú ert búinn að
vinna kl. 3.”
Danski geðlæknirinn Gudmn Bmn
er sérfróð um börn, sem lenda í skilnaði.
Hún hefur skrifað bók, sem heitir „Börn og
skilnaðir”. í henni eru mjög góðar lýsingar
á ýmsu varðandi skilnaði og ekki hvað síst
á mjög erfiðum skilnaðarmálum, þar sem
foreldrarnir geta ekki sjálfir orðið sammála
um hvort á að hafa barnið og hvernig
umgengnisrétturinn á að vera.
Ákveðnar reglur um umgengnisrétt
Þegar foreldrar skilja, er umgengnis-
réttur yfirleitt mikið vandamál. Það er
ákaflega mikilvægt fyrir barnið, að
foreldrar geti talað rólega saman um þetta
atriði og komist að einhverju ákveðnu
skipulagi, sem síðan er haldið. Barnið á
kröfu á að vita, hvað getur veitt því öryggi.
Foreldrar þurfa að átta sig á hlutunum eftir
skilnaðinn. Það sama á við um hvar barnið
eigi að vera í fríum. í því máli á ekki að
hugsa fyrst og fremst um, hvernig megi
koma í veg fyrir, að hinn aðilinn hafi
barnið of lengi, heldur hvernig barnið sjálft
getur verið öruggt og haft best tök á að
slappa af.
Ákveðnar reglur og afdráttarlaus skila-
boð eru mikilvæg atriði varðandi
umgengnisrétt. Barnið á ekki aðeins að fá
að vita, hjá hverjum það á að vera, heldur
líka, hvar það á að ganga í skóla. Sumir
álíta, að börn, jafnvel lítil börn, eigi að taka
virkart þátt í skilnaðinum og fá að ráða,
hvar þau vilja helst vera. Það er vert að
leggja sérstaka áherslu á þetta atriði: Það
má ekki gera of miklar kröfur til litils barns
með því að leggja of mikla ábyrgð á herðar
þess. Það er næstum sama hvorn barnið
velur, það mun í flestum tilvikum hafa
slæma samvisku á eftir og finnast, að það
hafi svikið hinn aðilann.
Þær forsendur, sem litil börn byggja val
sitt á eru lítt skiljanlegar fyrir barnið sjálft,
og það hefur ekki yfirlit yfir, hvað hlutirnir
fela í sér. Það eru hinir fullorðnu, sem í
langflestum tilfellum verða að taka
ábyrgðina, en ekki að ýta henni frá sér og
segja: „þú mátt velja sjálf.” Hinir fullorðnu
þurfa stundum að geta sagt við barnið:
„Núna hafa pabbi og mamma talað um
þetta allt saman og finnst best, að þetta sé
svona og svona. Við ætlum bæði að gera
allt til þess, að þér líði sem best, þú býrð hjá
pabba og heldur áfram í þínum skóla, eða
þú býrð hjá mömmu og ert í skóla þar sem
við búum.”
Allt annað gildir oft um eldri börn. Þau
geta oft á tíðum valið sjálf, hjá hverjum
þau helst vilja vera.
Það skiptir miklu máli fyrir böm, að það
ríki ekki óvissa um skilnaðinn. Þegar mest
gengur á í skilnaðinum hafa börn oft slæma
samvisku. „Kemur mér þetta eitthvað
við?” „Er þetta kannski mér að kenna?”
„Er þetta svona, af því að ég hef verið svo
óþægur — eða hef ég stritt litlu systur of
mikið?” í þeim tilfellum er þörf á skýrum
reglum og skilaboðum. Og barnið
uppgötvar, að lífið heldur áfram.
50. tbl. Vlkan 19