Vikan - 28.02.1980, Page 14

Fjölskyldumál — Guðfinna Eydal
IVIikið hefur verið rætt um hlutverk
föðurins í barnauppeldi. Slíkar umræður
eru yfirleitt mikið tilfinningamál og allir
hafa einhverja skoðun á því máli. Hvað
myndi gerast ef í Ijós kæmi að karlmenn
væru eins hæfir og konur til að annast
ungbörn? Myndu konur fara að krefjast
þess að karlmenn fengju t.d. fæðingar-
orlof, að þeir sinntu meira barnauppeldi
en þeir gera nú o.s.frv. Og væri
samfélagið tilbúið til að borga það sem
það kostaði að veita bæði konum og
körlum jafnan rétt til þess að njóta
barna sinna. Málið er mjög pólitiskt og
þess'vegna er það lika hitamál.
Rannsóknir á móður- og föðurhlut
.verki í frumbernsku hafa hingað lil
■áíÁ * .im i •
beinst meira að móðurhlutverkinu, eins
og eðlilegt er, þar sem mæður hafa nær
eingöngu annast barnauppeldi. Á
siðustu árum hafa rannsóknir hins vegar
beinst meira og meira að föðurhlut-
verkinu og samskiptum föður og ung-
barna. Kemur þá ýmislegt áhugavert I
Ijós. Á vegum Norðurlandaráðs hefur
verið gerð ntjög itarleg könnun á öllum
helstu niðurstöðum rannsókna er fjalla
um tengsl föður og ungbarns. 1 eftir
farandi verðurdrepiðá nokkur atriði.
Þátttaka
föður í
fæðingu og
uppeldi
Faðirinn sinnir ungbarni líkt
og móðir
Komið hefur í Ijós að karlmenn hegða
sér líkt og mæður gagnvart ungbarni
þegar þeir sinna þvi rétt eftir fæðingu.
Viðbrögð feðra og mæðra gagnvart ung-
barni voru athuguð þegar þau höfðu ált
sitt fyrsta barn. 6-48 klukkutímum eftir
fæðinguna fengu ýmist feður eða
mæður að annast barnið. Þegar
viðbrögð þeirra voru borin saman kom í
Ijós að feður hegða sér líkt og mæður
gagnvart ungbarni. Þeir tala. kyssa og
gæla við ungbarnið á sama hátt og
móðirin ef beir fá bara tækifæri til þess.
Faðirinn verður oft útundan
í samnorrænu rannsókninni eru færð
rök fyrir því að hefðbundin náin tengsl á
milli móður og barns séu ekki meðfædd
og ekki háð líffræðilegum eiginleikum
(hormónum) móðurinnar. Þar af
leiðandi geti feður alveg eins tekið að sér
hið svokallaða móðurhlutverk og sinnt
ungbörnum, en þeir fái hins vegar sjald-
an tækifæri til þess. Það kom í Ijós, að
feðrum fannst oft að þeir fengju ekki
leyfi til að fá útrás tilfinninga sinna
gagnvart ungbarni, og það hafi valdið
þvi að þeir gáfust oft upp á því að annast
það. Móðirin fái siðan forskot og
feðurnir verði óvirkir um leið og þeir
byrji að afneita tilfinningum sinum
gagnvart ungbarninu. Feður upplifa oft
að þeir séu þriðja hjól á vagni sem rétt
fái að fljóta með. Þeim finnst ekki að
þeir séu mikilvægir í fjölskyldunni og
geta orðið afbrýðisamir út i barnið.
Þegar báðir foreldrar
tengjast barni
Þegar báðir foreldrar eru virkir i
uppeldi ungbarns virðist barnið verða
öruggara með sig seinna meir. Það sýnir
t.d. minni kviða þegar fariðer frá því, og
það á auðveldara með að treysta og
tengjast öðrum en foreldrunum. Þessi
börn virðast líka vera sjálfum sér næg i
rnörgu tilliti, t.d. leika sér og dunda
auðveldlega ein.
Þegar báðir foreldrar tengjast barni í
frumbernsku virðist virkni eða það sem
foreldrið gerir með barni sínu vera öðru-
vísi hjá konum en körlum. Þetta er háð
þeirri hefðbundnu hlutverkaskiptingu
Nem foreldrar hafa sjálfir orðið fyrir.
Mæður hafa aðallega það hlutverk að
róa og hugga barnið og sjá um hagnýt
atriði eins og fatakaup o.fl. En feður
leika meira við börnin. Börn leita því
oftar eftir huggun hjá mömmu og hafa
meiri likamlega snertingu við hana en
föður. Þau horfa hins vegar meira á
föður sinn, hlæja meira framan í hann.
Þegar beðið er eftir barni
Þungun er ákveðið krepputimabil
fyrir konu og þessu timabili er oft likt
við kynþroskaskeiðið eða breytingatima-
bilið. Það sem einkennir þetta tímabil er
að konan verður vör við miklar sálrænar
breytingar samfara likamlegum
breytingum. Á seinni árum hafa menn
farið að rannsaka og gefa þvi meiri
gaum hvaða breytingum þungun veldur
hjá karlmanninum.
Meðgöngu er oft skipt i 3 stig. 1. stigið
er áður en konan verður vör við
fósturhreyfingar, 2. stigið nær fram að
sjö mánaða aldri og 3. stigið nær fram
að fæðingu. Það hefur verið athugað
hvernig konum og körlum líður á
þessum mismunandi stigum. Hér á
eftir eru nefnd nokkur megineinkenni
jtessara stiga.
1. stig:
Konan kennir oft mikillar likamlegrar
þreytu, ógleði, spennu í brjóstum og
mikillar viðkvæmni og geðsveiflna.
Karlmaðurinn á lika oft erfitt á þessu
timabili og þessi timi er álitinn vera
erfiðasta tímabil fyrir hann á meðgöng-
unni. Karlar geta fengið likamleg
l