Vikan - 19.12.1957, Blaðsíða 34

OFAMVATMS
Að fara sam-
kvœmt eðli sínu
röLNISMENN beittu sér
eins og kunnugt er fyr-
ir öllu því sem til framfara
mœtti veröa á Islandi, þegar
þjóðin fór að rétta sig úr
kútnum. Árið 1836 kostuðu þeir
útgáfu ■ kvers nokkurs með
svtndreglum eftir yfirumsjónar-
mann allrar sundkennslu i
Danmörku, prófessor Nachte-
gall, og tók einn þeirra, þjóð-
skáldið Jónas Hallgrímsson, að
sér að snúa bœklingnum á ís-
lénzka tungu, laga hann eftir
isienzkum þörfum, og auka við
hann. Er gaman að glugga i
þennan bcekling núna, þegar
15,2% af landsmönnum hefur
nýlega sýnt að þeir kunna að
„jhra samkvcemt eðli sínu of-
anvatns.“
Formálinn fyrir bæklingnum
byrjar svona.:
„Frá aldaöðli he fir sund ver-
ið kallað einhver iin bezta og
nytsamasta íþrótt. Það hefur
verið tíðkað meðal allra þjóða
frá því sögur gjörði.st, og það
er líka þess vert; það jífgar og
hressir líkamann, eykar þrek
og áræði og verðui mörgum
manni til lífs, að ótöidum öðr-
um kostum og margvislegu
gagni og gaman, er sundmað-
urinn getur liaft af jþrótt sinni.
Forfeður vorir voru fullnuma
þessari kuimáttu, og þykir
okkur enn í dag góð skemmt-
un, að lesa frásöguna um
Kjartan Ölafsson, er hann Ijék
á sundi við Ölaf konung
Tryggvason, eða þá um Gretti
sterka, þegar hann reið sjer
fit og lagði til lands úr Drang-
ey á vetrardag, og synti meir
en viku sjávar. En það fór með
sundið okkar Islendinga eins og
annað; þegar deyfðin kom I
þjóðina, týndist sú mennt og er
varla ofhermt, að fyrir 14 eða
15 árum hafi ekki verið fleiri
en svo sem 6 menn á öllu land-
inu, sem væru sjálfbjarga, ef
þeir lentu i polli, sem þeir náðu
ekki niðri í. Þá höfðu menn
svo gjörsamlega gleymt öllu
sundi, að ofurhugar báru grjót
á sig og skriðu svo í botnin-
um yfir ár og síki, sem ekkl
voru um of breið, en enginn
maður bar við að neyta Ijett-
leikans og fara samkvæmt eðli
sinu ofanvatns, þó það væri
þúsund sinnum hægra."
Um baðaðferöir.
1 bæklingnum segir svo um
baðaðferðir:
„Það er gott að fara í bað,
því bæði þvær það hönmdið,
og lífgar og styrkir líkamann,
en þar að auki er það ómiss-
andi ufidirbúningur fyrir þá,
sem ætla sjer að læra sund.
Þeir sem fara í bað, eiga þvi
að. reyna til að venja sig við
vatnið, eins vel og þeir geta,
stinga niður i höfðinu, og fara
aptur og aptur allir í kaf. Bezt
er líka að busla sem mest, en
34
vera aldrei aðgjörðarlaus, og
láta þetta ganga, þangað til
farið er að finna til hrolls; þá
er mál að hætta og klæða sig.
Það er talið hollast, að baða
sig kvöld og morgna; samt er
ekkert að þvi, að fara í bað
hvenær á degi sem menn vilja,
nema þegar nýborðað er. Eigi
menn að ganga til baðsins, þa
er bezt að fara I hægðum sin-
um, og staldra þó við á bakk-
anum fjórðung stundar eOa
lengur, áður en út í er far-
ið, til að verða orðinn öldungis
afsveittur. Meðan á þessu
stendur, á að fara úr fötunum
smátt og smátt, en sitja samt
í skyrtunni þangað til seinast.
Fyrst á að væta brjóstið of*
höfuðið, og fara svo með öllu
í kaf, ef vatnið er svo djúpt,
að því verði við komið. Sje það
sundkennslumaður, sem hefir
umsjón með piltum í baðinu,
ber honum að gæta þess, að
þeir þvoi sig alla upp rækilega,
og lofa engum upp úr fyr en
það er búið.
Það er að sönnu almenn
varúðarregla, að þurka vel upp
líkamann, þegar komið er úr
baði, og núa hann allan með
ullarlepp, ef því verður við
komið; en langvinn reynsla
hefir samt sýnt, að það er öld-
ungis óskaðvænt heilbrigðum
unglingi, þó brugðið sé út af
þessari reglu. Á hinn bóginn er
það einkaráríðandi, að klæða
sig fljótt, og fara svo að hreifa
sig, þegar komið er úr baðinu.
Hrædda pilta og kveifarlega
á kennslumaður að taka, dýfa
þeim nauðugum og gusa vatni
á þá; aptur ber honum að sjá
um, að piltarnir færi ekki hver
annan í kaf, eða tuskist í bað-
inu án þess hann leyfi, því það
eru sumir, sem þola ekki marg-
ar dýfur, og fá af þeim upp-
sölu og eyrnaverk eða önnur
óþægindi.
Einasta kerlaug, sem
aimenningur kemur í.
Árið 1891 kom út önnur út-
gáfa af fyrrnefndu kveri þá
með formála eftir Bjöm Jóns-
son, sem hafði „breytt lítils-
háttar á stöku stað, eptir því
sem menn vita nú með vissu að
rjettara er,“ eins og segir i
formálanum, og samið viðbæti.
Eftirfarandi klausa er í við-
bætinum:
„Kerlaug. Laugatrogið, er
nýfædd börn eru látin í, er hin
eina kerlaug,. er almenningur
kemur í á æfi sinni hjer á
landi. Veldur því bæði vana-
leysi að lauga sig yfir höfuð,
og þá hitt, að slík laug fæst
eigi nema með nokkrum til-
kostnaði og fyrirhöfn. Til þess
þarf fyrst og fremst þar til
gert ílát, á stærð við mjótí
rúm, og þá talsvert af heito
vatni; köld kerlaug er viðsjál
fyrir aðra en vel hrausta menn
er hafa smávanið sig á það, og
skyldi aldrei við höfð öðruvisi
■in eptir læknis ráði.
Volg kerlaug á hvorki ao
hita manni njé kæla, meðan
líkaminn er niðri í henni. Er þá
flestum hentastur 35 stiga hiti
(C) en sumum 33—34. Líkams-
hitinn er raunar meiri, 37 stig
C . . en sje haft svo heitt í
lauginni, vex líkamshitinn um
of eða rjettara sagt safnast um
of fyrir í líkamanum, vegna
þess, að þá kemst ekkert burt
af honum með útgufun, eins og
hann mundi gera í jafnheitu
lopti (37 st.), heldur að eins
þannig, að hann berst burtu í
og með vatninu jafnóðum og
hann magnast i líkamanum, —
streymir burtu í vatninu, eins
og þegar hiti streymir eptir
járnstöng, er liggur í eldi með
annan endann. En mikill er
munur á því, hvað vatn ber
hita og kulda miklu örara en
lopt, — eins og hiti berst t. d.
miklu örara eptir járni en trje.
Því finnst manni 20 stig (C)
lopthiti á sumrum heldur mik-
ill, en kalt að koma ofan í vatn,
sem ekki er heitara en það.
Vjer þolum meira að segja
jafnvel 70 stiga hita í mjög
þurru (rakalitlu) lopti, en í
jafnheitu vatni þolir enginn
maður við.
Hitandi laug („hlý“ eða
,,heit“) er óholl nema líkam-
inn sje kældur á eptir með
„volgu" vatni eða þá svalandi
steypibaði (25—28 stig), eða
þá að háttað sje niður I hlýtt
rúm þegar upp úr lauginni,
eða þá að það sje gert til lækn-
Inga. Heitari laug en 37 stig
skyldi enginn maður fara í
öðruvísi en eptir læknis ráði,
og hafa jafnan einhvern við,
sem vit hefir á, til að hjálpa
sér...
Ömissandi er að þurka sig
allan vel upp úr kerlaug, og
hárið þó vandlegast. Þeir sem
hafa mikið hár, einkum kven-
fólk, ættu að hafa skinnhettu
á höfðinu, þegar þeir fara í
laug, til að hlífa því. Vott hár
veldur sem sje miklum hita-
missi, bæði vegna þess að
líkamshitinn streymir örara
burtu eftir því en þurru hári
(sbr. það sem áður er sagt um
vatn og lopt) og enn fremur
verður útgufunin ( þ. e. breyt-
ing vatns í lopt) þá svo mikil
af höfðinu. Þess vegna er það
einnig regla allra, sem kunna
að lauga sig, að setja upp
höfuðfat, helzt skjólgott, áður
en þeir fara í hin fötin. Höfuð-
verk, kvef og hálsveiki fá þeir,
sem þurka illa hárið eða skýla
ekki höfðinu á eptir. — Með
þessum varúðarreglum er volg
eða hlý kerlaug mjög holl og
notaleg á hverjum tíma árs
sem er, en viðsjál, ef út af er
brugðið.“
PÓSTURINN
Framhald af bls. 31.
um þetta, sem heitir „South with
Scott“, og auk þess gaf ljósmyndari
nokkur út myndskreytta bók um
þetta efni. Þessar bækur geturðu
pantað frá Englandi gegnum ein-
hverja bókaverzlun, ef þú treystir
þér til að lesa þær á ensku.
ÞYNGD OG BtJNAÐUR.
Hvaða litir fara mér beztf Ég er
dökkbrúnhœrð með grábrún augu,
fáeinar freknur á nefinu og Ijósa húð.
Hvað á ég að vera þungf Ég er
li^ ára, 161t sm. á hœð og var 70 kg.
þegar ég vigtaði mig slðast.
SVAR: Dökkir, skærir, rauðfjólu-
bláir litir, rautt og gulrautt munu
vera hentugir litir fyrir þig. Sömu-
leiðis dökkblátt og grænt og flest
litbrigði af brúnu eða drapplituðu.
Það er ekkert að marka þyngdina
fyrr en þú ert orðin 16 ára, en ef
þú heldur sömu þyngd verðurðu um
það bil 10 kg. of þung.
HALLÖ
KRAKKAR!
Hér eru Vitringarnir
þrír, sem þið eflaust
kannist við, lagðir
af stað til Betlehem.
En þetta er ekki
auðratað fyrir aum-
ingja mennina.
Getið þið kannski
hjálpað þeim ?
VIKAN
t