Kirkjuritið - 01.01.1941, Síða 37

Kirkjuritið. Kirkjur konunga á Bessastöðuin.
31
Pinings (um 1490), og nokkurra annara. En fast aðsetur höfuðs-
rnanna og stiftamtmanna eða umboðsmanna þeirra — síðar amt-
nianna og landfógeta — urðu Bessastaðir ekki fyr en undir miðja
ÍG- öld. Að vísu er í Fornbréfasafni nefndur kongsgarður hér á
landi fyrsta sinn á Bessastöðum 1523 og aftur 1538, með því að
bá sátu þar höfuðsmenn konungs. En dálitlu síðar (1542? Fbrs.
KII. 90) er víst orðin öll þörf á því að byggja upp „konungs-
garð“ hér á landi. Fógeti konungs ritar þá til minnis, hvað helzt
vanti þar til, og getur um mikið af timbri, borðum, trjám og
sperrum (eða grennri trjám?) til liúsa, einnig til báta, ásamt
veiðarfaerum.*) Og alt þetta skyldi fiytjast til Viðeyjarklausturs,
£ða ú hvern þann stað, „sem maður ú að hafa konungsgarð
bar á landi“.
Nú telur Finnur hiskup Jónsson svo í Kirkjusögu sinni (II.
298), að einmitt á þessu ári, 1542, hafi konungur ákveðið að setja
konungsgarð í Viðey. Með því að þar sé staður lientugur til
geyinslu og útflutnings þeirra vara, er konungur fái í tekjur sínar
°S gjöld af iandinu, svo og til aðdrátta og fiskiveiða. En alt þetta
'ar i engu lakara á Bessastöðum. Höfnin bæði nálæg og örugg,
en snmgöngur greiðari frá landinu.**)
Áf þessum ástæðum munu Bessastaðir þá þegar liafa orðið
hlutskarpari en Viðey. Og urðu staðfast aðsetur fulltrúa kon-
l,ngs eftir þetta. — Eigi var jörðin þó altaf setin konunglega.
Er dæmi af þvi öruggast í Jarðabók Á. M. 1703: Ábúandi Páil
Heyer umboðsmaður, 19 manns, 3 kýr, 3 hestar, engin kind. „Fóðr-
ast kunna 6 kýr og ekkert meir. Túnið segist að vera 8 kýrfóðurs-
'ellir, og er nú sökum áburðarleysis og annarar vanræktar stór-
nin af sér gengið og víða komið í mosa“.
Arið 1940 hafði jarðeigandi, Björgúlfur Ólafsson, læknir og bóndi
Par, 20 kýr. Og varla verða þær færri hjá nýja eigandanum, Sig-
urði lorstjóra Jónassyni.
Áform 0g efni.
Hér er ekki áformað viðtækara verkefni en svo, að stikla þurr-
Urn fótum á þeim annálsstíflum, sem — eftir langa leit — hafa
) Líka til fugla (fálka) veiða og laxveiða: 2 net, 20 fm. og
12 fm. Þá þurfti líka brenni til bökunar, og þessar matvörur:
-Ijöl 4 lestir, malt 3 lestir, flesk 10 síður, ertur, grjón, edik, sinnep
°S kálfræ. Og loks hestajárn.
*) Höfnin norðan við Bessastaði nefndist Seita. Svo er talið
i Safni til sögu íslands (II. 667), að Söffren Nortby liirðstjóri,
er K°ni hingað 1515, hafi fyrstur siglt á Seiluna. — Varla gat þó
höfn þessi verið óþekt þá.