Fróðskaparrit - 01.01.2008, Qupperneq 84

Fróðskaparrit - 01.01.2008, Qupperneq 84
82 SKIFTISMÆLI í FØROYSKUM? sum tosar málið (um so er, bert heilt fáum). 3. Frá barnsbeini av lærir eingin standard- frábrigdið í dagligari talu. 4. Eins og Ferguson lýsir í 'fyrimyndarmál- unum', byrjar nágreinilig læring av stand- ard-frábrigdinum ikki fyrr enn, tá farið verður í skúla (Ferguson, 1959: 331, 336- 337). Innan skúlagátt er galdandi, at dag- liga frábrigdið víkur frá standardfrábrigd- inum í orðatilfeingi, bending og setnings- bygnaði. 5. Standardfrábrigdið verður hildið at standa yvir/vera 'betri enn' dagliga frá- brigdið, vera meira skilvíst, vakrari, betur hóskandi í yrkingum o.s.fr. (Ibid.: 329). í føroyskum er heilt vanligt, kanska eyð- kent, at hoyra um dagliga frábrigdið, at tað verður mett sum 'vánaligt mál', báði í tí dagliga, men kanska helst í skrivligum ella í høpi, har tillagað mál verður vænt- að. Tá nú báði málsligir byggihcettir, nýtsluøki og hugburður hjá teimum, ið tala málið ("struc- ture, use and attitudes"); (Ferguson, 1991: 221) vera tikin upp í virðismetingina, skal her verða sett fram uppáhald um, at vit standa framman fyri týdningarmiklum skilnaði mill- um føroyska málsamfelagið og samfelag við 'standardfrábrigdi-við-staðbundnum málfør- um'. Leggjast skal til merkis, at í 'standardfrá- brigdi-við-staðbundnum málførum' finst ikki sermerkt orðatilfeingi, ið saman við bending- arsermerkjum og setningsbygnaði er felags fyri øll staðbundnu málførini, hóast stand- ardfrábrigdið (skrivliga málið) víkur frá. Held- ur ikki fara tey, sum tala málið (í 'standard- frábrigdi-við-staðbundnum málførum') sum part av móðurmálslæringini at læra um fyri- brigdini í dagliga málinum, at hetta er 'vánaligt’ ella 'ikki gott mál'. Heldur øvut. Sum áður nevnt, kenna vit úr norska málsamfelagnum, at staðbundnu málførini hava høga virðing og í summum førum hægri virðing enn skrivliga málið, og har er einki, ið verður rópt hvørki 'vánaligt' ella 'skeivt’ mál, bert 'dialekt' (málføri), líka mikið um frávikið snýr seg um orðaval, bending ella setningsbygnað. Føroyska málsamfelagið, hin vegin, hevur til felags við 'fyrimyndarmálini' hjá Ferguson, at standardfrábrigdið verður mett høgt; av meirlutanum mett at vera meir háborið enn dagliga frábrigdið. Dagliga frábrigdið verður kortini nýtt í dagligum høpi. At nýta tillagað mál, standardfrábrigdi - ella H - í dagligum høpi, mundi allarhelst eisini í føroyskum tykst í so pilkut, eisini tilgjørt (Ferguson, 1959: 337). Hin vegin mundi nýtsla av ov dagligum máli í høpi, har tillagað mál verður væntað, verið hildið at vera misskiljing. Møguliga hevði ein eisini verið hildin at hava lága útbúgving, og í onkrum førum hevði tað Ijóðað sum óætlaður løgin málburður. 4.3 Skiftismæli í Føroyskum? 4.3.1 Nýtsluøki fyri H og L í málsam- felagi við skiftismceli Av talvu 6 niðanfyri kunnu lesast umstøður, ið Ferguson greinar sundur fyri nýtslu av ávikavíst H- og L-frábrigdi í einum av teim fýra 'fyrimyndarmálunum' (Ferguson, 1959: 329). Teigurin til høgru er tikin uppí fyri at samanbera, hvat kann hugsast um ávikavist føroysk og donsk/norsk viðurskifti. Sum heild, kunnu vit siga, at viðurskiftini í 'fyrimyndarmálunum' og føroyskum kunnu samanberast, við tveimum undantøkum:
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136
Qupperneq 137
Qupperneq 138
Qupperneq 139
Qupperneq 140
Qupperneq 141
Qupperneq 142
Qupperneq 143
Qupperneq 144
Qupperneq 145
Qupperneq 146
Qupperneq 147
Qupperneq 148
Qupperneq 149
Qupperneq 150
Qupperneq 151
Qupperneq 152
Qupperneq 153
Qupperneq 154
Qupperneq 155
Qupperneq 156
Qupperneq 157
Qupperneq 158
Qupperneq 159
Qupperneq 160
Qupperneq 161
Qupperneq 162
Qupperneq 163
Qupperneq 164
Qupperneq 165
Qupperneq 166
Qupperneq 167
Qupperneq 168
Qupperneq 169
Qupperneq 170
Qupperneq 171
Qupperneq 172
Qupperneq 173
Qupperneq 174
Qupperneq 175
Qupperneq 176
Qupperneq 177
Qupperneq 178
Qupperneq 179
Qupperneq 180
Qupperneq 181
Qupperneq 182
Qupperneq 183
Qupperneq 184
Qupperneq 185
Qupperneq 186
Qupperneq 187
Qupperneq 188
Qupperneq 189
Qupperneq 190
Qupperneq 191
Qupperneq 192
Qupperneq 193
Qupperneq 194
Qupperneq 195
Qupperneq 196
Qupperneq 197
Qupperneq 198
Qupperneq 199
Qupperneq 200

x

Fróðskaparrit

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Fróðskaparrit
https://timarit.is/publication/15

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.