Fróðskaparrit - 01.01.2008, Page 86

Fróðskaparrit - 01.01.2008, Page 86
84 SKIFTISMÆLI í FØROYSKUM? talvu 6 sett upp eftir egnum sannroyndum um, hvat ið er at hoyra í føroyska málsam- felagnum. Eins væl er uppskotið grundað á svar, ið vóru givin í áður nevndu pinkukann- ing. Teigurin við 'hugsað um donsk/norsk viðurskifti' er sostatt tikin við grundað á tað, ið er sagt niðanfyri í 4.1.2 og 4.1.3 um máls- ligu viðurskiftini viðvíkjandi skiftismæli. 4.3.2 Nøkur orð um føroysku málstøð- una við níggju nýtsluøkjunum hjá Ferguson fyri skiftismceli í baksýni Tað er møguligt, at vit í føroyska málsamfe- lagnum hava at gera við partvíst skiftismæli, har t.d. týskttalandi parturin av Sveis er at finna á øðrum endanum á málistokki, meðan føroyskt kann hugsast at vera at finna á ein- um øðrum staði á sama málistokki. Her skal tí aftur verða mint á útfylling Fergusons "um tvípólaða støðu, har frábrigdini, ið liggja mill- um tey bæði á hvør sínum vongi eiga at kunna umrøðast við báðum evstamørkum í baksýni. Hetta merkir, at eingin triðji pólur er at fmna" (Ferguson 1991: 226). Hvussu er og ikki, so man semja vera um, at munirnir mill- um munnligt og skrivligt føroyskt í dag eru so stórir, at skrivliga standardfrábrigdið - eins og vit hava sæð omanfyri - av nógvum før- oyingum sigst vera trupult. Henda fatan verður váttað hjá Jógvani í Lon Jacobsen, tá hann lýsir skriftmálið sum standandi yvir staðbundnu málførunum og "at tað við strongu orðaupprunafrøðiligu rættskriving- ini ikki er lætt hjá øllum at læra og nýta" (Jacobsen, 2001c). Vit mega sostatt kunna siga, at tað millum føroyskt-talandi eins og hjá føroyskum málfrøðingum er týðilig tilvit- an til staðar um fjarstøðuna millum bæði frábrigdini. Eins og í øðrum samfeløgum við skiftismæli, er skilligt, at ein, sum er uppvaks- in á staðnum og nýtir málið, verður hildin at vera hátíðarligur og kanska eisini løgin, um hann velur at nýta standardfrábrigdið (H- frábrigdi) í dagligari talu, har umstøðurnar vænta sær dagligt mál. Vit skulu taka níggju eyðkennini hjá Fergu- son fyri skiftismæli og gera viðmerkingar til hvørt teirra við støði í føroyska málsamfelag- num. Á henda hátt kunnu vit gera okkum fyribils mynd av fjarstøðuni millum H og L í føroyskum: 7. Virkisøki (function): "One of the most important features of diglossia is the specialization of function for H and L" (Ferguson, 1959: 328). Eins og víst verður omanfyri, eru í føroyskum tvey frábrigdi hvørt á sínum virkisøki. Stand- ardfrábrigdið, ella 'tillagaða málið', verður í stóran mun nýtt í almennum høpi, og er alt skrivligt frá tí almenna á hesum máli. Eitt frábrigdi heilt nær tillagaðum máli hoyrist eisini í kringvarpinum, í fyrilestrum og í kirkjuligum høpi. 2. Virðing (prestige): "In all the defming languages the speakers regard H as supe- rior to L in a number of respects" (Ibid.: 329). Standardfrábrigdið hevur høga virðing í før- oyska málsamfelagnum. Fólk vilja og vænta, at skrivligt mál skal vera 'gott føroyskt', í summum førum rótføroyskt, báði í bending, setningsbygnaði og orðatilfeingi. Hóast fleiri siga, at málið er avbjóðandi í nýtslu við fornu
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180
Page 181
Page 182
Page 183
Page 184
Page 185
Page 186
Page 187
Page 188
Page 189
Page 190
Page 191
Page 192
Page 193
Page 194
Page 195
Page 196
Page 197
Page 198
Page 199
Page 200

x

Fróðskaparrit

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Fróðskaparrit
https://timarit.is/publication/15

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.