Fréttablaðið - 16.04.2011, Blaðsíða 20

20 16. apríl 2011 LAUGARDAGUR
Stjórnarráð Íslands hefur verið að breytast og eflast í sam-
ræmi við þann lærdóm sem draga
má af vinnubrögðum í aðdraganda
efnahagshrunsins. Frumvarp for-
sætisráðherra til nýrra laga um
Stjórnarráð Íslands sem lagt var
fram á Alþingi í vikunni er mikil-
vægur áfangi í þeirri vegferð.
Samhæfing og samstarf ráðuneyta
Úrlausn sífellt fleiri verkefna
sem sinnt er innan Stjórnarráðs
Íslands kallar á aðkomu tveggja
eða fleiri ráðuneyta. Samkvæmt
frumvarpi forsætisráðherra er
skýrt kveðið á um hlutverk for-
sætisráðherra, sem verkstjóri
ríkisstjórnarinnar, að tryggja að
verkaskipting og um leið ábyrgð
ráðuneyta, sé skýr og að hann
geti haft frumkvæði að því að
ráðuneyti samhæfi stefnu sína og
aðgerðir ef á þarf að halda. Þá er í
frumvarpinu einnig lögð sú sjálf-
sagða skylda á alla ráðherra að
samhæfa stefnu og aðgerðir þegar
málefni og málefnasvið ráðuneyta
skarast. Því verður hvorki haldið
fram að með þessu sé forsætis-
ráðherra falið einhvers konar
gerræðisvald varðandi það hvern-
ig verkefnum verður sinnt innan
Stjórnarráðs Íslands né að þetta
festi í sessi „foringjaræði“ eins
og einhverjir hafa sagt. Ákvæðið
breytir engu um ábyrgð einstakra
ráðherra á þeim verkefnum sem
ráðuneyti viðkomandi sinna en
er sett fram til þess að tryggja
aukna samvinnu og samstarf á
milli ráðuneyta við úrlausn mála
í almannaþágu og til að tryggja að
ráðherrar sem sannarlega ættu að
hafa aðkomu að einstökum málum
komi að þeim. Í þessu samhengi er
mikilvægt að hafa í huga að for-
sætisráðherra er forystumaður
ríkisstjórnar sem sameiginlega
stefnir í ákveðna átt og vinnur að
framgangi þeirra málefna sem
ríkisstjórnin hefur sameiginlega
ákveðið að beita sér fyrir. Hér er
því um fullkomlega eðlilega og
faglega framsetningu að ræða.
Lærdómar hrunsins nýttir
Við lestur skýrslu rannsóknar-
nefndar Alþingis er augljóst að
skýrari verkaskipting, formfast-
ara samráð og skilvirkara flæði
upplýsinga á milli ráðuneyta og
á milli ráðuneyta og stofnana
þeirra hefði hugsanlega orðið til
þess að fyrr og markvissar hefði
verið brugðist við í aðdraganda
efnahagshrunsins. Þá má lesa
útúr niðurstöðum hennar að for-
sætisráðherra hefði mátt beita sér
af meiri festu fyrir því að ráðu-
neytin samhæfðu viðbúnað til að
bregðast við aðsteðjandi hættu.
Krafan um aukna samvinnu og
betra vinnulag kemur líka sterk-
lega fram í skýrslu nefndar for-
sætisráðherra um endurskoðun
laga um Stjórnarráð Íslands
sem birt var í desember 2010 og
nefndist Samhent stjórnsýsla. Sú
nefnd byggði tillögur sínar m.a.
á rannsókn sem fólst í viðtölum
við núverandi og fyrrverandi
ráðherra og stjórnendur innan
Stjórnarráðs Íslands sem leiddi í
ljós að kallað er eftir meiri sam-
vinnu og samstarfi þvert á ráðu-
neyti. Þá er þessi árétting um
frekara samstarf ráðuneyta í
takt við niðurstöðu þingmanna-
nefndar er fjallaði um skýrslu
rannsóknarnefndar Alþingis en
í skýrslu hennar segir „[s]karist
valdsvið tveggja eða fleiri ráð-
herra ber þeim með formlegum
hætti að hafa samvinnu um þau
vinnubrögð sem viðhöfð skulu
hverju sinni þannig að ávallt sé
ljóst á ábyrgðarsviði hvers þeirra
er starfað.“
Aukið svigrúm til samhentra
vinnubragða
Til þess að tryggja enn betur að
Stjórnarráðið geti unnið samhent
og markvisst að tilteknum stefnu-
málum hvers tíma er í frum-
varpinu lagt til að ríkisstjórnir á
hverjum tíma hafi meira svigrúm
til þess að færa til verkefni og
skipuleggja Stjórnarráð íslands.
Er þetta í samræmi við 15. gr.
stjórnarskrárinnar og meira í
líkingu við það hvernig málum
er háttað í þeim löndum sem við
berum okkur einkum saman við,
s.s. Danmörku og Noreg. Í þessu
samhengi er mikilvægt að árétta
að ákvörðun um það hver skuli
vera lögbundin verkefni fram-
kvæmdarvaldsins verður eftir
sem áður að sjálfsögðu í höndum
Alþingis sem og eftirlit með því
hvernig sú framkvæmd gengur og
breytir frumvarpið engu þar um.
Frumvarpið skerpir hins vegar á
mörkum milli framkvæmdarvalds
og löggjafarvalds í samræmi við
vaxandi kröfur þar um.
Markvissar breytingar í samræmi
við rannsóknarskýrslu
Með því frumvarpi sem forsætis-
ráðherra hefur nú lagt fram á
Alþingi er verið að bregðast við
ábendingum rannsóknarnefndar
Alþingis, þingmanna nefndarinnar,
starfshóp forsætisráðherra um
viðbrögð stjórnsýslunnar við
skýrslu rannsóknarnefndarinnar
og síðast en ekki síst tillögum úr
skýrslunni Samhent stjórnsýsla. Í
athugasemdum við frumvarpið eru
sérstakir kaflar um það hvernig
frumvarpið mætir þeim tillögum
sem þessar nefndir og hópar hafa
sett fram á undanförnum mán-
uðum. Fullyrðingar um að frum-
varpið fari gegn varnaðarorð-
um skýrslu rannsóknarnefndar
Alþingis eru úr lausu lofti gripn-
ar. Þvert á móti eru í frumvarp-
inu og ýmsum öðrum breytingum
sem unnið hefur verið að innan
Stjórnar ráðsins eftir hrun, mark-
vissar tillögur og aðgerðir sem
miða að því að tryggja öflugri
stjórnsýslu í samræmi við ábend-
ingar í skýrslu rannsóknarnefndar
Alþingis um breytt og betra vinnu-
lag í Stjórnarráði Íslands.
AF NETINU
Sjálfstæðir þjóðrembingar
Megineinkenni Íslendinga felst í að misskilja háð Halldórs Laxness. Hann
gerði grín að þeim í hlutverki Bjarts í Sumarhúsum. Í stað þess að forða sér
úr hlutverkinu hafa þeir sett sér það við hjartastað. Telja lofsvert að haga
sér eins og Bjartur. Feta með þúfnagöngulagi í einstefnu út í einangrun og
meint sjálfstæði, sem felur í sér þrældóm og dauða. Standa í lappirnar eins
og það hét í þjóðaratkvæðinu. Rækta það, sem séríslenzkt er, ríkisrekinn
landbúnað og kvótagreifa. Leggjast þreyttir og sælir til svefns að kvöldi eftir
ónýtt dagsverk. Séríslenzkir Íslendingar eru góðra manna háð og spott.
jonas.is
Jónas Kristjánsson
Forsætisráðherra er forystumaður
ríkisstjórnar sem sameiginlega stefnir í
ákveðna átt.
Línurnar eru skýrar þegar NATO tekur ákvörðun um
hernaðaraðgerðir. Annað hvort
styðja öll ríkin þær, eða ekkert
verður af aðgerðum á ábyrgð
aðildarríkja bandalagsins. Það
eru engir aðrir valkostir í boði við
það borð. Því er allt tal formanns
Vinstrihreyfingarinnar – græns
framboðs um ekki-stuðning en þó
ekki-höfnun hjákátlegt. Með höfn-
un hefðu Vinstri græn getað beitt
neitunarvaldi og komið í veg fyrir
að þessi ákvörðun væri tekin – en
þeir gerðu það ekki.
Hvernig tók ríkisstjórnin
ákvörðun?
Utanríkisráðherra, Össur Skarp-
héðinsson sagði á fundi utanríkis-
málanefndar að hann hefði haft
óskorað umboð til að styðja að
Atlantshafsbandalagið tæki yfir
stjórn hernaðaraðgerða í Líbýu.
Frá þessu hafa fjölmiðlar sagt,
sem og viðbrögðum formanns
Vinstri grænna, sem á Alþingi,
mánudaginn 28. mars sagði,
spurður um hvort flokkurinn
styddi þá sömu ákvörðun: „Nei,
við gerum það ekki enda vorum
við ekki spurð.“
Það liggur sem sagt fyrir að
þegar Norður-Atlantshafsráðið,
NATO, tók ákvörðun sunnu-
daginn 27. mars um að taka yfir
stjórn hernaðaraðgerða í Líbýu
lét utanríkisráðherra samþykkja
ákvörðunina án þess að bera hana
undir samstarfsflokkinn, Vinstri
græn, sem var og er andvígur
loft árásunum. Umræður utan
dagskrár á Alþingi voru nægilegt
umboð fyrir utanríkisráðherra
eftir því sem hann sjálfur segir
í Fréttablaðsgrein þann 7. apríl.
„Nei, við gerum það ekki enda
vorum við ekki spurð,“ sagði
Steingrímur Joð.
Þar með var Vinstri grænum
neitað um þann möguleika að
ríkis stjórnin beitti neitunarvaldi
í Norður-Atlantshafsráðinu sem
hefði komið í veg fyrir að banda-
lagið tæki að sér stjórn hernaðar-
aðgerðanna. Hvert bandalagsríki
NATO hefur klárt neitunarvald.
Þannig vinnur NATO. Vinstri
græn hefðu getað haft söguleg
áhrif á utanríkisstefnu banda-
lagsins og komið stefnu sinni á
alheimskortið.
En þau voru ekki spurð.
Um leið er ljóst að Samfylking-
in hefur gert Vinstri græn ábyrg
fyrir hernaðaraðgerðum NATO
í Líbýu, án þeirra samþykkis og
gegn vilja þeirra.
Og hvernig fór það framhjá
Steingrími?
Það er svo sjálfsagt rannsóknar-
efni hvernig aðdragandinn að
þessari ákvörðun gat farið fram
hjá bæði formanni Vinstrihreyf-
ingarinnar – græns framboðs og
formanni utanríkismálanefnd-
ar úr sama flokki sem virtust
koma algerlega af fjöllum. Þó
átti ákvörðunin sér talsverðan
aðdraganda og var til umfjöllun-
ar í fjölmiðlum út um allan heim
í marga daga. Spurningin er því
kannski frekar þessi – sváfu for-
ystumenn VG viljandi á verðinum
til þess eins að bjarga ríkisstjórn-
inni frá enn einu ágreiningsmál-
inu eða gerðu þeir sig seka um
yfirgripsmikið þekkingarleysi af
áður óþekktu stigi á því hvern-
ig ákvarðanir eru teknar á vett-
vangi NATO?
Ábyrgðin er skýr
Hvorug skýringin, sem forystu-
menn Vinstri grænna kjósa að
nota, firrir þá ábyrgð. Þegar
ákvörðunin var tekin á vettvangi
bandalagsins átti ríkisstjórn
Íslands sæti við borðið. Og ríkis-
stjórn Íslands átti tvo valkosti
– að styðja þessa ákvörðun eða
hafna henni. Það eru engir aðrir
valkostir í boði við það borð. Með
höfnun hefðu Vinstri græn getað
beitt neitunarvaldi og komið í
veg fyrir að þessi ákvörðun væri
tekin – en þau gerðu það ekki.
Það er beinlínis hallærislegt að
koma svo eftir á og segjast vera
á móti stríði og hernaðarbanda-
lögum til þess að tala inn í hóp
hernaðarandstæðinga í flokkn-
um. Enda benda fréttir af félags-
fundum VG til þess að sá hópur sé
ekki heldur að kaupa þær afsak-
anir. Staðreyndin er sú að í ríkis-
stjórn með Samfylkingunni hafa
Vinstri græn gefist upp á því að
reyna að setja sitt mark á utan-
ríkisstefnu Íslands. Og Samfylk-
ingin veit það og telur sig ekki
þurfa að ræða þessi mál lengur
við samstarfsflokkinn. Það er
alfarið þeirra mál, en væri ekki
heiðarlegra að viðurkenna það
bara?
Vanþekking VG eða virðingar-
leysi Samfylkingarinnar?
Stjórnarráð Íslands og
lærdómar hrunsins
Stjórnarráðið
Hrannar Björn
Arnarsson
aðstoðarmaður
forsætisráðherra
Stjórnmál
Ragnheiður Elín
Árnadóttir
þingflokksformaður
Sjálfstæðisflokksins
Borgartúni 21 | 105 Reykjavík | Sími : 569 6900, 800 6969
www.ils.is
Lán og styrkir til tækninýjunga
og umbóta í byggingariðnaði
Umsóknarfrestur er til 20. maí 2011
Íbúðalánasjóður auglýsir til umsóknar lán og styrki til tækninýjunga og umbóta í
byggingariðnaði. Lán eða styrki má veita einstaklingum, fyrirtækjum og stofnunum
sem vinna að þróun tæknilegra aðferða og nýjunga sem leitt geta til lækkunar á
byggingarkostnaði og viðhaldskostnaði íbúðarhúsnæðis, styttri byggingartíma eða
stuðlað með öðrum hætti að aukinni hagkvæmni í byggingariðnaði.
Rafræn umsóknarblöð er að finna á vefsíðu Íbúðalánasjóðs, www.ils.is
Nánari upplýsingar veitir Helga Arngrímsdóttir hjá Íbúðalánasjóði
í síma 569 6900 og með tölvupósti helga@ils.is