Morgunblaðið - 26.09.2009, Page 28

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 26. SEPTEMBER 2009
GAGNRÝN-
ISRADDIR eru há-
værar um verðtrygg-
ingu húsnæðislána og
80% aðspurðra í skoð-
anakönnun lýsa yfir
stuðningi við afnám
hennar. Er þessi af-
staða byggð á þekk-
ingu á málinu eða
múgsefjun sem m.a.
fjölmiðlar hafa alið á?
Fjárfesting í íbúðarhúsnæði hefur
algjöra sérstöðu í samanburði við
aðrar fjárfestingar venjulegrar
fjölskyldu. Hvaða skilyrði þarf
íbúðalán að uppfylla í eðlilegu
efnahagslegu umhverfi? Í fyrsta
lagi er æskilegt að lánstími sé
langur og í öðru lagi er æskilegt að
dreifa greiðslubyrði sem jafnast á
lánstímann. Ekkert lánsform upp-
fyllir þessi skilyrði betur en verð-
tryggt jafngreiðslulán. Hvað felur
verðtryggingin í sér? Einfaldlega
það að lántakandinn skilar lánveit-
andanum þeim verðmætum sem
hann fékk hjá lánveitandanum við
lántökuna til baka mælt á tiltekinn
verðmælikvarða (sem menn getur
greint á um.) Aðilar sitja við sama
borð í þessu efni. Það er ekkert
misvægi í áhættu að þessu leyti.
Lántakandinn festir féð í fasteign
og þær hafa yfirleitt skilað betri
eignavernd en ýmsir aðrir fjárfest-
ingarkostir. Hins vegar er sjálfsagt
og eðlilegt að bjóða upp á önnur
lánsform svo væntanlegir lántak-
endur geti gert samanburð og valið
það sem þeir telja henta sér best
miðað við þeirra aðstæður.
Kynslóðasátt
Það er ljóst að margur skuldari
á við mikinn vanda að etja nú; síst
skal dregið úr því, en sökin er ekki
verðtryggingarinnar heldur pen-
ingastjórnunarinnar. Fyrir daga
verðtryggingarinnar ríkti hér
ástand sem færði
skuldurum fé á kostn-
að sparifjáreigenda.
Fyrsta áratuginn eftir
stofnun almennu líf-
eyrissjóðanna rýrnuðu
raunverðmæti lífeyr-
isréttindanna sem ið-
gjöldin áttu að tryggja
en á sama tíma högn-
uðust þeir sjóðfélagar
sem tóku húsnæðislán
hjá sjóðunum á raun-
virðislækkun lánanna.
Þetta var í raun óvið-
unandi ástand og því stigu stjórn-
völd mikið gæfuspor þegar þau
settu svonefnd Ólafslög. Síðan hef-
ur íslenskt efnahagslíf blómstrað
þar til vanhæfir bankamenn fóru
hamförum í lánveitingum og
rústuðu m.a. íbúðamarkaðinn (ætl-
uðu að rústa Íbúðalánasjóð sem nú
hreinsar upp eftir þá!). Við vanda
fólks af þessum sökum þarf að
bregðast með skilvirkum hætti en
það er mjög mikilsvert að í fram-
tíðinni ríki sátt milli kynslóða um
að þær geti sparað á starfsaldri
með því að lána þeim sem vilja
eiga sitt húsnæði til langs tíma
gegn því að fá það endurgoldið
þegar starfstímanum lýkur í sama
verðmæti og það var lánað. Að
þessu leyti fara hagsmunir aðila
mjög vel saman, þ.e. „annar“ þarf
langtímalán til fjárfestingar í íbúð
og „hinn“ þarf að geta fjárfest
sparnað sinn til langs tíma og
treyst því að fá hann til baka með
óskertu verðmæti og hæfilegum
vöxtum.
Greiðslubyrði
Víkjum aðeins að greiðslubyrð-
inni. Við eðlilegar aðstæður eykst
kaupmáttur nokkuð jafnt og þétt;
einhver ár minnkar þó kaupmáttur
en önnur ár eykst hann umtals-
vert. Árin fyrir hrun var aukningin
óeðlilega mikil m.a. vegna sýnd-
arhagnaðar bankanna sem smitaði
út í efnahagskerfið. Gengi krón-
unnar hélst of lengi of sterkt en
skömmu fyrir hrun fóru varnir að
bresta, gengi krónunnar veiktist og
verðbólga fór vaxandi. Frá júlí
1999 til júlí 2009 mælist kaupmátt-
araukningin 0,9% á ári að meðaltali
en frá 1999 til 2007 2,5% og frá
2007 til 2009 er kaupmáttarm-
innkun sem nemur 5,3% á ári. Ef
ekki er um kaupmáttaraukningu að
ræða helst greiðslubyrði verð-
tryggðs láns stöðug sem hlutfall af
launum en vaxi kaupmáttur um 1%
ári á 40 ára lánstíma er síðasta
greiðslan um þriðjungi lægra hlut-
fall af launum en sú fyrsta. Frá júlí
1999 til júlí 2009 hækkaði íbúð-
arverð á höfuðborgarsvæðinu um
9,6% að meðaltali á ári hverju eða
um 3,4% umfram hækkun láns-
kjaravísitölunnar. Þeir sem festu
lánsfé í íbúðarhúsnæði á fyrri hluta
tímabilsins hafa hagnast vel í þeim
skilningi að lánin hafa lækkað sem
hlutfall af íbúðarverðinu.
Lokaorð
Árinni kennir illur ræðari og það
sama má segja nú þegar spjótum
er beint að krónu og verðtryggingu
en sökudólgurinn er léleg peninga-
og fjármálastjórn. Hins vegar er
ljóst að gjaldmiðill sem ekki hefur
sterkara bakland en krónan okkar
er mjög veikur fyrir áreiti en við
þennan gjaldmiðil munum við búa
næstu ár. Að lokum: Það á að
banna lélega peningastjórn.
Er verðtrygging
lána sökudólgurinn?
Eftir Bjarna
Þórðarson » Það er mjög mikils-
vert að í framtíðinni
ríki sátt milli kynslóða
um að þær geti sparað á
starfsaldri með því að
lána þeim sem vilja eiga
sitt húsnæði.
Bjarni Þórðarson
Höfundur er tryggingastærðfræð-
ingur.
NÚ ÞEGAR þjóðin
stendur frammi fyrir
alvarlegasta efnahags-
hruni sögunnar ætti að
blasa við, hversu mik-
ilvæg ferðaþjónustan
er efnahagslífinu.
Ferðaþjónustan er
ein af undirstöðunum í
íslensku atvinnulífi.
Tekjur af erlendum
ferðamönnum í fyrra
voru um 110 milljarðar og skiluðu því
16,9 prósentum af útflutningstekjum
okkar á því ári. Til samanburðar skil-
aði sjávarútvegurinn 26,4 prósentum
og stóriðjan, sem skilaði mestu, 29,8
prósentum. Ferðaþjónustan skiptir
því gríðarlegu máli og við hana starfa
æ fleiri. Þegar við nú leitumst við að
endurreisa efnahag okkar, þá þurfa
stjórnmálamenn að gera sér grein
fyrir því hve mikilvægu hlutverki
ferðaþjónustan gegnir. Það eru erf-
iðir mánuðir núna, en það er ekkert
eitt sem gefur jafnmikla von og túr-
isminn. Ef hann gengur vel verður
margt svo miklu léttara. Þótt gengið
slái auðvitað á getu Íslendinga til að
ferðast um heiminn um sinn, er
gengið hagstætt fyrir erlenda ferða-
menn og í því felst sóknarfæri fyrir
fyrirtæki. Það er ánægjulegt að geta
tekið þátt í því að flytja gjaldeyri inní
landið – ferðamenn eyða pening-
unum eins og skot og það fer beint í
veltuna hjá fyrirtækjunum, sem
varla er vanþörf á þessa dagana. Það
sést best í þessu ástandi hvað túr-
isminn er fljótvirkur – kaffihús,
verslun, hótel, leigubíll
– allir njóta góðs af túr-
ismanum og það strax.
Framtíðarsýn
Við þurfum framtíð-
arsýn fyrir ferðaþjón-
ustuna sem er að hluta
til sjálfbær, en líka
hluti af íslenska hag-
kerfinu. Þessa sýn hef-
ur algerlega skort. Það
er svo margt, sem við
höfum að bjóða ferða-
mönnum, sem þeir fá
ekki annars staðar. Ég nefni nálægð-
ina við fólkið, náttúruna, ströndina,
hafið, menningararfleifðina, um-
hverfið, öryggi umhverfisins og nú
hagstætt verðlag. En þrátt fyrir
þessa náttúrulegu kosti, hefur þjóðin
sem slík aldrei markaðssett landið
sem ferðamannaland og kynnt allt
það sem okkar fallega land hefur upp
á að bjóða, að minnsta kosti ekki með
nægilega markvissum hætti. Þrátt
fyrir þetta hefur ferðamönnum fjölg-
að jafnt og þétt. Á síðasta ári voru
þeir 502.000 og spáð er að eftir að-
eins rösk 10 ár, árið 2020, verði er-
lendir ferðamenn orðnir ein milljón
hér á landi. Samt sem áður er það
þannig, að erfitt hefur reynst fyrir
fyrirtæki í ferðaþjónustu og sér-
staklega nú, þegar erfitt er um
rekstrarlán, að búa svo í haginn að
auðveldara sé að taka á móti þessum
aukna fjölda ferðamanna. Það er
meira að segja svo á stundum að op-
inberir aðilar virðast sjá lítinn fjár-
hagslegan ávinning af fjölgun er-
lendra gesta til landsins.
Hvað er til ráða?
Við megum ekki gleyma því að
hver króna, sem fjárfest er í ferða-
þjónustu er króna fjárfest í rekstri
sem mun veita sjálfbæra atvinnu og
velsæld fyrir komandi kynslóðir.
Þess vegna verðum við að reyna að
örva sem mest fjárfestingu í ferða-
þjónustu.
Við þurfum alvöru hvatningu frá
stjórnvöldum til að styðja við þróun á
staðbundinni ferðaþjónustu.
Við þurfum ráðherra til að takast á
við málefni eins og áætlanagerð, inn-
flytjendur og flutninga sem hafa bein
áhrif á ferðaþjónustu.
Við þurfum öflugan talsmann, sem
talar fyrir hönd ferðaþjónustunnar
og kynnir okkur og það sem við höf-
um upp á að bjóða, út á við.
Ég átta mig á því að þetta er að-
eins byrjunin á miklu lengra ferli, en
tækifærin eru ótal mörg. Með réttri
stefnu getur þessi geiri velt mun
meira en hann gerir nú. Sé rétt á
málum haldið getur ferðaþjónustan
gert hagkerfi okkar grænna, hag-
sælla og sjálfbærara. Tökum slag-
inn.
Getum gert betur
Eftir Matthías
Imsland
» Það eru erfiðir mán-
uðir núna, en það er
ekkert eitt sem gefur
jafnmikla von og túr-
isminn. Ef hann gengur
vel verður margt svo
miklu léttara.
Matthías Imsland
Höfundur er forstjóri Iceland
Express.
– meira fyrir áskrifendur
Fáðu þér áskrift á
mbl.is/askrift
Pöntunartími auglýsinga er fyrir klukkan
16.00 mánudaginn 28. september.
Nánari upplýsingar veitir Katrín Theódórsdóttir
í síma 569 1105, kata@mbl.is
Morgunblaðið gefur út glæsilegt
sérblað um vinnuvélar,
atvinnubíla, jeppa, pallbíla,
fjölskyldubíla og fl.
föstudaginn 2. október 2009.
Í þessu blaði verða kynntar
margar þær nýjungar sem í boði
eru fyrir leika og lærða
Meðal efnis verður :
Vinnuvélar
Námskeið um vinnuvélar.
Atvinnubílar.
Fjölskyldubílar.
Pallbílar.
Jeppar.
Nýjustu græjur í bíla og vélar.
Varahlutir.
Dekk.
Vinnufatnaður.
Hreyfing og slökun atvinnubílstjóra.
Ásamt fullt af öðru spennandi efni og
fróðleiksmolum.
Vinnuvélar
og bílar