Morgunblaðið - 31.10.2009, Qupperneq 31

Umræðan 31
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 31. OKTÓBER 2009
APAR eru bráð-
skemmtileg en samt
hrokafull dýr. Þeir
eru líka þekktir fyrir
að vera duglegir við
að taka án leyfis það
sem þeir eiga ekki.
Það eru kannski mjög
fáir sem vita að þessi
dýr eru snillingar í að
vara önnur dýr við
hættunum í skóginum.
Í skóginum er að finna tegundir
dýra sem gera sömu mistökin aftur
og aftur þrátt fyrir margar til-
raunir apanna til að vara þau við.
Kudu heitir eitt slíkt dýr sem
hunsar oft viðvaranir með hörmu-
legum afleiðingum.
Því miður er það staðreynd að
stjórnvöld á Íslandi, sumir stjórn-
málamenn og sumar stofnanir sem
heyra undir ríkisstjórnina haga sér
nákvæmlega eins og dýrin kudu.
Þess vegna eru menn að eyða
milljörðum í byggingu tónlistar-
húss en eru á sama tíma að setja
starfsemi SÁÁ í verulega hættu í
nafni sparnaðar.
Fyrir vikið er líf
margra veikra manna
og fjölskyldna þeirra
sett í hættu.
Þá er mönnum vísað
úr landi til lands sem
er þekkt fyrir að mis-
þyrma flóttamönnum í
nafni einhvers samn-
ings. Á sama tíma er
hættulegum erlendum
glæpa- og ofbeld-
ismönnum leyft að
vera í samfélaginu til
að þróa sína glæpa-
starfsemi áfram. Sumum þessara
manna finnst það alveg fáránlegt
hversu lint íslenska dómskerfið er
og virkar það í sjálfu sér sem
hvatning fyrir þá til að halda áfram
án þess að hvika frá. Þá eru kyn-
þáttafordómar, mismunun og van-
virðing daglegt brauð hjá Útlend-
ingastofnuninni gagnvart fólki utan
EES. Þeir gera allt til að neita
fólki um tækifæri, frá löndum utan
EES, til að heimsækja ættingja,
sækja um leyfi eða framlengja leyfi
sitt. Eru menn alveg gersamlega
búnir að tapa allri heilbrigðri skyn-
semi, siðsemi, sómatilfinningu og
viti eða loka menn með vilja aug-
unum fyrir staðreyndum og raun-
veruleikanum. Í meira en 30 ár
hefur starfsemi SÁÁ bjargað
mörgum mannslífum, hlúð að fjöl-
skyldum og aðstandendum og
frætt almenning um sjúkdóminn
alkóhólisma. Þetta er staðreynd
sem öllum er kunnungt um sem
hér búa. Meira að segja hafa sér-
fræðingar erlendis frá heimsótt
sjúkrahúsið Vog til að forvitnast og
læra um starfsemina. Samt hefur
það verið eilíft streð fyrir forsvars-
menn SÁÁ að fá viðeigandi fjár-
mögnun til að tryggja björg-
unarstarfsemi af þessu tagi. Menn
geta deilt um það en staðreyndin
er sú að hugmyndafræði SÁÁ,
hvað áfengis- og vímuefnameðferð
varðar, er ein sú besta í heiminum.
Ég segi það sem einstaklingur sem
kemur erlendis frá og hefur ferðast
mikið.
Núverandi lagakerfi mismunar
fólki eftir uppruna þegar menn
þurfa að sækja um landvistarleyfi
eða flýja ofsóknir, hörmung og/eða
stríð í sínu heimalandi. Það er sið-
ferðislega rangt að láta flóttamenn
bíða í óvissu í langan tíma og
henda þeim svo út en á sama tíma
er ofbelldisfullum glæpamönnum
leyft að ganga lausum. Það er eitt-
hvað stórundarlegt og illilega gall-
að við kerfið okkar. Við flækjum
oft einföld mál fyrir okkur með því
að vísa til einhverra laga eða samn-
ings sem stjórnvöld hafa skrifað
undir sem þjóna engum tilgangi
fyrir land og þjóð. Af þessu stend-
ur samfélaginu ógn því hér gæti
skapast andúð og hatur í garð fólks
af erlendum uppruna almennt.
Dómsmálaráðherra er nú dóms-
mála- og mannréttindaráðherra.
Með fyrstu verkefnum ráðherrans,
eftir að nafninu var breytt, var að
brjóta mannréttindi þessa fólks.
Þessi sami ráðherra tók þátt á ráð-
stefnu sem var haldin 16. október
síðastliðinn í tilefni 50 ára afmæli
Mannréttindadómstóls Evrópu. Þar
flutti hún ávarp um mannréttinda-
sáttmála Evrópu. Hvers konar
samvisku gengur ráðherrann með
þessa dagana. Hún er ekki sjálfri
sér samkvæm í orðum og gjörðum.
Það er reyndar ekki bara ráð-
herrann sem er að verða frekar
umdeildur heldur stofnanir undir
hennar stjórn eins og Útlend-
ingastofnun. Þar í bæ eru starfs-
menn með mikla fordóma í garð
fólks frá löndum utan EES og
ESB og gera þeir vægast sagt allt
til að gera leyfismál þessa fólks að
algjörri martröð. Þannig að maður
getur ekki annað en spurt hvaða
gildismat stjórnvöld noti í for-
gangsröðun sinna mála og hvað
ræður ferðinni þegar mikilvægar
ákvarðanir eru teknar? Öll skyn-
semi segir manni að það sé lífs-
nauðsynlegt fyrir stjórnvöld að
hlusta á raddir fagmanna og
tryggja áframhaldandi starfsemi
SÁÁ. Það þarf ekki að rífast og
rembast við slíka staðreynd. Ef
menn vilja fá meiri sannanir legg
ég til að fulltrúar stjórnvalda gefi
sér tíma til að heimsækja Vog og
forvitnast. Sama er að segja um
glæpagengið sem nú reynir allt til
að þróa sína undirheima maf-
íustarfsemi á Íslandi. Skynsemin
segir ráðamönnum að klippa fötin
af þessu strax og leyfa því aldrei
að vaxa upp aftur. Þetta þýðir að
lögreglumenn þurfa að vera í stakk
búnir til að sinna sínu starfi en
eins og alheimur veit er verið að
skera verulega niður þar líka. Það
virðist vera ólæknandi nið-
urskurðaræði hjá Jóhönnu for-
sætisráðherra og hennar fólki. Rík-
isstjórn, alþingismenn og
áhrifamiklir menn í samfélaginu
þurfa að vakna og lifa í núinu. Það
vinnur virkilega gegn markmiðum
niðurskurðarins ef íslenska sam-
félagið vaknar einn daginn til að
upplifa ísöldina á ný. Það er oft
ekki hægt að stöðva jarðskjálfta en
það er hægt að forðast manntjón ef
menn taka viðvaranir alvarlega.
Eftir Akeem
Cujo Oppong »Ráðamenn eru
hægt og bítandi
að grafa samfélagið
okkar af kostgæfni.
Akeem Cujo Oppong
Höfundur er framkvæmdastjóri
Ísland Panorama samtakanna.
Hvað verður um þá sem
eru með kramið hjarta
UM ÞESSAR
mundir heldur Norð-
urlandaráð sinn ár-
lega fund, nú í Stokk-
hólmi. Norðurlöndin
hafa gefið Íslandi
lánsloforð undir
stjórn AGS. Nú er
orðið alveg ljóst að
AGS ræður ekki við
verkefnið og aðgerðir
sjóðsins gera ekki annað en dýpka
kreppuna á Íslandi. Attac-samtökin
á Norðurlöndum telja að Norð-
urlöndin verði að veita Íslandi lán
sem leysi AGS undan skyldum sín-
um hér.
Nýfrjálshyggjan hóf sigurgöngu
sína fyrir rúmlega þrem áratugum.
Alfrjálsir fjármálamarkaðir voru
drifkraftur þessarar útþenslu. Hag-
vöxtur á forsendum nýfrjálshyggj-
unnar byggðist á takmarkalausri
skuldsetningu einstaklinga og fyr-
irtækja vegna offramboðs á lánsfé.
Kerfi þetta náði endimörkum sín-
um í hrunadansi banka og fjár-
málastofnana á árunum 2007 og
2008.
Með hruni fjármálamarkaðanna
gekk AGS því í endurnýjun lífdaga
fyrir forgöngu þeirra sem hafa
völdin á efnahagssviðinu, þrátt fyr-
ir að þeir hefðu sjálfir lagt drögin
að hruninu, og þrátt fyrir að sjóðn-
um hefði mistekist í öllum yfirlýst-
um markmiðum sínum: að tryggja
efnahagslegan stöðugleika og koma
í veg fyrir kreppur, stuðla að hag-
vexti og draga úr fátækt.
Sú ríkisstjórn sem var við völd á
Íslandi þegar kreppan skall á af
fullum þunga leitaði ásjár AGS.
Sett var upp endurreisnaráætlun
fyrir landið undir stjórn AGS, en
með kröfum Englands og Hollands
um að láta íslenska skattgreið-
endur greiða mun meira af skuld-
um bankanna en kveðið er á um í
reglum ESB um tryggingarsjóði.
Gamalkunnir fylgifiskar fylgdu að-
komu hans, hávaxtastefna sem
gagnast erlendum fjármagnseig-
endum en drepur niður innlendan
atvinnurekstur, niðurskurður í vel-
ferðarmálum, gengishrun, upp-
sagnir opinberra starfsmanna. Allt
þetta eykur á kreppuna/samdrátt-
inn, vandamál heimilanna og at-
vinnuleysið og drepur samfélagið í
dróma.
Hugmynd AGS er endurreisn
efnahagslífsins drifin áfram með
erlendri skuldsetningu og erlendum
fjármagni. Þar sem valkosti skort-
ir, valkosti sem raunar eru fyrir
hendi og hafa meðal annars verið
lagðir fram af kreppunefnd SÞ
(Stiglitz-nefndin), eru íslensk
stjórnvöld þvinguð til að fylgja
stefnu AGS í því augnamiði að end-
urheimta traust fjármálamarkaða
heimsins. Mikill þrýstingur er á
stjórnvöld að grípa ekki til neinna
þeirra ráðstafana, hvort sem er í
skattamálum eða umhverfismálum,
sem styggt gætu erlend fjárfesta.
Nú stendur yfir hinn árlegi
Norðurlandaráðsfundur. Norð-
urlöndin hafa samþykkt að leggja
Íslendingum lið í endurreisn-
arstarfinu undir handleiðslu AGS
með lánsloforðum. Norrænu Attac-
samtökin telja að Norðurlöndin
ættu að sneiða hjá AGS, og veita
frekar tvíhliða stuðning. Þessi lána-
fyrirgreiðsla ætti að vera í sam-
ræmi við þarfir landsmanna en
ekki þarfir alþjóðlegra fjár-
málamarkaða. Til að losna undan
þrýstingi og hótunum þeirra þarfn-
ast Íslendingar allra tiltækra
bandamanna, vinveittra þjóða,
hreyfinga og einstaklinga. End-
urreisn undir stjórn AGS er Ís-
lendingum ekki í hag. AGS frá Ís-
landi!
Noregur gæti núna hjálpað Ís-
landi með afgerandi hætti. Noregur
á nægt fé. Með því að bjóða fram
lítinn hluta olíusjóðsins væri hægt
að losa Ísland undan hinum fárán-
legu skilyrðum sem AGS þröngvar
upp á landið. Lítil hætta er á að
peningarnir fáist ekki greiddir, því
sá hluti hins íslenska efnahagslífs
sem er utan fjármálageirans, hinn
„raunverulegi“ efnahagur, hefur
gefið af sér öruggan arð allt fram
að hruni. Þessi hluti íslensks hag-
kerfis hefur staðið af sér óveðrið
og mun gefa áfram arð, ef komið
verður í veg fyrir að AGS sendi
reikninginn fyrir hrunið til al-
mennra Íslendinga.
Við verðum að byggja upp sam-
félag, grundvallað á gildum eins og
félagslegu réttlæti, efnahagslegum
stöðugleika og sjálfbærri þróun,
um allan heim og í öllum sam-
félögum. Við samþykkjum ekki
áframhaldandi forræði nýfrjáls-
hyggjunnar, og við megum ekki
samþykkja afturhvarf til óbreytts
ástands á komandi árum. End-
urreisn undir stjórn AGS er Ís-
lendingum ekki í hag. AGS frá Ís-
landi!
Eftir Emilie Eke-
berg og Árna
Daníel Júlíusson
»Norrænu Attac-
samtökin telja
að Norðurlöndin ættu
að sneiða hjá AGS
og veita frekar tvíhliða
stuðning.
Árni Daníel Júlíusson
Emilie Ekeberg er formaður Attac
Norge. Árni Daníel er hjá Attac
á Íslandi.
Emilie Ekeberg
AGS frá Íslandi
ÉG ER gæfurík
manneskja, mér hefur
auðnast að vera með
fólki sem mér þykir
vænt um, finna að ég
tilheyri hópi og hef haft
möguleika til að hafa
áhrif á umhverfi mitt.
Hluti gæfu minnar hef-
ur fólgist í að starfa
með eða í tengslum við
yngstu samborgarana
síðustu 30 ár. Þessa sem við segjum á
tyllidögum að eigi að erfa landið.
Þessa sem við segjum að við séum að
búa í haginn fyrir. Á Íslandi er löng
hefð fyrir umræðu um lýðræði, við
höldum því fram að lýðræðislegar
áherslur einkenni samfélagið og við
erum dugleg að halda fram lýðræð-
islegu hlutverki skólanna okkar.
Þessu til áréttingar bendum við á að í
lögum er tekið fram að skólar skuli
stuðla að því að undirbúa börnin fyrir
þátttöku í lýðræðislegu samfélagi.
Hin opinbera áhersla er til staðar.
Margir hafa hins vegar velt upp
hvernig skólar geti kennt lýðræði og
hvort það sé yfirhöfuð hægt. Til að
geta svarað því verður fólk fyrst að
skilgreina hvað það eigi við með lýð-
ræði, í hverju felst það. Flest þekkj-
um við þessa skilgreiningu sem bygg-
ist á því að meirihlutinn ráði í skjóli
þess að vera meirihluti. En þegar við
hugsum aðeins dýpra komumst við að
því að svo einföld getur skilgreiningin
á lýðræði ekki verið. Ef við hugsum
um það þá fylgja lýðræðinu önnur
gildi. Meðal þeirra má nefna hugtök
eins og virðingu, þátttöku, ábyrgð og
hlustun svo einhver séu nefnd.
Hugtök sem eru ákaflega mikilvæg
öllum sem starfa með yngstu borg-
urunum. Í raun má segja að þetta séu
grunnhugtök alls starfs með börnum.
Í hverju felst virðing í starfi með
börnum? Virðing fyrir skoðunum
barna, virðing fyrir fjölskyldulífi
þeirra, virðing fyrir tíma þeirra, rými
og verkum er á meðal þátta sem hægt
er að nefna. Ég er sannfærð um að til
að skólar geti sagst vinna á lýðræð-
isgrunni verði allt starf þeirra að vera
gegnsýrt virðingu. Þess vegna getur
virðing ekki verið einkamál skóla.
Hún er grundvallaratriði í lífi hverrar
manneskju. Það sem við viljum öll
upplifa. Að virðing sé borin fyrir okk-
ur.
Í leikskólum verðum
við að vera tilbúin til að
hlusta og rökræða við
börnin. Það er að segja
ef við í raun ætlum að
sýna þeim virðingu. Við
verðum að vera tilbúin
til að hafa skoðanaskipti
við þau. Hvernig á barn
annars að læra að
ígrunda og standa með
sjálfu sér, ef aldrei er
rætt við það? Hvernig á
barn að geta þroskað
hæfileika sína til að hugsa ef við hugs-
um helst allt fyrir það? Ef við veljum
alla kosti fyrir það? Eða setjum þeim
svo afmarkaða kosti að þeir krefjast
ekki ígrundunar?
Þjóðfundurinn
Hvers vegna vel ég að ræða þetta
hér og nú? Það er vegna þess að ég
tel að hugmyndin um Þjóðfundinn
sem halda á í Laugardagshöllinni
hinn 14. nóvember byggist á þessum
sömu gildum og við viljum hafa í
heiðri í starfi með börnum. Hug-
myndin byggist á að til að vera þátt-
takandi í endurreisn samfélagsins
verði að veita þjóðinni tækifæri til að
bera ábyrgð á mögulegum lausn-
unum. Með Þjóðfundinum fáum við
tækifæri til að hugsa saman fram til
nýrra hugmynda, til þess að gera upp
hvað það er sem skiptir okkur öll
máli. Hvaða gildi, hvernig samfélag
við viljum skila áfram til barna okkar
og barnabarna. Kannski er það svo að
Þjóðfundurinn er, þegar upp er stað-
ið, fyrst og fremst fyrir börnin okkar
og barnabörn. Með honum fáum við
tækifæri til að sýna þeim virðingu í
verki. Ég vona innilega að börnin
okkar fái sömu möguleika og ég fékk,
til að tilheyra og til að hafa áhrif á
umhverfi mitt, að gæfa mín verði líka
gæfa þeirra.
Eftir Kristínu
Dýrfjörð
Kristín Dýrfjörð
» Flestir þekkja
skilgreiningu
á lýðræði sem byggist
á því að meirihlutinn
ráði í skjóli þess að
vera meirihluti. En
dugar hún ein og sér?
Höfundur er lektor við Háskólann
á Akureyri.
Lýðræði og virðing
Stórfréttir í tölvupósti