Líf og list - 01.10.1951, Blaðsíða 8

ÆSKULJÓÐ FULLTÍÐA SKÁLDS
Jón úr Vör: MEÐ HLJÓÐSTAF
Ljóð — Reykjavík 1951.
Jón úr Vör hefur verið skáld síðan
1935. Á því ári kastaði hann föðumafni
sínu, lét skírast til trúar U skáldgyðjuna
og leit um sömu mundir í fyrsta sinn
ljóð sitt á prenti. Það birtist í „Rauðum
pennum“, sem þá hófu göngu sína að
tilhlutan „Félags byltingarsinnaðra rit-
höfunda", og bar heitið Sumardagur í
þorpinu við sjóinn.
Svo laglega þótti hér af stað farið, að
margir munu hafa orðið til þess að
hvetja hið unga skáld (Jón var þá átján
vetra) að halda áfram á sömu braut.
Tvítugur að aldri sendi svo Jón úr
Vör á markaðinn fyrstu Ijóðabók sína,
Ég ber að dyrum (nóv. 1937; 2. útg.
des. s. ár), aðra, Stund milli stríða, 1942
og hjna þriðju, Þorpið, 1946.
Nú fyrir skömmu er út komin fjórða
bók skáldsins, Með hljóðstaf, og þó
ekki nema að nokkrum hluta ný. Höf.
gerir þá grein fyrir útgáfu hennar, að
hjá honum hafi legið í handriti, þegar
hann bjó Þorpið undir prentun, „all-
mörg kvæði, sem þar áttu ekki heima.
Þau og nokkur til viðbótar urðu nú enn
fyrir mér, er ég hóf s.I. vctur að efna
til nýrrar bókar, og virtust aftur ætla að
verða hornrekur. Það varð að ráði, að ég
forlög eða fórst, en. þeir, sem
eftir lifðu, báru byrðar sínar
möglunarlaust.
Ameríkanar hafa lýst þessa
bók beztu sögulega skáldsögu í
heimi. Það, sem þeir einkum
leggja áherzlu á, er spennan,
umhverfið qg hin frjóa frásagn-
argleði. Við þetta má bæta, að
hinar markvissu persónulýsing-
ar, stórkostlegu sýnir og skáld-
legi leikur orðanna er allt sam-
an ósvikin íslenzk eínkenni.
valdi úr þeim og tvcim fyrstu ljóða-
kverutn mínum og setti saman í þá bók,
er hér liggur . . .“
Það cr líkt og skáldið gruni, að ein-
hverjum kunni að finnast útgáfa bók-
arinnar kynlegt tiltæki, og vilji með
grcinargerðinni spara mönnum óþörf
heilabrot með hugsanlegum sleggjudóm-
um að niðurstöðu. Og vel er það.
Því er ekki að neita, að í fljótu bragði
virðist skáldið hér hafa ráðizt í alldjarf-
legt fyrirtæki til þcss að losa sig við
JÓN ÚR VÖR
nokkur kvæði, sem því var ami að í
skrjfborðsskúffu sinni, en tímdi þó
ekki að fórna bréfakörfunni. En við
nánari athugun verður ekki betur séð
en annað og meira hafi, þótt eigi sé
fram tekið, vakað fyrir skáldinu jafn-
framt: að ráða við sjálft sig og Iýsa
fyrir öðrum, hvað æskuljóða sinna það
vildi kannast við eftirlciðis, þcgar það
nú átti í fórum sínum til viðbótar kvæði
svipuð að efni og formi, svo að úr
mætti gcra snotra bók
Og víst er þetta furðanlega snotur
bók, þegar litið er á það, hvílíkt mis-
eldri er með kvæðunum, svo og hitt,
að þau eru ort á því aldursskeiði höf-
undar síns, sem skáldum cr títt að hafa
hvað mesta andlega vaxtarverki, svo að
jafnvcl geta af hlotizt hinir margvís-
legustu og mis-heppilegustu hlutir. Þess
kyns vcrkir hafa þó ekki raskað geðró
skáldsins meira en það, að bókin er að
hcita má mcð einum samfelldum svip.
En lcsandinn hrekkur við og verður
dálítið skrýtinn í framan, þegar það
ljós rennur upp fyrir honum, að hann
kemst ckki hjá að kveða upp dóm yfn
tveim persónum í cinum og sama
manni: annars vegar skáldinu Jóni úr
Vör, sem orti ljóðin í æsku; hins vegar
manninum Jóni Jónssyni, cr setti bók-
ina saman fulltíða. Sé þeirri aðferð ekki
beitt, verður öllu réttlæti naumast full-
nægt.
Það var orðið þjóðkunnugt eftir út-
komu tvcggja fyrstu ljóðakvera Jóns úr
Vör, að hann var gott skáld, þegar hon-
um tókst upp. Og enn ber þetta nýja
safn æskuljóða höfundi sínum hið sama
vitni. Hvorki cru þó ljóðin mikilúðleg
að svipfari né gustmikil í fasi; cn greini-
lcg afsprengi cru þau hljóðláts og
stillts geðs, þar scm undir slær prútt og
viðkvæmt hjarta. Þannig verða kvæði
Jóns úr Vör ljóðræn og rómantísk, og
hafa notalcg áhrif, þó að eins og ofur-
lítið skorti á geðhita skáldsins til þess,
að á Iesandann svífi veruleg hrifningar-
víma.
Skáldið Jón úr Vör á sér góðan vin,
Jón Jónsson að nafni, scm hann kaus
að láta ráða vah ljóðanna í nýju bókina.
Þessi góði nafni skáldsins hcfur því mið
ur ekki leyst hlutverk sjtt af hcndi með
öllu vanzalaust. Sú hvor tvcggja skyss-
an hefur hent hr. Jón Jónsson, að taka
með nokkur vangcrð smáljóð, sem fyr-
ir slysni hafa slæðzt inn í kverin, sem
hann valdi úr, og — sú villan er öllu
argari — að hirða álíka mörg yngri
kvæði (cf kvæði skyldi kalla) af barmi
Framh. á bls. 27.
8
LÍF og LIST