Birtingur - 01.12.1955, Blaðsíða 4

einusinni rétt til þess að spyrja um það. Við
eigum ekkert í henni nema minninguna. Það
má hengja hana á móti sól, það má hafa
hana í of þurru herbergi, það má selja hana
úr landi, bera hana á haug. Okkar réttur yfir
henni er enginn, fremur en öðrum þeim stór-
verkum íslenzkrar myndlistar sem eru einka-
eign manna.
Þetta átti að verða þakkargrein til Jóhann-
esar Kjarvals fyrir gullvæga sýningu. Nú sé
ég að ekki verður við því spornað, að í hana
skráist vanþakklæti til valdhafa menningar-
mála fyrir að hafa skotið sér undan því að
byggja íslendingum þjóðlistasafn. Efsta hæð
Þjóðminjasafnsins er hvorki til þess ætluð né
til þess hæf. Tvö hundruð myndir Kjarvals,
sem þar voru, fylltu hvern krók, og var þó nær
hálfu of þétt hengt. Hvað mundi þá, ef öðrum
góðmálurum okkar væri ætlað viðhlýtandi
rúm ? Hvar ætti stórmannleg gjöf Ásgríms að
komast fyrir, hvar safn Risebys af myndum
Muggs, hvar verk Jóns Stefánssonar, hvar
Schevings og hvar hin framsækna sveit með
Þorvald og Svavar í fylkingarbrjósti? Hér er
ekki spurt til svars, því það er augljóst:
Bygging íslenzks myndlistarsafns er eina
lausnin.
Væri til hús sem gegndi þörfum góðs lista-
safns, mundu þegar berast þangað verk sem
eiga að réttu öndvegissess í þjóðarsafni. Sumt
væri kleift að kaupa með opinberu fé, sumt
mundi fást lánað, annað mundi berast þang-
að að erfðagjöfum. Slíks eru dæmin gömul og
ný þegar listasafn er stofnað, og jafnan
vandameira að standa gegn en taka á móti.
Nútíma listasafn er þó ekki aðeins sýning-
arhús. Þar er lifandi og starfandi stofnun:
útgáf ur, fyrirlestrar, kvikmyndatökur af verk-
um og starfsháttum listamanna, sýningar,
skólafræðsla, eftirprentanir listaverka, skipti-
sýningar við útlönd, rekstur lestrarsals með
listtímaritum og bókmenntum um listir, —
allt þetta og enn fleira heyrir til starfssviði
þess.
Eins er þó mjög að gæta: Gott listasafn
verður að eiga rúmt svæði umhverfis sig
undir þær höggmyndir sem ætlað er að standa
úti. Slíkur höggmyndagarður verður að vera
þannig settur, að verkunum megi búa rétta
umgjörð með ýmislegum gróðri og landslags-
háttum, — og ekki aðeins listaverkunum,
heldur og fólkinu sem þangað sækir. Af þess-
um sökum er staðsetning listasafns vanda-
verk og mætti sýnast óvinnandi, eins og
Reykjavík er orðin nú. Þó vill svo til, fram-
tíð þessa bæjar til ómetanlegrar gæfu, að
staðurinn er til.
Fyrir nokkrum árum var listasafnsmálið
mjög á döfinni, og kom ég þá á framfæri
þeirri hugmynd að bezta staðsetning þess
mundi vera sunnanvert í miðjum Laugarási.
Itarlegast mótaði ég hugmyndina í Tímariti
Máls og menningar haustið 1948 og lét þar
fylgja uppdrætti að listasafni staðsettu þar,
sem Skarphéðinn Jóhannesson arkitekt hafði
gert úti í Kaupmannahöfn. Tillagan var studd
þeim kostum aðallega, að safnið stæði hátt
og fallega þar uppi í ásnum gegnt suðri, að
það yrði þar í tengslum við fyrirhugað íþrótta-
og menningarsvæði í Laugardalnum, en ekki
sízt vegna hinna fágætu skilyrða sem þar
væru til f jölbreytilegs og fagurs höggmynda-
garðs. Skyldi garðurinn ná allt frá hábrún
ássins, niður fyrir hverasvæðið 1 Laugardaln-
um, og nyti þannig jafnt af hrjóstri ísaldar-
klappanna uppi í holtinu og gróðurmagni jarð-
hitans í dalnum.
En svo fór eins og fara vill, þegar lágkúran
trúlofast deyfðinni: Listaverk ríkisins voru
sett upp á efsta loft Þjóðminjasafnsins — til
2