Fréttablaðið - 02.03.2013, Blaðsíða 96

2. mars 2013 LAUGARDAGUR| MENNING | 64MENNING
Þorvaldur Þorsteinsson. Nafnið stórt og sterkt. Þrungið þornum og errum. Þor. Vald. Þor. Steinn. Höfuð stórt og sterklegt. Þrungið hug-
myndum og sköpun. Lífið hafði búið
til slíkan mann.
Þegar hann hitti þig. Heilsaði
með glotti, tók svo skref til baka
og hnykkti aftur hnakka, hökunni
upp: Þá sá hann í gegnum þig. Þá
skildi hann þig. Og þegar þú skild-
ir það, þá hló hann. Þá hló hann
gleðiskilnings hlátri.
Hann var einstakur. Fallegur
maður með fallega rödd og fallegt
mál. Djúpsálarkafari sem gerði
auglýsingar. Nýlistamaður sem orti
hefðbundið. Listamaður en kennari
líka. Rökfastur innsæismaður. Brot-
hættur klettur.
Á milli þessara ólíku póla myndað-
ist landsvæði sem var því stærra en
fannst í öðrum mönnum: Iðagrænn
þorvaldsleikvangur sem var í senn
ritvöllur, leiksvið, vinnustofa, sýn-
ingarsalur, kennslustofa, stofnun.
8. febrúar 2013. Þorvaldur flyt-
ur lokaerindið í sínum mikla bálki
gegn staðnaðri hugsun og kerfis-
mennsku, á málþingi BÍL í Iðnó. Ég
missti af því vegna ræðuflutnings á
Ingólfstorgi en hitti hann fyrir utan
að því loknu, á undurfögrum laugar-
degi í Reykjavík, við settumst inn
á Bergsson. Nýbúinn að salla niður
skólakerfið, eins og sá eldlogandi
róttæklingur sem hann var, pant-
aði hann handa okkur vatnsdeigs-
bollur og kaffi, eins og sá norðlenski
tradisjónalisti sem hann var. Og hóf
síðan að ræða sitt eftirlætisefni —
innsæið.
„Ég treysti því alltaf! Ég var á
listmunauppboði í Antwerpen um
daginn og sat undir endalausum
non-verkum þegar allt í einu kom
mappa! Og ég sá hana lýsa! Hún
lýsti! Ég fann það, að þarna var
ÞORVALDUR
Þorvaldur Þorsteinsson, myndlistarmaður og rithöfundur, lést á heimili sínu
í Antwerpen í Belgíu 23. febrúar. Hallgrímur Helgason, rithöfundur og vinur
Þorvalds, minnist listamannsins.
ÞORVALDUR
ÞORSTEINSSON
1960-2013
Þorvaldur Þorsteinsson fæddist á
Akureyri 7. nóvember 1960. Hann
nam íslensku við Háskóla Íslands og
myndlist á Íslandi og í Amsterdam.
Hann starfaði jöfnum höndum sem
myndlistarmaður, rithöfundur og
kennari. Hann hélt fjölda myndlistar-
sýninga hér heima og erlendis. Þegar
hann lést var í undirbúningi sýning
á nýjum verkum hans í Listasafni
Íslands og bók um feril hans. Meðal
bóka eftir hann eru sögurnar um
Blíðfinn og Skilaboðaskjóðan, sem
samnefnt leikrit byggir á. Meðal
annarra verka hans má nefna Vasa-
leikhúsið og leikritið And Björk of
course sem hann hlaut Grímuna fyrir.
Þorvaldur var forseti BÍL frá 2004
til 2006. Þorvaldur lætur eftir sig
eiginkonu, tvö fósturbörn og og tvö
barnabörn.
Gangur lífsins
Lífsins gangur langur er.
Þú líður hægt þar inn.
Í hundrað gættum hlær við þér
og heilsar náunginn.
Og stundin aldrei stendur kyr
en stikar svifasein.
Þér lærast fer að lífsins dyr
lokast ein og ein.
Að baki hverri myrkrið má
muldra lokasvar
er ljómar út um læsta skrá
ljósið Þorvaldar.
Hallgrímur Helgason
eitthvað. Ekki var sagt frá inni-
haldi en ég bauð samt og fékk hana
á 40 evrur!“ Innsæið brást honum
ekki: Mappan reyndist innihalda 85
teikningar og skissur eftir fremsta
málara Belga á nítjándu öld. Fyrir
þær þarlendu þjóðargersemar hafði
hann greitt krónur hundrað á stykk-
ið. Þeir voru heldur óheppnir belg-
ísku list-amatörarnir, að fá slíkan
Sherlock Holmes á uppboð hjá sér.
Innsæið.
Nokkrum árum fyrr hafði ég séð
það berum augum. Á niðadimmu
og skilnaðarþungu laugardags-
kvöldi buðu Þorvaldur og Helena
í opið hús á vinnustofu sinni bak
við Kaaberhúsið, vinnustofu sem
var svartmálaður töfraheimur
með tjöldum, rólum, kertaljósum
og langborði, hvar sátu tólf fagrar
dansstúlkur á vegum Helenu.
Undir miðnætti tóku leikar að
æsast. Þorvaldur tók fram spilin og
hóf að spá. Á klukkutíma kortlagði
hann líf allra dansaranna, fór í svo
magnaðan trans að orðin komu á
handahlaupum út úr honum, óliðnir
áratugir þeystust um höfuð hans svo
það nötraði, og hann kom því öllu til
skila. Ekki eitt feilspor í spádómi:
Stúlkurnar sátu eftir með tárin í
augunum. Þetta var allt svo rétt hjá
honum! Jafnvel ég sem fylgdist bara
með var þreyttur eftir. Þrátt fyrir
að hafa lesið flest ritverk Þorvald-
ar, séð sýningar hans og leikrit, var
það ekki fyrr en þetta kvöld sem ég
sá séníið.
Auk þess að vera galdramaður
andans var hann myndlistarmaður,
málari, myndhöggvari, umhverf-
islistamaður, konseptlistamaður,
myndbandasmiður, ljósmyndari,
grafíker, teiknari, skáld, leikskáld,
rithöfundur, handritshöfundur,
textagerðarmaður, útvarpsmaður,
auglýsingamaður, auglýsingaþul-
ur, hugmyndasmiður, kennari og
þó fyrst og fremst hugsjónamaður.
Baráttumaður fyrir betra skóla-
kerfi. Vekjari sofandi kerfa. Þor-
valdur var allt og gat allt. Hann var
jafnvel heima í Malmö Konsthall og
Þjóðleikhúsinu, í Ríkisútvarpinu og á
auglýsingastofunni. „Mjólk er góð“.
Jafnvel „ósigrar“ hans voru
minnisstæðir, í þeim lá alltaf sigr-
andi sáðkorn. „Bein útsending“ í
Loftkastalanum blómstraði á öðrum
sviðum síðar. Þorvaldur var allt-
af fyrstur. Hann málaði Matthías
Jochumsson, Jóhann Sigurjóns-
son og Nonna saman á mynd áður
en orðið póstmódernismi barst til
landsins. Hann gerði fimm mín-
útna vídeóleikrit að listgrein tutt-
ugu árum áður en Youtube varð til.
Hann skrifaði leikrit sem var sjón-
varpsþáttur áður en hugtakið raun-
veruleikasjónvarp kom til sögu.
Skilaboðaskjóðan fæddist áratugum
áður en heimurinn enduruppgötvaði
ævintýrið. (Í dag gerist önnur hver
kvikmynd í Ævintýraskóginum
hans, frá Hobbitanum til Merlin.)
Þorvaldur bjó í framtíðinni en
fortíðinni líka. Eftirminnilegasta
innsetning hans hét „Kóræfing“.
Galleríinu var breytt í anddyri
safnaðarheimilis: Fatahengi fullt af
pelsum og bomsum og við hlið þess:
Luktar hvítar dyr. Á bak við þær
ómaði kórsöngur. Svo óumræðilega
frumlegt og nýtt, svo óumræðilega
hefðbundið og íslenskt. Norðlenskt.
Og nú er hann horfinn á bak við
þær hvítu dyr. Nú er hann „Engill
meðal áhorfenda“ eins og Stebbi
Jóns orðaði það svo fallega á
Facebook. Því maðurinn var engill
góður. Ófáir listamenn af yngri kyn-
slóð hafa sagt mér frá heillaráðum
hans sem hittu í þeirra mark. Eng-
inn átti meira hrós á sinni könnu,
og enginn gat nokkru sinni öfundað
Þorvald, því sjálfur átti hann ekki
þær kenndir til. Við gátum bara
dáðst að honum.
En ekki var að andstæðunum að
spyrja: Engillinn hafði sinn djöful
að draga, djöful sem dró hann hins
vegar smám saman frá okkur.
En við eigum enn þá Þorvald
eins og hann var. Við eigum enn þá
unga manninn fölan af „ Hundrað
fyrirburðum“. Við eigum enn þá
drenginn sem kom eins og Chekov
að norðan „Í tilefni dagsins“. Við
eigum enn þá listamanninn sem
reisti heilan turn í Finnlandi til að
útvarpa þaðan þökkum til bæjar-
búa. „Thank you for your contribu-
tion!“ Og við Halli Jóns eigum enn
þá þriðju skemmtilegustu helgi lífs-
ins, með ÞÞ í borginni Alst, hvar við
þrímenntum í gegnum veggi eins og
ósigrandi andar, inn í galleríið hans
og út á torgið, hvar við átum fransk-
ar með majónesi undir fullu tungli
og fullum unglingum, og ÞÞ sagði
okkur sannleikann á sjö mínútna
fresti en í hvert einasta sinn í nýjum
búningi. Í hvert og eitt einasta sinn
í nýjum búningi. Og við eigum enn
þá verkin öll og vináttuna, og hrósið
sem hann gaf okkur og stendur hér
enn í vasa, ófölnað og litsterkt.
Við eigum enn þá þig, Þorvaldur.
Nafn þitt lifir og mun lifa. Og því
var þér ekkert hræðilegt að deyja.
Þú varst bara fyrstur að klára.
Kominn út í vorið á meðan við sitj-
um enn þá sveitt og stritumst við.
Ég sé þig brosa breitt fyrir utan
gluggann.
Þú varst alltaf á undan. Þitt var
Þorið. Og Valdið.
En segðu mér eitt: Hvað eigum
við nú að gera með sénílaust Ísland?
FRÉTTABLAÐIÐ/ANTON