Fréttablaðið - 07.11.2013, Blaðsíða 25

FIMMTUDAGUR 7. nóvember 2013 | SKOÐUN | 25
Til að bregðast við frétt í Fréttablaðinu um
bloggpistil sem ég birti 25. október skrifaði
Eiríkur Smári Sigurðarson grein í blaðið 30.
október með yfirskriftinni „Epli og könglar“.
Það er ánægjuefni, þar sem markmiðið með
skrifum mínum um háskólamálin er að
hvetja til opinberrar umræðu um það sem
gott er og vont í íslenska háskólakerfinu.
Það eru hins vegar nokkur vonbrigði að
Eiríkur (eins og aðrir sem gagnrýnt hafa
staðhæfingar mínar opinberlega) lætur sér
nægja að halda fram að sá samanburður sem
ég gerði milli fræðasviða Háskóla Íslands
sé ekki marktækur. Betra væri að Eiríkur útskýrði
hver hinn eðlilegi samanburður sé, sem ætti að vera
auðvelt fyrir hann, þar sem hann sýslar einmitt með
slík mál í starfi sínu hjá HÍ.
Tvítugfaldur munur
Það sem er sláandi við þessar staðhæfingar Eiríks
er að ég hef annars vegar margtekið fram í skrifum
mínum að þessi samanburður sé ekki nákvæmur, og
að til þess að hann yrði það þyrfti að taka tillit til
ýmissa þátta, eins og þeirra sem Eiríkur nefnir. En,
eins og ég hef einnig bent á er augljóst öllum sem
til þekkja, eins og Eiríki, að þeir þættir sem hann
nefnir geta með engu móti útskýrt þann gríðarlega
mun sem er á birtingatíðni ólíkra fræðasviða HÍ í
svokölluðum ISI-tímaritum, samkvæmt tölum sem
HÍ birtir sjálfur. Það er nefnilega fráleitt eðlilegt
að munurinn sé tífaldur, eins og gildir um Félags-
vísindasvið í samanburði við Verkfræði- og Náttúru-
vísindasvið, hvað þá tvítugfaldur, eins og gildir um
Menntavísindasvið.
Það er rétt að taka fram að í hugvísindum er
munurinn á birtingatíðni trúlega meiri á alþjóða-
vettvangi, vegna ólíkra hefða, en Eiríkur er ekki
bara að fjalla um hugvísindin, heldur líka félags- og
menntavísindin, sem eru þau svið sem gagnrýni mín
hefur fyrst og fremst beinst að. Það virðast líka vera
talsverðar ýkjur hjá Eiríki að það vanti „stóran hluta
virtustu tímarita í þessum greinum í grunninn“
þegar félags- og menntavísindi eru annars vegar,
enda styður hann þá staðhæfingu engum gögnum.
Það eru fleiri gögn aðgengileg á netinu sem sýna
svart á hvítu að Eiríkur er að reyna að verja óverj-
andi meðferð rannsóknafjár, miðað við yfirlýsta
stefnu HÍ um að komast í fremstu röð. Þar á meðal
eru ritaskrár allra starfsmanna Mennta-
vísindasviðs, en eina slíka skrá, frá 2007, má
finna í heilu lagi á netinu. Þar er allt tínt til
sem hver starfsmaður telur til rannsókna-
framlags. Fyrir utan örfáa starfsmenn sem
greinilega eru duglegir, og sem sumir virð-
ast öflugir á alþjóðavettvangi, er birtinga-
skráin aðallega eyðimörk, ef litið er til þess
sem gjaldgengt er í alþjóða sam félaginu. Og sú af-
sökun að íslensk mennta vísindi séu svo sérstök að
þau eigi ekki erindi á alþjóðavettvang er jafn fárán-
leg og kenningarnar um hin sérstöku lögmál sem
útskýrðu snilld Íslendinga í fjármálum.
Að fegra bókhald
Talið um að koma HÍ í hóp hundrað bestu háskóla í
heimi er óraunsætt miðað við þær aðferðir sem for-
ysta skólans notar. (Og það segir sína sögu að ekki
ein einasta af manneskjunum í æðstu akademísku
valdastöðum skólans hefur reynslu af starfi við
erlendan háskóla.) Það er líka beinlínis skaðlegt að
einblína á að komast hátt á tilteknum mælikvörð-
um, í stað þess að leggja áherslu á að byggja upp
gæði þeirrar starfsemi sem tryggir hátt mat á slík-
um kvörðum til langframa. Eitt dæmi um skaðlega
áherslu er fjöldaframleiðsla á doktorsgráðum, þar
sem leiðbeinendur eru í sumum tilfellum alls ekki
hæfir til starfs síns. Með þessu er verið að fegra
bókhald skólans, en vinna tjón á gæðum rannsókna-
starfs hans.
Það er hins vegar mun auðveldara en margir
halda að byggja upp miklu öflugri rannsóknir á
Íslandi en nú er raunin. Og þótt það þurfi mikið fé til
að byggja upp stóran og öflugan háskóla væri hægt
að efla rannsóknastarfið til muna með því fé sem
háskólar fá nú til þess. En þá þarf að nota féð í gott
rannsóknastarf, ekki dreifa því á alla akademíska
starfsmenn ríkisháskólanna, líka þá sem aldrei hafa
stundað rannsóknir, eða bara rannsóknir sem alls
ekki ná máli í því alþjóðasamfélagi sem nánast öll
vísindi eru. Til að það megi verða þarf hins vegar að
hætta að segja ósatt um hvað er gott og hvað slakt í
háskólastarfinu.
Epli og gerviepli í Háskóla Íslands
VÍSINDI
Einar
Steingrímsson
stærðfræðingur
➜ Með þessu er verið að fegra
bókhald skólans, en vinna tjón á
gæðum rannsóknastarfs hans.
Vörður, Fulltrúaráð Sjálf-
stæðisfélaganna í Reykja-
vík, hefur staðið fyrir
fundaherferð í Valhöll í
haust. Þar stíga í pontu
sérfræðingar um ákveðin
málefni með það að mark-
miði að fræða áhugasama
um sín sérsvið. Hinn 10.
október síðastliðinn var
umfjöllunarefnið menning-
armál. Framsögumenn á
fundinum voru Guðmundur
Oddur Magnússon, pró-
fessor við LHÍ, og Pjetur Stefáns-
son listamaður. Eftir þeirra ágætu
framsögu áttu sér stað líflegar
umræður, m.a. um listamannalaun.
Þar sem mér er málið hugleikið
á vissan hátt fannst mér áhugavert
að heyra álit manna sem þekkja vel
til. Þannig vill til að faðir minn,
fæddur 1924, var talinn efnilegur
lista maður á sínum yngri árum.
Hann valdi að stofna fjölskyldu og
kom ekki til greina að leggja það á
fjölskylduna að búa við svo bág kjör
sem listamenn lifðu við á fimmta
og sjötta áratug síðustu aldar. Það
hefur setið í mér að faðir minn, sem
er látinn, hafi ekki látið drauminn
rætast og fannst því áhugavert að
heyra þá Guðmund Odd og Pjetur
tjá sig um listamannalaun.
Þeir voru nokkuð samtaka í
svörum sínum um að listamanna-
laun væru sjálfsögð en settu báðir
spurningu við aðferðina sem notuð
er við úthlutun. Það kom fram í máli
þeirra að aðferðin skapar hættu á
spillingu sé málið í höndum tengdra
aðila. Sú skoðun kom einnig fram
að listamannalaun ættu frekar
að tryggja nýliðum rými til að
fóta sig í sköpun sinni en að verða
eins konar áskriftargjörningur til
þroskaðra listamanna. Einnig kom
fram að meira réttlæti væri í því að
tengja umsóknir verkefnum
eða sýn, eins og Guðmundur
Oddur orðaði það, frekar en
nöfnum listamanna.
Það er mikilvægt að
styðja við menningu og listir en
það er hægt með öðrum leiðum en
að greiða út listamannalaun í því
formi sem gert er í dag. Með því að
steypa saman einkafjármagni við
fjármagn frá ríki og borg mætti
stofna óháðan úthlutunarsjóð. Mikil-
vægt væri í slíku fyrirkomulagi að
skipa úthlutunarnefnd sem tengdist
ekki listamönnunum sem fengju út-
hlutun. Einnig mætti fara aðrar
leiðir, s.s. að greiða frekar af hús-
næði eða annan fastan kostnað eins
og rafmagn og hita.
Menning og l ist i r er u
hornsteinar samfélagins eins og
móðurmálið og má aldrei líta á
þessa þætti sem kostnað. „Að vera
gift listamanni er eins og að vera
gift happdrættis miða,“ eru eft-
irminnileg orð sem Guðmundur
Oddur hafði eftir eigin konu lista-
manns. Þennan happdrættismiða
kaus pabbi minn ekki að kaupa og
er ég honum þakklát fyrir. Jafn-
framt er ég sorgmædd yfir að
hann náði ekki að verða hluti af
arfinum en verkin hans bera vitni
um að hann hafði hæfni til. Okkur
ber skylda til að hlúa að upprenn-
andi listamönnum. Við vitum
aldrei hverjir þeirra verða hluti af
dýrmætum menningararfi okkar í
framtíðinni.
Listamannalaun í áskrift
MENNING
Lára Óskarsdóttir
frambjóðandi í 4.
sæti í komandi
prófk jöri sjálf-
stæðismanna
➜ Með því að steypa
saman einkafjármagni
við fjármagn frá ríki
og borg mætti stofna
óháðan úthlutunar-
sjóð.