Listin að lifa - 01.12.2004, Qupperneq 12

Ólafsvíkurskáldið, Jóhann Jónsson, fædd-
ist 1 896. Berklartóku þungan toll af honum
og bundu loks endi á ævi hans 1932.
Halldór Laxness skrifaði ógleymanlegar
frásagnir af ævi Jóhanns, en sagt er að
hann hafi ort frægasta Ijóð sem ort var á
íslensku á þessari öld — Söknuður.
Skáld í dularljóma
fortíðar
Minning persónuleika sem
skara fram úr í samfélaginu
skyldi ávallt í heiðri höfð
Hér stendur Aðalsteina við fallega teppið sitt. „Elsa Guð-
jónsson teiknaði munstrið eftir riddarateppinu á Þjóðminja-
safninu. Eg sleppti hvíta litnum, er aðeins með þrjá liti og
nota gulan lit í uppistöðunni," segir Aðalsteina. Herðasjalið
prjónaði hún úr færeysku bandi.
Aðalsteina Sumarliðadóttir er að komast á níræðisaldur, en búin að vinna það þrek-
virki að vekja upp minningu manns sem var að falla í glatkistuna. Aðalsteina er búin
að safna minningabrotum um Jóhann í tíu ár og koma af stað þremur dagskrám um
hann. Eldlegur áhugi hennar varð til þess að Elín Una Jónsdóttir safnvörður setti upp
sýningu um Jóhann í Pakkhúsinu í Ólafsvík í sumar. Óskadraumur Aðalsteinu er að
minnisvarði um Jóhann risi í Ólafsvík.
V'ið heimsækjum Aðalsteinu, sjáum
myndband af dagskránni um
Jóhann sem haldin var í félags-
heimilinu Klifi í vor, skynjum eldmóð
konunnar á áhugamálinu, en hvernig stóð
á því að hún byrjaði á þessu?
„í bernskuminningunni var talað um
þennan dreng sem sérlega vel gefinn, að
hann hefði skarað fram úr öðrum ung-
lingum. EkkTtil að gösla og vinna. Hann
var allur í hugarheimnum, eins og Halldór
Kiljan. Þeir voru mjög líkir.
„Hugarheimur hans var allur einn
samheldinn skáldlegur draumur.“ (Af
skáldum.)
Eitt atvik hratt mér sérstaklega af
stað. Þegar Ólafsvík minntist 300 ára
verslunarafmælis 1987, kom lítið skrifpúlt
í leitirnar. Þetta skrifpúlt átti Jóhann sem
barn. Fermingarárið sitt lá hann alveg
rúmfastur og þá hefur hann legið með
skrifpúltið á hnjánum.“
Aðalsteina leggur skúffu á borðið,
fulla af ljósritum, blöðum og skjölum um
Jóhann. „Þetta er skrifstofan mín,“ segir
hún. „Eg kem litlu á prent, sonur minn og
aðrir mér hæfari sjá um það. Ég sé aðeins
um að afla gagna, byrjaði að safna þessu
af því ég veit að maðurinn var þess virði.
Halldór Laxness gaf út bókina Ljóð
og ritgerðir á merkisárstíð Jóhanns, þegar
hann hefði orðið fimmtugur. Þegar Skálda-
tími kom út, þar sem Halldór fjallar líka
um Jóhann, fór ég alvarlega að hugsa um
þetta.
Jóhann veiktist sem barn, komst í
gegnum menntaskóla og fór til Þýskalands
með þeim ásetningi að verða rithöfundur
alveg eins og Halldór en auðnaðist ekki að
lifa langa ævi. Veikindin hafa ekki komið
nógu vel frarn hjá þeim sem hafa fjallað
um hann. Hann stundaði háskólanám
í bókmenntum um fjögurra ára skeið og
vann fyrir sér fársjúkur með þýðingum
úr dönsku yfir á þýsku á ýmsum verkum
Gunnars Gunnarssonar, einnig þýddi
hann verk eftir Halldór.
„Þegar ég hitti hann 1931 var hann
fýrst og ffemst lærdómsmaður. Hann var
þá orðinn bókmenntafróðastur íslend-
inga sem ég þekkti." (Af skáldum.)
Jóhann hefur stundum verið nefndur
„eins kvæðis skáld“ og þá vitnað til ljóðs-
ins Söknuður. Hann var mjög vandvirkur,
jafnvel einum of. Ljóðið Gráttu ekki góða
mamma hef ég kunnað frá barnæsku, en
aldrei haft hugmynd um eftir hvern það
var. Svo sá ég í Þjóðarbókhlöðunni að
ljóðið mitt kæra var eftir hann sem ég
heyrði einna mest talað um sem krakki. Ég
sagði Elínu að við mamma hefðum alltaf
sungið ljóðið saman. Hún fékk Veroniku
Osterhammer tónlistarkonu til að útsetja
lagið sem ég raulaði - og á Klifi í vor söng
Veronika þetta yndislega ljóð.“
Ibúar í Snæfellsbæ og Aðalsteina voru
heppin að fá Elínu Unu til starfa, en hún er
safnvörður bæjarins. Sýning Elínar Unu
sem ber heitið „Jóhann Jónsson - sögubrot
úr ævi skálds" var sett upp í Pakkhúsinu,
Byggðasafni Snæfellsbæjar, síðastliðið vor.
Sýningin hefur vakið svo mikla athygli
að nú er ákveðið að hún verði sett upp í
Þjóðarbókhlöðunni næsta sumar.
Snilld hans fannst í magnaðri rödd og
ffamsetningu. „Letrað mál var hégómlegt
í samanburði við þennan gullbryddaða
róm sem stundum hafði mýkt af flosi
- að heyra hann tjá verk sín var eins og
undur í draumi.“ H.K.L.