Fréttablaðið - 02.07.2016, Blaðsíða 10

Útgáfufélag: 365 miðlar ehf. Stjórnarformaður: Ingibjörg Stefanía Pálmadóttir forStjóri: Sævar Freyr Þráinsson Útgefandi og aðalritStjóri: Kristín Þorsteinsdóttir kristin@frettabladid.is
aðStoðarritStjórar: Fanney Birna Jónsdóttir fanney@frettabladid.is, Hrund Þórsdóttir hrund@stod2.is, Kolbeinn Tumi Daðason kolbeinntumi@365.is. Fréttablaðið kemur út í 90.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri.
Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslun um á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSn 1670-3871 fréttaBlaðið Skaftahlíð 24, 105 reykjavík Sími: 512 5000,
ritstjorn@frettabladid.is ÞróunarStjóri: Tinni Sveinsson tinni@365.is helgarBlað: Ólöf Skaftadóttir olof@frettabladid.is og Viktoría Hermannsdóttir viktoria@frettabladid.is menning: Magnús Guðmundsson magnus@frettabladid.is
lífið: Gyða Lóa Ólafsdóttir gydaloa@frettabladid.is ljóSmyndir: Pjetur Sigurðsson pjetur@frettabladid.is framleiðSluStjóri: Sæmundur Freyr Árnason sfa@frettabladid.is ÚtlitShönnun: Silja Ástþórsdóttir siljaa@frettabladid.is
Gunnar
Mín skoðun Þorbjörg Gunnlaugs
Sakamálin eru í aðalhlutverki fjölmiðlanna nánast á degi hverjum. Flestar fréttirnar tengjast sak-fellingum, sýknudómum og rannsókn lögreglu á
einstökum málum. Af sakamálum eru kynferðisbrota-
málin oftast í kastljósinu þó að dómsmál vegna efna-
hagsbrotamála hafi auðvitað verið mjög til umfjöllunar
undanfarin ár. Þegar borin er saman umgjörð dóms-
mála vegna efnahagsbrota og kynferðisbrota felst
munurinn í því að almenningur hefur getað fylgst með
skýrslutökum og málflutningi saksóknara og verjanda í
efnahagsbrotamálunum í fjölmiðlum. Réttarhöld í kyn-
ferðisbrotamálum fara hins vegar fram bak við luktar
dyr. Rannsóknargögn lögreglu eru ekki aðgengileg og
kerfið tjáir sig ekki opinberlega um einstök mál. Það
gera brotaþolar, sakborningar og vitni í þessum málum
yfirleitt ekki heldur, ólíkt því sem er reyndin í dóms-
málum tengdum efnahagsbrotum. Það sem almenn-
ingur sér er yfirleitt aðeins lokaniðurstaðan, sjálfur
dómurinn.
hvernig starfar kerfið?
Þekking á eðli og afleiðingum kynferðisbrota hefur
aukist gríðarlega á undanförnum árum og áratugum.
Það er þekkt að fæstar nauðganir fela í sér mikið líkam-
legt ofbeldi og líkamlegir áverkar eru sjaldnast miklir.
Gerendur og þolendur þekkjast oft og í dæmigerðu
nauðgunarbroti sem lögregla fær til rannsóknar er sak-
borningur yngri en 25 ára og brotaþoli enn yngri. Við
vitum að það eru engin rétt eða röng viðbrögð brota-
þola eftir nauðgun og alvarlegar afleiðingar kynferðis-
legs ofbeldis eru þekktar.
Það er einnig viðurkennt að biðin eftir niðurstöðu í
máli eftir að kæra hefur verið lögð fram er brotaþola og
sakborningi þungbær. Málshraðareglan er sérstaklega
tryggð í stjórnarskrá og Mannréttindasáttmála Evrópu
og markmið hennar er að bæta réttarstöðu sakborninga
og brotaþola og að styrkja réttaröryggi borgaranna.
Mikill dráttur af hálfu lögreglu og ákæruvalds við með-
ferð máls kemur fram í ávítum á ákæruvaldið í dómum.
Vægi reglunnar er greinilegt í mörgum dómum þar sem
fram kemur að refsing sé milduð vegna þess að máls-
meðferðartími hafi verið of langur. Biðin eftir dómi í
nauðgunarmáli er gjarnan í kringum 15 mánuðir.
málsmeðferðartíminn langur
Það er staðreynd að málsmeðferðartími í kynferðis-
brotamálum hefur verið að lengjast hjá ákæruvaldinu,
þrátt fyrir að ríkissaksóknari setti þá vinnureglu
þegar hann fór með ákæruvald í kynferðisbrota-
málum að þessi mál skyldu sett í ákveðinn forgang.
Kynferðisbrotamálum fjölgar hins vegar ár frá ári og
starfsmönnum hefur ekki fjölgað nægilega í samræmi
við aukinn málaþunga. Það eru hagsmunir brotaþola
og sakborninga að rannsókn og saksókn dragist ekki og
það eru hagsmunir samfélagsins að dæmdar refsingar
fyrir alvarleg afbrot séu ekki vægari en efni eru til vegna
þess að málin hafa verið of lengi til meðferðar. Samfélag
sem hefur skilning á alvarleika kynferðisbrota setur fjár-
magn í að rannsaka og saksækja þau mál.
lokaður heimur
Hin lokaða málsmeðferð í kynferðisbrotamálum
er mikilvæg og algjörlega nauðsynleg til að vernda
viðkvæma hagsmuni brotaþola og sömuleiðis sak-
borninga. Hún hefur hins vegar í för með sér að þrátt
fyrir að kynferðisbrotamálin séu í kastljósi fjölmiðlanna
fær almenningur takmarkaða mynd af því hvernig
kynferðisbrotamál eru rannsökuð hjá lögreglu, saksótt
fyrir dómi og hvaða þættir það eru sem skipta máli um
niðurstöðu. Ein afleiðing þessa er að myndin af réttar-
kerfinu verður þannig að almenningur glatar trausti á
kerfinu og jafnvel að brotaþolar veigri sér við að kæra
kynferðisbrot. Næsta skref í nauðsynlegri umfjöllun um
kynferðisbrot er að auka traust almennings á réttarkerf-
inu. Einn liður í því gæti verið að almennar upplýsingar
um það hvernig réttarkerfið starfar komist betur til skila
til samfélagsins. Engir hagnast meira á því en gerendur
ef brotaþolar veigra sér við að kæra kynferðisbrot til
lögreglu. Þess vegna skiptir ekki aðeins máli að kerfið
leitist stöðugt við að tryggja gæði málsmeðferðar í kyn-
ferðisbrotamálum heldur þarf almenningur samhliða
að upplifa að hann geti treyst réttarkerfinu.
Kynferðisbrotin í kastljósinu
Þorbjörn
Þórðarson
thorbjorn@frettabladid.is
Það sem kom kannski mest á óvart eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna um Brexit er hvað bresk stjórnvöld voru illa undirbúin fyrir niðurstöðuna. Það var helst Eng-landsbanki með Kanadamanninn Mark Carney í fararbroddi sem hafði einhverja
áætlun. Og hún snerist öll um að róa markaði og
reyna að afstýra hruni pundsins.
Ríkisstjórn Davids Cameron hafði enga áætlun
um hvað tæki við eða hvenær 50. gr. Lissabon-sátta-
málans um úrsögn úr sambandinu yrði virkjuð, færi
svo að Bretar vildu út úr sambandinu. Eftir niður-
stöðuna er þátttaka Breta í evrópsku samstarfi í lausu
lofti. Hætta er á því að Bretland liðist í sundur vegna
kröfu Skota, sem vildu vera áfram í ESB, um nýja
þjóðaratkvæðagreiðslu um sjálfstæði. Óvissa er um
réttindi annarra Evrópubúa sem búa í Bretlandi og
um réttindi þeirra milljóna Breta sem búa og starfa
annars staðar í álfunni.
Á sama tíma er dálítið einkennilegt að fylgjast
með umræðunni hér á Íslandi um þá ákvörðun 52
prósenta breskra kjósenda að segja sig frá fjórfrelsinu
og innri markaðnum. Einverjir hafa stillt því þann-
ig upp að málið snúist um hugmyndafræði á vinstri
og hægri kvarða stjórnmálanna. Þannig hafi „vinstri
menn“ verið óhressir með þessa ákvörðun og finni
henni allt til foráttu en hægri menn ekki. Þetta er
sérkennilegur málflutningur. Meirihluti breskra
kjósenda tók ákvörðun um að segja sig frá samningi
sem gengur út á frjálsan flutning fólks, vöru, þjónustu
og fjármagns. Að styðja slíka úrsögn þýðir í reynd
að vera á móti frjálsum viðskiptum og á móti því að
fólk geti valið hvar það starfar eða býr óháð ríkis-
fangi. Það á ekkert skylt við hægri eða vinstri kvarða
stjórnmálanna. Þetta snýst um hið opna samfélag,
menningarlega fjölbreytni og frjáls viðskipti annars
vegar. Og einangrunarstefnu og andúð á útlendingum
hins vegar. Við skulum hafa hugfast að þeir sem kusu
Bretland út úr sambandinu settu andstöðu við frjálsa
fólksflutninga á oddinn. Sem er merkilegt því frjáls
för vinnuafls er eingöngu til þess fallin að auka hag-
vöxt í Bretlandi og bæta lífskjör Breta en ekki öfugt.
Donald Tusk, forseti leiðtogaráðs Evrópusam-
bandsins, sagði á miðvikudag að Bretar myndu ekki
hafa aðgang að innri markaðnum án þess að sam-
þykkja skilyrði um frjálsa för fólks milli landa. Þetta
er eðlileg krafa. Fjórfrelsið er ekki matseðill þar sem
menn geta valið og hafnað að vild. Að taka þátt í
alþjóðlegu samstarfi þýðir að þjóðríki þurfa að gera
málamiðlanir. Njóta ávinnings og færa fórnir á víxl.
Einn af þeim valkostum sem Bretar standa frammi
fyrir núna er aðild að EFTA. Bretland yrði þar við
hlið Íslands, Noregs, Liechtenstein og Sviss. Færi svo
að Bretar yrðu aðilar að EES-samningnum gegnum
EFTA myndu þeir samþykkja nánast nákvæmlega
sömu skuldbindingar og meirihluti breskra kjósenda
hafnaði í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Það myndi
binda sérkennilegan endahnút á þann einþáttung
fáránleikans sem heimsbyggðin hefur fylgst með agn-
dofa frá 23. júní síðastliðnum.
Út í óvissuna
Fjórfrelsið er
ekki mat-
seðill þar sem
menn geta
valið og
hafnað að
vild.
21. SEPT. - 1. OKT. 2016
LANDIÐ HELGA
JERÚSALEM
Hér er á ferðinni einstök sögu- og
menningarferð til Jerúsalem með
Sr. Hirti Magna Fríkirkjupresti.
NÁNAR Á UU.IS
Innifalið er flug, gisting, skattar, íslenskfararstjórn, taska og handfarangur.
VERÐ FRÁ
449.900 KR.
2 . j ú l í 2 0 1 6 l A U G A R D A G U R10 s k o ð U n ∙ F R É T T A B l A ð i ð
SKOÐUN
0
2
-0
7
-2
0
1
6

0
4
:1
5
F
B
0
8
8
s
_
P
0
8
2
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
8
s
_
P
0
7
9
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
8
s
_
P
0
0
7
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
8
s
_
P
0
1
0
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
1
9
E
4
-D
4
7
C
1
9
E
4
-D
3
4
0
1
9
E
4
-D
2
0
4
1
9
E
4
-D
0
C
8
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
7
A

F
B
0
8
8
s
_
1
_
7
_
2
0
1
6
C
M
Y
K