Fréttablaðið - 02.07.2016, Blaðsíða 26

Jafnréttisbaráttan þarf líka að vera á forsendum karla,“ segir Michael Kimmel, pró-fessor í kynja- og félagsfræði við Stony Brook háskólann í New York. Hann kom hingað
til lands í stutt ferðalag með
fjölskyldu sinni á leið þeirra
yfir á meginlandið. Evrópumeistara-
mótið í knattspyrnu er aðdráttaraflið
í þetta skiptið.
Hann er landi og þjóð þó alls ekki
ókunnur, árið 2014 var hann lykil-
ræðumaður á alþjóðlegri ráðstefnu
um karla og karlmennskurannsóknir
á vegum Háskóla Íslands. Einhverjir
kunna að muna eftir honum hrekja
hugmyndir Hannesar Hólmsteins
sem þá hélt erindi á sömu ráðstefnu
er sá síðarnefndi hélt því fram að jafn-
rétti hefði þegar verið náð á Vestur-
löndum og í raun væri erfiðara að
vera karl en kona á Íslandi.
Kimmel hefur sömuleiðis unnið
með utanríkisþjónustunni og kom að
svokallaðri Rakarastofuráðstefnu, (e.
Barbershop conference), sem komið
var á koppinn af Íslandi og Súrínam
á vettvangi Sameinuðu þjóðanna í
New York í fyrra. Þótti takast afbragðs
vel til og endurtók Kimmel leikinn í
Genf í mars síðastliðnum.
Markmið ráðstefnunnar er ein-
falt. Að fá karla til að tala við karla
um jafnréttismál. Fá umræðuna inn
í „karlaklefana“, sé brugðið á það ráð
að nota myndlíkingu. Karllæg veröld
er einn stór búningsklefi karla. Það
brennur á Kimmel að upplýsa og ná
til karla, enda hefur hann helgað sig
málstaðnum algjörlega.
Reiðu hvítu karlarnir
Prófessorinn ferðast um allan heim
og heldur erindi, meðal annars fyrir
fyrirtæki sem hafa áhuga á að gera út
um hinn alræmda kynbundna launa-
mun. Af nægu er að taka og hann
hefur sannarlega reynsluna, búinn
að skrifa á annan tug bóka sem taka á
karlmennsku og mikilvægi jafnréttis.
Hann segir hugtakið oftar en ekki vaxa
körlum í augum. Þeim finnist næstum
eins og það komi þeim ekki við.
Síðast sendi hann frá sér bókina
Angry White Men: American Mas-
culinity at the End of an Era sem
hlotið hefur verðskuldaða athygli.
Hvítir karlar telja sig nefnilega eiga
undir högg að sækja enda innrás póli-
tískt rétthugsandi kvenna blákaldur
raunveruleiki. Starfsöryggi og status
er ógnað. Kimmel er óhræddur við
að beita kímnigáfunni og kaldhæðni.
Þannig nær hann vel til áheyrenda
sinna.
„Þegar konur fara að tala við karla
um jafnréttið og femínismann verða
þeir hræddir. Þeir verða hræddir um
að þeir verði fyrir blammeringum um
að þeir séu að gera allt kolvitlaust og
þeir þurfi að breyta sér. Margir hugsa
þetta svona: Þetta gengur vel fyrir
mig, til hvers að breyta? Mörgum
hverjum líður eins og þeir séu leiddir
fram á bjargbrún þegar samræður
um femínísk málefni hefjast og álíta
aðeins tímaspursmál hvenær þeim
verði sparkað fram af,“ útskýrir Kim-
mel kíminn og heldur áfram: „Konur
hafa verið að valdefla sig með ýmsum
hætti, með það fyrir augum að koma
á jafnrétti. En einhvern veginn var
sama púðrinu ekki eytt í að ræða við
karlana. Sem eru jú helmingur mann-
kyns. Ég ætla mér ekki að vasast í
hvernig konur ná til kvenna í þessum
efnum, en ég er tilbúinn að tala við
karlana og fá þá til að tala saman.“
Þetta er ekki keppni
Kimmel segir mikinn misskilning
fólginn í að jafnréttisbaráttan sé stríð
milli kynjanna. „Fólk á ekki að forðast
jafnrétti eins og heitan eldinn. Jafn-
réttið er í þína þágu sem karlmaður.
Þú munt hagnast á þessu. Þú verður
heilbrigðari, hamingjusamari, vinnu-
staðurinn þinn verður öðruvísi, þú
kemst í betra samband við börnin þín
og ef þetta er ekki nóg, þá muntu lík-
lega stunda meira kynlíf. Það er bara
þannig. Því meira jafnrétti innan sam-
bandsins, því meira kynlíf. Dæmið er
frekar einfalt. Þegar fólk deilir heim-
ilishaldi og barnauppeldi hefur mót-
spilarinn meiri tíma. Það kemur í veg
fyrir kergju og reiði, sem skilar sér í
margfölduðum lífsgæðum.“
Kynbundinn launamunur er stað-
reynd og þegar Kimmel er inntur eftir
hvernig standi þá á því að jafnréttis-
baráttan sé ekki lengra á veg komin
en raun ber vitni svarar hann: „Ef við
horfum til atvinnulífsins þá get ég sagt
að um tíu prósent þeirra fyrirtækja
sem ég vinn með vilja breytingu. Hin
níutíu prósentin eru ekki endilega
þar. Þá þarf ég að fá fólk til að átta
sig á mikilvæginu. Staðan er yfirleitt
þannig að allt þarf að snúast um að
sýna hagnað. Forstjórar hafa áhyggjur
af hagnaði hvers ársfjórðungs sem
þýðir að þeir gefa sér ekki tímann
sem þarf til. Það getur vissulega verið
kostnaðarsamt en sé til lengri tíma
litið borgar það sig á svo marga vegu.“
Donald Trump heilkennið
„Þrátt fyrir allt hafa ákveðnir hlutir
þróast nokkuð hratt. Sé horft aftur
um fjörutíu eða fimmtíu ár sést það
vel. Karlar sátu einir að stjórnum
fyrir tækja, lögfræðistofurnar voru
fullar af körlum, læknastéttin var
þéttsetin körlum, blaðamenn voru
upp til hópa karlar og þar fram eftir
götunum,“ bendir Kimmel á. Hann
heldur áfram og grefur enn dýpra. „En
til að útskýra það sem er undirliggj-
andi og enn í gangi er best að benda
á að ákveðið eignarhald sem karlar
hafa slegið á konur hefur þessi áhrif
sem við finnum enn í dag. Körlum
finnst þeir hafa til dæmis einhvern
rétt á líkömum kvenna. Það skilar sér
til að mynda í að þeim finnst aðkoma
kvenna í karllægu störfin einfaldlega
innrás. Þær mættar á vinnustaðinn
og eru líka að mastera foreldrahlut-
verkið. Hver er þeirra sérstaða þá?
Þeir upplifa að konur séu að taka
störfin þeirra. Maður finnur reiðina.
Sama reiðin finnst einmitt í því sem
Donald Trump er að gera. Hann talar
mikið um að taka landið sitt aftur og
klappkórinn tekur undir. Þar fellur
hann í nákvæmlega sömu eignar-
haldsgryfjuna. Það er ekkert land
merkt honum, ekki frekar en störf
merkt körlum.“
Að eiga kynlífið inni
„Ég geri fastlega ráð fyrir að í stjórnar-
skrá Íslands sé ekkert sem segir að
karlar eigi konur. En körlum finnst
það samt með einhverjum hætti.
Þetta kristallast til dæmis vel í þeim
ríkjandi hugmyndum sem samfélag
teiknar upp af konum, birtingar-
myndum þeirra í sjónvarpi, auglýs-
ingum og öðru slíku. Líkami þeirra er
sífellt settur fram undir formerkjum
þess að hann þjóni karlinum. Þetta
sést líka vel í aðstæðum þar sem
konur eru beittar ofbeldi, svo sem
nauðgunum. Flestir kannast eflaust
við að hafa heyrt eftirfarandi í kjöl-
farið: „Þú sást nú hvernig hún var
klædd? Hún var mjög drukkin, sástu
hvernig hún dansaði og daðraði?“
Allt eru þetta afsakanir sem koma
til vegna þessa eignarhalds.“ Hann
heldur áfram og bendir á að þeir sem
nauðgi geri sér oftar en ekki grein
fyrir yfirganginum. Þeir upplifi sem
svo að þeir eigi inni hjá viðkomandi.
Takið strax úr sambandi
Í beinu framhaldi berst talið að útihá-
tíðum hérlendis, en einhver vin-
sælasta ferðahelgi ársins nálgast nú
óðfluga. Nauðganir hafa verið svartur
blettur á hátíðarhöldunum og iðulega
berast fréttir eftir helgina þess efnis að
svo og svo mörg kynferðisbrot hafi
verið framin. Samfélagið virðist gera
hálfpartinn ráð fyrir því. Í fyrra tók
lögreglustjórinn í Vestmannaeyjum
þann pól í hæðina að krefjast þagnar
um kynferðisbrot. Sú ákvörðun var
vægast sagt umdeild. Svo dæmi séu
tekin mótmæltu bæði Kvenréttinda-
félag Íslands og Stígamót ákvörðun
lögreglustjóra, án árangurs.
Spurður hvort slíkt endurspegli
samfélag sem sé aftarlega á merinni
í þessum efnum getur Kimmel ekki
annað en jánkað því. „Slíkar aðgerðir
lögreglu eru gott dæmi um hvernig
konur eru metnar í samfélaginu. Að
banna umfjöllun um nauðganir á
svona hátíð er ákveðin meðvirkni
með nauðgaranum. Ef við myndum
til dæmis breyta þessu örlítið og setja
morð í þessa jöfnu í stað nauðgunar,
veltir maður fyrir sér hvort það yrði
látið viðgangast. Yrðu slíkar upp-
lýsingar geymdar fram yfir helgi svo
stemningin fari ekki forgörðum?
Aldrei nokkurn tíma. Allt yrði tekið
úr sambandi á stundinni. Hvaða
skilaboð er þá verið að senda fórnar-
lömbum nauðgara? Það er ekki verið
að taka glæpinn alvarlega,“ segir
hann og er ómyrkur í máli. Hann
bætir sömuleiðis við að ef raunveru-
legur vilji væri fyrir því að koma í veg
fyrir nauðganir væri það einfalt mál.
Gestum yrði gert ljóst að hátíðin yrði
blásin af ef svo mikið sem eitt atvik
kæmi upp. „Skipuleggjendur verða
að segja: Hlustið öll. Við viljum að
allir njóti sín hér. En það er ekki hægt
nema allir geti fundið til öryggis. Ef
ekki, þá er þessi hátíð ekki í boði.
Við tökum úr sambandi í miðju lagi
ef svo ber við. Þetta er algjör klikkun,
fólk hlýtur að vilja fá konur á hátíðina.
Svona óöryggi fælir þær væntanlega
frá.“
Karlmennskuímyndin þung byrði
Kimmel segir misjafnt hvað þurfi
til að kveikja á perunni hjá körlum
varðandi brýna nauðsyn breytinga.
Karlar séu að sjálfsögðu ekki vondir
eða grimmir í eðli sínu. Það sé fásinna
að hugsa dæmið þannig. „Við erum
mótuð af menningu okkar. Með
því að stilla konum skörinni lægra
mótum við framtíðina. Þegar karlar
svo eignast dætur er oft eins og kvikni
á perunni hjá mörgum. Þá sjá þeir
hlutina í öðru ljósi og hugsa með sér
að staðan sé ekki nógu góð. Sér í lagi
þegar stúlkubarnið kemst á unglings-
aldur,“ segir hann og skellir upp úr.
„Ég held ég sé að ná til karla. Ég
notast mikið við „workshop“ þar
sem ég spyr þá hvað felist í því að líta
í spegilinn og segja sér að þar sé góður
maður að horfa á móti. Þeir nefna þá
undantekningarlaust að það sé fólgið
í að vera heiðarlegur, ákveðinn, að
gera það rétta, sýna ábyrgð, fórna sér,
setja annarra manna þarfir umfram
sínar eigin og hjálpa lítilmagnanum.
Þessi skilaboð segjast þeir svo fá hvað-
anæva að. Séu þeir hins vegar spurðir
hvað það þýði að haga sér eins og
maður (e. man the fuck up) kemur
annað hljóð í strokkinn. Það feli hins
vegar í sér að vera sterkur, harður
af sér, sýna engar tilfinningar, gráta
ekki. Fá sér að ríða, græða peninga
og ekkert helvítis væl. Hvaðan skyldi
það koma? Jú, það kemur frá pöbbum
þeirra, bræðrum, vinum, þjálfurum.
Ekki konum, mæðrum, dætrum eða
systrum.“
Það hlýtur að vera þung og ósann-
gjörn byrði að dröslast endalaust
með, kyns þíns vegna? „Algjörlega.
Og ég held það sé ákveðið áfall sem
drengir verða fyrir þegar þeir átta sig
á þessu. Ég vil losa menn undan svona
byrði og það gerum við með jafnrétti.
Ég er ekki að reyna að breyta neinum,
heldur fá menn til að tala saman og
vera þeir sjálfir. Oft er óttinn við að
skera sig úr og valda usla það sem
heldur aftur af mönnum við að gera
hið rétta. En séu menn með fleiri í
kringum sig, eru miklu meiri líkur á
að óréttlætið, á báða bóga, fái ekki að
vaða uppi.“
Karlar þurfa
ekkert að óttast
Michael Kimmel, prófessor í kynja- og félagsfræði, hefur helgað sig
jafnréttisbaráttu. Hann einbeitir sér að því að tala við karla og fá þá
til að tala saman. Jafnréttisbaráttan sé ekki einkamál kvenna og
brot á konum eigi ekki að taka létt. Hann talar um þjóðhátíð í þessu
samhengi og segir fáránlegt að þagga niður umræðuna.
„Oft er óttinn við að skera sig úr og valda usla það sem heldur aftur af mönnum við að gera hið rétta,“ segir Kimmel.
Það feli hins vegar í
sér að vera sterkur,
harður af sér, sýna
engar tilfinningar,
gráta ekki. fá sér að
ríða, græða peninga og
ekkert helvítis væl.
2 . j ú l í 2 0 1 6 l A U G A R D A G U R26 h e l G i n ∙ F R É T T A B l A ð i ð
Guðrún
Ansnes
gudrun@frettabladid.is
0
2
-0
7
-2
0
1
6

0
4
:1
5
F
B
0
8
8
s
_
P
0
6
6
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
8
s
_
P
0
6
3
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
8
s
_
P
0
2
3
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
8
8
s
_
P
0
2
6
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
1
9
E
4
-D
E
5
C
1
9
E
4
-D
D
2
0
1
9
E
4
-D
B
E
4
1
9
E
4
-D
A
A
8
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
8
A

F
B
0
8
8
s
_
1
_
7
_
2
0
1
6
C
M
Y
K