Morgunblaðið - 03.09.2016, Side 6

6 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 3. SEPTEMBER 2016
Sjálfstæðisfélag
Kópavogs
www.xdkop.is
Morgunverðarfundur:
Stefnumót
við frambjóðendur
Sjálfstæðisflokksins
í Kraganum
3. september, frá klukkan 10:00-12:00
Fundarstaður: Í veislusal hestamannafélagsins
Spretts, í Samskipahöllinni við Hestheima.
Morgunverðarfundur með frambjóðendum í prófkjöri
Sjálfstæðisflokksins í Kraganum.
Frambjóðendur flytja stutt erindi. Að þeim
loknum verður „hraðstefnumót“ frambjóðenda við
fundargesti og kaffispjall.
Sjálfstæðismenn eru hvattir til að mæta og kynna sér
frambjóðendur fyrir komandi alþingiskosningar.
Prófkjör fer fram
þann 10. september nk.
BAKSVIÐ
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
Kaup norskra laxeldisrisa í íslensk-
um sjókvíaeldisfyrirtækjum á síð-
ustu mánuðum hraða mjög uppbygg-
ingu fyrirtækjanna. Áhrifanna er
farið gæta í rekstri stöðvanna. Þau
fá tækni og þekkingu frá Noregi auk
fjármagnsins sem nauðsynlegt er til
að hraða uppbyggingunni.
Íslenskir frumkvöðlar hafa í flest-
um tilvikum stofnað sjókvíastöðv-
arnar þó að erlendir aðilar hafi einn-
ig verið í hópi frumkvöðla.
Frumkvöðlarnir hafa í mörg ár verið
að reyna að fá fjárfesta til liðs við sig
til að hrinda áætlunum sínum í fram-
kvæmd. Þeir fiskeldismenn sem rætt
er við hafa allir sömu söguna að
segja, innlendir fjárfestar hafa með
fáeinum undantekningum ekki
treyst sér til verulegra fjárfestinga í
sjókvíaeldi. Þeir hafi gengið fram og
aftur Borgartúnið og heimsótt fjölda
fjárfesta, án árangurs.
Innlendu fjárfestarnir litu til sögu
fiskeldisins sem rekið hefur í strand
nokkrum sinnum og treystu sér inn í
svo áhættusama fjárfestingu. Líf-
eyrissjóðirnir vinna eftir ströngum
fjárfestingareglum og ekki virðist
henta þeim að taka þátt í fyrirtæki
sem ekki geta státað af góðum
rekstri í mörg ár.
„Menn voru allt of fastir í sögunni.
Auðvitað lentu Færeyingar og Norð-
menn í áföllum í fiskeldinu, eins og
við. Stærstu mistök Íslendinga voru
ekki að byrja í fiskeldinu, heldur að
hætta þegar á móti blés. Ef við hefð-
um haft úthaldið værum við með
blómlegt laxeldi í dag,“ segir Einar
Örn Gunnarsson, einn af frumkvöðl-
unum í laxeldinu og stjórnarmaður í
Laxar fiskeldi á Austfjörðum.
„Það hafði enginn trú á þessari
grein. Í slíkri stöðu geta líka falist
mikil tækifæri þegar verkefnið svo
lukkast,“ segir Kjartan Ólafsson,
stjórnarformaður Arnarlax
Keyptu í fjórum stöðvum
Áhugi innlendra fjárfesta er að
glæðast nú, í kjölfar þess að norsk
laxeldisfyrirtæki eru komin inn í sjó-
kvíaeldið hér, að sögn Einars Arnar.
Laxeldismennirnir leituðu einnig
hófanna erlendis og á tiltölulega
skömmum tíma ákváðu norskir lax-
eldisrisar að koma inn í fjögur að-
skilin verkefni hér.
SalMar sem er eitt af stærstu fisk-
eldisfyrirtækjum heims eignaðist
tæplega 23% hlut í Arnarlaxi og
bætti við sinn hlut þegar Fjarðalax
sameinaðist Arnarlaxi. SalMar á nú
34% í beinni og óbeinni eignaraðild í
gegn um eignarhaldsfélag. Auk þess
eiga um 20 norskir fjárfestar hlut í
fyrirtækinu og norsk félög sem
tengjast stofnandanum, Matthíasi
Garðarssyni. Er norska eignarhaldið
í Arnarlaxi alls 71,7%.
Norska fiskeldisfyrirtækið
Norway Royal Salmon keypti 50%
hlut í Arctic Fish sem elur regnboga-
silung í Dýrafirði og er að byggja
upp umfangsmikið laxeldi á Vest-
fjörðum. Félag norsks fjárfestis,
Bremesco Holding, átti meginhluta
hlutafjár og á nú tæplega helming
hlutafjár.
MNH Holding í Noregi keypti
50% hlut í Fiskeldi Austfjarða sem
er með laxeldi í Berufirði og er að
byggja sig upp þar. Þá keypti Måsø-
val Fiskeoppdrett sig inn í Laxar
fiskeldi sem er að undirbúa stórfellt
sjókvíaeldi á Austfjörðum og á nú
meirihluta hlutafjár.
Útlit er fyrir að uppbygging sjó-
kvíaeldis hér á landi muni fara fram í
þessum fjórum fyrirtækjum, auk
Háafells í Ísafjarðardjúpi en það fyr-
irtæki er að fullu í eigu Hraðfrysti-
hússins - Gunnvarar á Ísafirði. Ekki
er þó hægt að útiloka frekari samein-
ingar enda stærðarhagkvæmni
nokkuð augljós í þessari grein. Er-
lendu fjárfestarnir virðast fara í
þessar fjárfestingar á eigin forsend-
um. Einu sjáanlegu eignatengslin á
milli þeirra en 13% eignarhlutur
Måsøval Fiskeoppdrett í Norway
Royal Salmon. Engin merki eru þó
um samvinnu íslenskra samstarfs-
fyrirækja þeirra, að minnsta kosti
ekki enn sem komið er.
Norðmenn eru fremstir
Höskuldur Steinarsson, fram-
kvæmdastjóri Landssambands fisk-
eldisstöðva, segir jákvætt að norsku
fyrirtækin komi inn í íslensku fyr-
irtækin þetta snemma í uppbygging-
arferlinu. Það sé hagur heildarinnar
að sem mest hagkvæmni náist sem
fyrst í ferlinu. Nefnir hann í því sam-
bandi að ekki sé gott að fyrirtækin
séu að berjast um leyfi á sömu svæð-
unum og allir þurfi ákveðna aðstöðu
og tæki til að geta stundað eldið vel.
Þá segir hann eðlilegt að leitað sé til
Norðmanna um þátttöku í rekstrin-
um. Þeir séu fremstir í heiminum í
rannsóknum í fiskeldi, áhrifum þess
á umhverfið og framleiðslu á fiskeld-
isbúnaði.
Kjartan Ólafsson bendir á að inn-
leiddir hafi verið strangir norskir
staðlar fyrir sjókvíaeldi hér. Þeir
leggi ríkar skyldur á fiskeldisfyrir-
tækin varðandi búnað og tæki sem
séu dýr. „Til þess að geta rekið lax-
eldisfyrirtæki með góðum búnaði og
góðu stjórnendateymi þarf ákveðna
stærð. Því er sterkt fjárhagslegt
bakland nauðsynlegt.“
Framleiðslukostnaður er hærri
hér á landi en í Noregi. Að minnsta
kosti sum af erlendu fyrirtækjunum
erum með sjókvíaeldi í Norður-
Noregi. „Við erum strax byrjaðir á
þekkingaryfirfærslu. Við leitum í
reynslubanka NRS til að hjálpa
okkur í þessu verkefni,“ segir Shir-
an Þórisson, fjármálastjóri Arctic
Fish. Fiskeldismenn vonast til að
með því að nýta tækni Norðmanna
og þekkingu sé hægt að jafna þenn-
an mun.
Hraðari uppbygging
með erlendu fjármagni
 Norsk fiskeldisfyrirtæki komin með helmingshlut í fjórum
stærstu sjókvíaeldisstöðvunum  Njóta góðs af þekkingu og
tækni Norðmanna auk fjárhagslegs baklands
Morgunblaðið/Helgi Bjarnason
Sjókvíar Starfsmaður Arnarlax tekur einn vænan úr sjókvíunum.
Arnarlax
34% SalMar
22,5% Um 20 norskir fjárfestar
Arctic Fish
50% Norway Royal Salmon
47,5% Bremesco Holding
Fiskeldi Austfjarða
50% MNH Holding
Laxar fiskeldi
53,5% Måsøval Fiskeoppdrett
Erlendir eigendur
stærstu stöðvanna
Fimm stærstu sjókvíaeldisfyrir-
tækin hafa nú leyfi til að framleiða
um 41 þúsund tonn af laxi og silungi
á ári. Þau hafa hug á að margfalda
starfsemina og framleiða alls um 180
þúsund tonn á ári.
Framleiðsla á laxi í sjókvíum er
ung grein hér á landi þótt hún eigi
sér sögu í fyrri laxeldisbylgjum. Það
fyrirtæki sem lengst er komið,
Fjarðalax, er nú að slátra sinni sjöttu
kynslóð. Það fyrirtæki er nú runnið
inn í Arnarlax. Aðeins voru fram-
leidd liðlega 3.000 tonn af laxi á síð-
asta ári, mest í sjókvíum, auk 700
tonna af regnbogasilungi.
Margföldun í kortunum
Með sameiningunni við Fjarðalax
er Arnarlax orðið að ágætri einingu.
Áætlað er að framleiða um 10 þúsund
tonn af laxi á þessu ári og meira á því
næsta. Áform eru um frekari aukn-
ingu, eins og hjá öðrum. Ef lagðar
eru saman tilkynningar Arnarlax og
Fjarðalax, eins og gert er í Fiskeldis-
fréttum, sést að hugmyndir hafa ver-
ið uppi um að framleiða 70 þúsund
tonn af laxi á ári.
Sjókvíaeldisfyrirtækin hafa í mörg
ár unnið að því að afla sér starfs- og
rekstrarleyfa í þeim fjörðum sem
leyfilegt er að hafa sjókvíar í. Fimm
stærstu fyrirtækin hafa nú leyfi til að
framleiða 41 þúsund tonn.
Áformin eru metnaðarfull, eins og
fram kemur í umfjöllun Valdimars
Inga Gunnarssonar í Fiskeldisfrétt-
um. Fyrirtækin hafa tilkynnt um 138
þúsund tonna framleiðslu til viðbótar
þannig að ef það gengi allt eftir yrði
heildarframleiðslan 180 þúsund tonn.
Áformin eru í leyfisveitingarferli
og engan veginn víst að þau gangi
eftir. Nægir þar að nefna skilyrði um
að ekki sé meira eldi í hverjum firði
en hann þolir samkvæmt mati á
burðarþoli sem unnið er af Hafrann-
sóknastofnun. Á móti kemur að ein-
stök fyrirtæki kunna að sækja á aðr-
ar slóðir. Þá gæti framleiðsla á
seiðum orðið flöskuháls. Ljóst er að
byggja þarf nýjar seiðastöðvar til að
svo stórkostleg áform geti gengið
eftir.
80 milljónir í umhverfisgjald
Fyrirtækin greiða gjald í Um-
hverfissjóð sjókvíaeldis til að standa
undir burðarþolsmati, vöktun og öðr-
um verkefnum til að lágmarka áhrif
sjókvíaeldis á umhverfið. Gjaldið er
um 2 milljónir kr. á hvert þúsund
tonn í leyfi og þarf að greiða hvort
sem framleitt er upp í leyfið eða ekki.
Fyrirtækin fimm greiða því 80 millj-
ónir í ár í þetta gjald. Fyrirtæki í
uppbyggingu sem ekki hefur fram-
leiðslu fyrr en eftir tvö ár, eins og
Laxar fiskeldi, þarf að greiða eina
milljón á mánuði í gjald á meðan unn-
ið er að undirbúningi framleiðsl-
unnar.
Leyfisveitingaferlið krefst mikillar
vinnu og tekur tíma. Leyfin eru hins
vegar forsenda uppbyggingarinnar.
Einnig kemur þrýstingur frá hugs-
anlegum fjárfestum sem vilja hafa
trygg leyfi fyrir framleiðslu sem þeir
eru að fjárfesta í.
Kjartan Ólafsson, stjórnarfor-
maður Arnarlax, bendir á að fiskeld-
isleyfin hér samsvari leigu. Þau séu í
eigu ríkisins sem geti afturkallað þau
ef skilyrðum er ekki fullnægt. Þessu
sé öfugt farið í Noregi þar sem leyfin
séu keypt.
Áforma að framleiða 180
þúsund tonn af laxi á ári
Leyfi og áform helstu sjókvíaeldisstöðva
Leyfi Áform Samtals
Arnarlax 16.000 54.700 70.700
Arctic Fish 6.000 16.800 22.800
Fiskeldi Austfjarða 11.000 43.000 54.000
Háafell 2.000 5.000 7.000
Laxar fiskeldi 6.000 19.000 25.000
Samtals 41.000 138.500 179.500
Heimild: Fiskeldisfréttir
 Sjókvíaeldið
mun margfaldast á
næstu árum