Morgunblaðið - 03.09.2016, Qupperneq 12

12 DAGLEGT LÍF
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 3. SEPTEMBER 2016
Kristín Heiða Kristinsdóttir
khk@mbl.is
S
afnstjórinn á Gljúfrasteini
hafði samband við mig og
spurði hvort ég væri til í
að skrifa stutt leikrit um
skáldið og húsið, Halldór
Laxness og Gljúfrastein, og ég sagði
eiginlega bara já um hæl,“ segir Sig-
urbjörg Þrastardóttir rithöfundur,
en þann 19. september nk. verður
leikrit hennar, Almennilegar mann-
eskjur – HKL og Gljúfrasteinn,
frumflutt í London ásamt sex sam-
svarandi verkum um önnur skáld í
öðrum löndum og þeirra hús.
„Þetta verkefni heitir Poetry
House Live og er á vegum samtaka
sem heita Kindred Spirits, en það er
keðja nokkurra evrópskra safna sem
eru fyrrverandi heimili skálda.
Gljúfrasteinn er hluti af þessari
keðju,“ segir Sigurbjörg og bætir við
að ákveðin skilyrði hafi verið gefin
um lengd leikritanna og hversu
margar persónur máttu vera í þeim.
„Hvert leikrit er fimmtán mín-
útur og öll fjalla þau um samband
skálds við hús sitt. Það er áhugavert
að velta fyrir sér hvort heimilið sé
skjól skálds frá hinum erfiða sam-
tíma eða hvort það sé einhverskonar
fangelsi, kannski borgaraleg spenni-
treyja? Hvað er húsið fyrir hinn
frjálsa anda rithöfundarins sem í því
býr?“
Halldór og iðnaðarmennirnir
Fyrir leikritaskrifin kynnti
Sigurbjörg sér ákveðna vinkla á sögu
hússins, Gljúfrasteins.
„Ég þekkti Halldór ekki per-
sónulega og veit þannig ekkert frá
fyrstu hendi um samband hans við
húsið, en það eru til gögn og upp-
tökur þar sem hann fjallar um ýmis-
legt sem viðkemur húsinu. Auður og
Halldór létu byggja húsið árið 1945
og hann var stundum að skrifa heim
frá útlöndum og biðja Auði um að
láta gera ýmislegt í húsinu, en hún
virðist hafa verið einhverskonar
verkstjóri. Þetta er nýtískuhús og
merkilega ólíkt öllu sem tíðkaðist á
þessum tíma, sérstaklega í þessu
umhverfi, úti í sveit í Mosfellsdalnum
á æskuslóðum Halldórs. Hann lét
síðar byggja sundlaug við húsið, en
slíkt hafði hann séð í Los Angeles í
Bandaríkjunum. Mér finnst þessi
sundlaug alveg geggjuð og hún hlýt-
ur að hafa verið exótísk hugmynd í
íslenskri sveit á þessum tíma.“
Sigurbjörg segist hafa á tilfinn-
ingunni að Halldóri hafi liðið vel á
Gljúfrasteini, heimilið hafi verið skjól
sem hann kom í milli langra ferða-
laga. „En ég gæti trúað að gesta-
gangurinn hafi kannski stundum
verið helst til mikill og truflað rútínu
hins skrifandi manns. Frægð Hall-
dórs olli því að Gljúfrasteinn varð
einskonar sendiráð, ýmis fyrirmenni
komu þangað og þar voru miklar og
margar móttökur. Auður hefur haft í
nægu að snúast, enda er hún til stað-
ar í mínu leikverki, þó hún sé ekki
persóna á sviðinu, rétt eins og það
var kannski í raunveruleikanum, hún
var alltaf til staðar og stýrði ýmsu á
bak við tjöldin.“
Sigurbjörg segir að hún hafi
þurft að velja sér þrönga leið í fimm-
tán mínútna verki. „Ég valdi að hafa
tvo iðnaðarmenn í leikritinu sem eru
að störfum á Gljúfrasteini. Halldór er
líka viðstaddur, hann athugar hvern-
ig gangi hjá þeim en er á sama tíma
að reyna að sinna vinnu sinni, rit-
störfunum. Ég legg Halldóri ekki
mörg orð í munn, heldur sæki ég flest
sem hann segir í verk hans sjálfs.
Mér fannst heiðarlegast að leysa
þetta þannig, ég ætla ekki að þykjast
vita hvernig persóna hann var eða
hvernig hann brást við í einhverjum
aðstæðum,“ segir Sigurbjörg og bæt-
ir við að höfundar þessara sjö leik-
verka fari hver sína ólíku leið. „Til
dæmis velur ítalska skáldkonan sem
skrifar leikrit um hinn breska John
Keats, sem dó 27 ára, að hafa hann á
dánarbeðinum í húsi hans við
spænsku tröppurnar í Róm.“
Nánd og notalegheit í húsinu
Sigurbjörg hefur að sjálfsögðu
komið að Gljúfrasteini eftir að heim-
ilið var gert að minningarsafni um
Halldór og henni finnst húsið mjög
hlýlegt, enda fullt af persónulegum
munum fjölskyldunnar. „Það er
ævinlega mikil nánd og notalegheit á
upplestrarsamkomum og tónleikum
á Gljúfrasteini, þar líður manni ekki
eins og á safni heldur eins og á heim-
ili.“ Verkin verða sýnd í leikhúsi í
London sem heitir King Place, og
Sigurbjörg ætlar að vera viðstödd
frumsýninguna. „Það er búið að þýða
öll verkin yfir á ensku og sömu leik-
ararnir sjá um að leika öll hlutverkin
í öllum verkunum. Draumur skipu-
leggjanda er að sýningin fari í ein-
hverja vegferð, á leiklistarhátíðir og
til landanna þaðan sem þessi sjö
skáld eru sem verkin fjalla um. Þá
kemur í ljós hvort sýningin kemur
líka til Íslands.“
Samband
skálds og húss
Hvað er húsið fyrir hinn frjálsa anda rithöfundarins
sem í því býr? Sjö rithöfundar frá ólíkum löndum
velta þessu fyrir sér í jafnmörgum leikritum um ólík
skáld og hús þeirra. Sigurbjörg Þrastardóttir var með-
al þeirra og samdi verk um Halldór og Gljúfrastein.
Skáldahús Skáldin átta og húsin þeirra sem skáldin sjö skrifa leikrit um.
Morgunblaðið/Eggert
Sigurbjörg Hefur á tilfinningunni að Halldóri hafi liðið vel á Gljúfrasteini.
Stoltgangan 2016 sem Átak félags
fólks með þroskahömlum stendur
fyrir verður í dag. Lagt verður af
stað frá Austurvelli klukkan 11:30
og gengið að Norræna húsinu.
Í Stoltgöngunni göngum við sam-
an hönd í hönd og berum höfuðið
hátt. Gleðin verður við völd. Saman
erum við sterk, stolt og sýnileg!
Eftir gönguna verður margt
skemmtilegt um að vera við Nor-
ræna húsið á Fundi fólksins sem
þar er haldinn.
Allir eru hvattir til að fjölmenna í
gönguna og fagna fjölbreytileik-
anum. Sýnum samstöðu og okkur
sjálf, rúllum og göngum saman og
látum raddir okkar heyrast!
Stoltgangan 2016 er í dag
Morgunblaðið/Ómar
Austurvöllur Lagt verður af stað kl.
11.30 og gengið í Norræna húsið.
Rúllum og göngum saman
„Afkomandi gamalla Ísafjarðar-
krata“ nefnist erindi Einars Kára-
sonar rithöfundar sem hann heldur
í dag, 3. september, kl. 14 á efri
hæð Iðnós. Erindið er flutt í röð
fyrirlestra á árinu um Alþýðuflokk
og jafnaðarstefnu á vegum Bók-
menntafélags jafnaðarmanna í til-
efni 100 ára afmælis Alþýðuflokks-
ins. Fjórir fyrirlestrar voru fluttir á
vormánuðum og fjórir verða fluttir
í haust.
Í fyrirlestri sínum lítur Einar
Kárason yfir farinn veg og mun
hann ræða um sögu og mikilvægi
jafnaðarmannahreyfinga, bæði hér-
lendis og erlendis. Aðgangur er
ókeypis og allir velkomnir.
Röð fyrirlestra Bókmenntafélags jafnaðarmanna
Afkomandi Ísafjarðarkrata
Erindi Rithöfundurinn Einar Kárason
heldur skemmtilegan fyrirlestur.
 Richard Dalla Rosa höfundur
leikritsins: Baudelaire Slap-
stick, um franska skáldið Charl-
es Baudelaire (1821 -1867)
 Sigurbjörg Þrastardóttir höf-
undur leikritsins: Almennilegar
manneskjur – HKL og Gljúfra-
steinn, um íslenska skáldið
Halldór Laxness (1902-1998)
 Roberta Calandra höfundur
leikritsins: John’s Last Dream,
um breska skáldið John Keats
(1795-1821)
 Gabriele Labanauskaitë höf-
undur leikritsins: Another real-
ity, um litháíska skáldið Salom-
eja Neris (1904-1945)
 Maria Manolescu Borsa höf-
undur leikritsins: The Ivy Door,
um rúmenska skáldið Gellu
Naum (1915-2001)
 Adam Gordon höfundur leik-
ritsins: Croquis Nocturne, um
frönsku skáldin Arthur Rimbaud
(1854-1891) og Paul Verlaine
(1844-1896)
 Luis Muñoz höfundur leik-
ritsins: Unfinished, um
spænska skáldið Federico
Garcia Lorca (1898-1936)
Öll leikverkin
í sýningunni
SKÁLDIN OG HÚSIN ÞEIRRA
Í tilefni 40 ára afmælis Garðabæjar verður
viðburðarík dagskrá á Garðatorgi í dag 3.
september frá kl. 13.30 til 18. Í Hönnunar-
safni Íslands verður opnuð sýning á til-
lögum sem bárust í hugmyndasamkeppni
um aðkomutákn í Garðabæ og vinnings-
tillagan verður verðlaunuð á Garðatorgi
klukkan 13.30.
Að auki verður boðið upp á: Bentu á
þann sem að þér þykir bestur, nokkrir val-
inkunnir og þjóðþekktir Garðbæingar velja
grip úr safneign, QR-ratleikur um sýn-
inguna Geymilegir hlutir og tilboð á völd-
um vörum í safnbúð svo fátt eitt sé nefnt.
Allir ættu að geta fundið eitthvað við
sitt hæfi á þessum merkilegu tímamótum.
Hönnunarsafn Íslands
Aðkomutákn
verðlaunað
Morgunblaðið/Ólafur K. Magnússon
Í húsinu heima á Gljúfrasteini Halldór Kiljan Laxness opnar heillaskeyti
sem honum bárust vegna Nóbelsverðlaunanna sem hann fékk árið 1955.
Morgunblaðið/Einar Falur
Vinnuherbergi Halldórs Í þessum stól sat hann
gjarnan. Í hillunum eru m.a. útgáfur af bókum hans.
Morgunblaðið/Arnaldur
Gljúfrasteinn Hús skáldsins var nýtískulegt á sínum tíma og
sundlaugin hefur eflaust verið exótísk, úti í sveit í Mosfellsdal.
Vefsíða verkefnisins: poetry-
houseproject.wordpress.com