Morgunblaðið - 03.09.2016, Side 26

26
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 3. SEPTEMBER 2016
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Eftir miklarsviptingar íbrasilískri
pólitík er varafor-
setinn formlega
orðinn að forseta
eftir að hafa gegnt embættinu
til bráðabirgða frá því fyrr í
sumar. Michel Temer á erfitt
verkefni fyrir höndum. Miklar
þrengingar eru í brasilísku
efnahagslífi og gríðarlegur halli
á ríkissjóði landsins þýðir að
ráðast verður í viðamiklar að-
haldsaðgerðir. Temer sagði í
gær að blaði hefði verið snúið
við og pólitískur og efnahags-
legur glundroði undanfarinna
ára væri að baki. Það er eðlilegt
að hann reyni að blása almenn-
ingi bjartsýni í brjóst, en þessi
orð endurspegla allt annað en
veruleikann.
Temer tekur við af Dilmu
Rousseff, sem brasilíska þingið
svipti embætti fyrr í vikunni
eftir að hún var ákærð fyrir að
hafa brotið af sér í starfi. Var
hún sökuð um að hafa leynt göt-
um í fjárlögum til að fegra stöðu
efnahagslífsins.
Brottvikning Rousseff mark-
ar endalok 13 ára valdatíðar
Verkamannaflokksins í Bras-
ilíu. Undir Lula da Silva fór
brasilískur efnahagur á flug.
Mikill hagvöxtur var ár eftir ár,
millistéttin stækkaði ört og dró
úr fátækt. Brasilía færðist hratt
upp lista stærstu hagkerfa
heims og var komin í sjötta
sæti. Sjálfstraust Bras-
ilíumanna efldist. Í krafti vel-
gengninnar sóttust stjórnvöld
eftir að halda bæði heimsmeist-
arakeppnina í fótbolta og Ól-
ympíuleika og fengu.
Gósentíðin reyndist hins veg-
ar endaslepp. Þegar Rousseff
tók við fór að halla undan fæti.
Það var ekki alfarið
Brasilíumönnum að
kenna. Markaðir
fyrir brasilíska
framleiðslu brugð-
ust. Hagvöxturinn
hvarf, verðbólgan fór á kreik og
atvinnuleysi jókst. Í fyrra
hjaðnaði efnahagurinn um
næstum því fjögur prósentu-
stig.
En það var ekki það eina.
Hvert spillingarmálið á eftir
öðru var afhjúpað í ríkisrekna
olíufyrirtækinu Petrobras. Um
leið kom fram víðtæk spilling í
kringum framkvæmdir, ekki
síst við íþróttamannvirki, þar
sem peningar skiptu um hendur
bak við tjöldin og mútur virtust
daglegt brauð. Brasilísk stór-
fyrirtæki og pólitísk yfirstétt
landsins fóru þar hönd í hönd og
Verkamannaflokkurinn var þar
síður en svo undanskilinn.
Böndin bárust aldrei að Rouss-
eff í þeim málum, en ýmsir ná-
tengdir henni flæktust í þau.
Þar á meðal er da Silva og ekki
bætti úr skák þegar hún var
rekin til baka með fyrirætlanir
um að munstra hann í stjórnina,
sem hefði þýtt að hann nyti frið-
helgi fyrir ákærum.
Hinn nýi forseti kemur úr
flokknum PMDB, sem í beinni
þýðingu útleggst Lýðræðis-
hreyfingarflokkur Brasilíu. Te-
mer er ekki vinsæll og hefur
verið orðaður við mútu-
greiðslur. Ekki er líklegt að
hann hafi mikið bolmagn til að
koma erfiðum málum gegnum
brasilíska þingið.
Eftir átök undanfarinna mán-
aða er tómarúm í brasilískri
pólitík. Þar við bætist kröpp
lægð í efnahagsmálum. Það eru
erfiðir tímar framundan í Bras-
ilíu.
Efnahagurinn er í
lægð og stjórnmálin
í öngstræti}
Kreppa í Brasilíu
Umræða umkostnað við
löggæslu á útihátíð-
um og viðburðum af
ýmsum toga vakn-
aði í sumar þegar
deilt var um löggæslukostnað
vegna hátíðarinnar Síldaræv-
intýrið á Siglufirði. Sagði Gunn-
ar Birgisson, bæjarstjóri
Fjallabyggðar, þá að bæjaryfir-
völd myndu ekki sætta sig við
að löggæslukostnaði væri velt
yfir á sveitarfélögin í landinu.
Þessi deila er að mörgu leyti
kyndug. Hinar ýmsu hátíðir
krefjast meiri löggæslu en
gengur og gerist og augljóst er
að því fylgir kostnaður. Þeim
kostnaði er alltaf velt yfir á al-
menning og þar með sveitar-
félögin með einhverjum hætti
þegar upp er staðið.
Athygli vekur hins vegar að
ekki virðist eitt yfir alla ganga í
þessum efnum. Í
Morgunblaðinu í
gær kemur fram að
löggæslukostnaður
vegna Landsmóts
hestamanna á Hól-
um í Hjaltadal í sumar hafi ver-
ið 2,5 milljónir króna. Ekkert
hefur hins vegar þurft að greiða
þegar mótið hefur verið haldið á
höfuðborgarsvæðinu. Í fréttinni
kemur fram að jafnvel standi til
að flytja mótið alfarið á
höfuðborgarsvæðið.
„Ef þetta er ekki aðstöðu-
munur veit ég ekki hvað það
er,“ segir Ásta Björg Pálma-
dóttir, sveitarstjóri Skaga-
fjarðar, í fréttinni. Hún segist
skilja að lögreglunni sé naumt
skammtað og hún þurfi að kalla
út aukalið en það hljóti líka að
eiga við í Reykjavík. Sveitar-
stjórinn hefur nokkuð til síns
máls.
Á einum stað er
rukkað, annars
staðar ekki}
Löggæsla innifalin?
Þ
að er eitthvað bogið við íslenska
réttarvörslukerfið. Það er eitt-
hvað bogið við það að nokkrum
mánuðum eftir að maður hefur
verið dæmdur í þriggja ára fang-
elsi fyrir ítrekuð kynferðisbrot gegn börn-
um, gangi hann laus og sé farinn að stunda
almenningssundlaugar. Það er eitthvað bogið
við það að á sama tíma fái fangi, sem af-
plánar fíkniefnadóm, ekki að sækja eigin út-
skrift, þrátt fyrir góðar umsagnir og betrun.
Það er eitthvað bogið við það að um leið og
kynferðisbrotamál hafa verið látin niður falla
eða ratað alla leið í dómskerfinu, gleymast
fórnarlömbin, en áherslan færist yfir á
brotamanninn; réttindi hans og stöðu.
Fyrrnefnd dæmi eru sótt í fjölmiðlaum-
fjöllun vikunnar. Viðbrögð foreldra í Kópa-
vogi við því að dæmdur kynferðisbrotamaður stundaði
sund í a.m.k. einni sundlaug bæjarins eru skiljanleg,
ekki síst í ljósi þess að fórnarlömb hans voru börn og
að afplánun hans innan fangelsisveggja var stutt. Ný
lög tryggja hins vegar að þetta er það sem koma skal;
menn dvelja skemur í fangelsi og komast fyrr út í
samfélagið aftur, undir rafrænu eftirliti. Ágætis lausn
þegar langir biðlistar eru eftir fangelsisplássi, en hvað
með samfélagið; er það tilbúið að taka hinum rafrænu
föngum opnum örmum?
Svarið virðist vera nei. Að minnsta kosti ekki þegar
um er að ræða þá sem brotið hafa gegn börnum. (Eða
þegar um er að ræða dæmda bankamenn.
Þeir mega sig vart hreyfa án þess að valda
uppþoti á samfélagsmiðlum.) Til marks um
afstöðu samfélagsins gagnvart barnaníð-
ingum er fálæti gagnvart vefsíðunni stönd-
umsaman.is, þar sem dæmdir menn eru
nafngreindir, auðkenndir með mynd og
staðsettir á landinu. Fáir kalla eftir því í
dag að síðan sé tekin niður og raunar held
ég að mörgum þyki ágætt að upplýsingum
um þessa einstaklinga sé haldið til haga á
einum stað.
Einhvern veginn gerðist það nefnilega að
refsingar í kynferðisbrotamálum, og ekki
síst málum þar sem fórnarlambið er barn,
eru í engum takti við það sem samfélagið
kallar eftir. Að útdeila refsingum og fram-
kvæma er vandmeðfarið en þær hljóta að
þurfa að vera í takt við glæpinn. Og er nema von að
fólki þyki ekkert réttlæti í því að einstaklingar sem
brotið hafa gegn börnum og valdið þeim þjáningu sem
fylgir þeim alla ævi, geti um frjálst höfuð strokið á
meðan fórnarlömbin eru enn á barnsaldri? Að barn
sem brotið hefur verið gegn, megi eiga von á því að
mæta kvalara sínum í Kringlunni, eða í sundi, mán-
uðum eftir að dómur hefur verið kveðinn upp? Það er
eitthvað bogið við þetta allt saman. Viðfangsefnið er
flókið, en það hlýtur að vera hægt að gera betur, og
bjóða samfélaginu upp á betra réttlæti.
holmfridur@mbl.is
Hólmfríður
Gísladóttir
Pistill
Gallað réttarvörslukerfi
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
FRÉTTASKÝRING
Ómar Friðriksson
omfr@mbl.is
Fyrningartími sakar vegnaskattalagabrota semtengjast lágskattaríkjumverður lengdur úr sex ár-
um í tíu vegna brota sem ekki teljast
meiri háttar, verði frumvarp fjár-
málaráðherra um aðgerðir gegn
skattsvikum að lögum, en það er nú í
efnahags- og viðskiptanefnd.
Frumvarpið var lagt fram í
kjölfar birtingar Panamaskjalanna í
vor og kveður á um ýmsar aðgerðir
til að uppræta skattsvik sem tengj-
ast lágskattasvæðum. Í nýju minnis-
blaði sem ráðuneytið hefur sent
þingnefndinni segir að mikilvægt sé
að fyrningartími sakar í málum sem
tengjast lágskattasvæðum verði
lengdur og þeim möguleika haldið
opnum lengur að unnt sé að sækja
menn til sakar vegna slíkra brota.
Öll meiri háttar skattalagabrot
fyrnast í dag á tíu árum skv. 262.
grein hegningarlaganna en önnur
skattalagabrot sem tengjast lág-
skattaríkjum fyrnast hins vegar á
sex árum sem ráðuneytið telur of
skamman tíma. „Meginástæða þess
að stofnað er til brota gegn skatta-
lögum í gegnum lágskattasvæði
virðist vera sú leynd sem hvílir yfir
athöfnum og starfsemi á slíkum
stöðum. Skattyfirvöld komast að
jafnaði ekki á snoðir um að brot hafi
verið framið í skjóli þeirra fyrr en
löngu eftir að þau voru framin, oft-
ast mörgum árum síðar,“ segir í
minnisblaði ráðuneytisins.
Þeir sem geyma fjármuni í lág-
skattaríkjum eiga hægara um vik að
leyna brotunum um langa hríð.
„Dæmi um slíkt hafa komið fram í
skattframkvæmd,“ segir í minnis-
blaðinu og síðan segir: „Þannig má
sem dæmi nefna mál er sætt hefur
rannsókn hjá embætti skattrann-
sóknarstjóra þar sem embættið hef-
ur undir höndum upplýsingar um er-
lendan bankareikning einstaklings
sem aldrei hefur verið gerð grein
fyrir á skattframtali.
Bankareikningurinn var stofn-
aður fyrir nokkru, fjármunir færðir
inn á hann og hafa legið þar óhreyfð-
ir í nokkur ár. Skattskylda hér á
landi myndaðist við flutning fjár-
munanna inn á reikning ein-
staklingsins og fyrningarfrestur
byrjaði að líða í kjölfarið. Skatta-
lagabrotið er fyrnt. Þar sem sök er
fyrnd í málinu geta skattyfirvöld
ekkert aðhafst en einstaklingurinn
getur hins vegar flutt fjármunina
óskattlagða til landsins og nýtt þá
þar til persónulegra nota.“
Bryndís Kristjánsdóttir skatt-
rannsóknarstjóri staðfestir í samtali
að embættið hafi séð dæmi um þetta.
Meginrökin fyrir því að lengja
fyrningartímann séu þau að þegar
eignir eru á bankareikningum eða í
félögum á lágskattasvæðum aukist
líkur á að ekki komist upp um brot.
Í andstöðu við meginreglur
um afturvirkni laga
Lögmannafélagið bendir á í um-
sögn til þingsins að ekki sé ljóst
hvort gert sé ráð fyrir því að breyt-
ingarnar eigi að taka til tilvika þar
sem heimild til endurákvörðunar
skatta er þegar liðinn við gildistöku
laganna og sök er þegar fyrnd. „Sé
svo, er bent á að slíkt kunni að vera í
andstöðu við meginreglur íslensks
réttar um afturvirkni laga, lagaskil
og fyrningu, svo og ákvæði stjórn-
arskrár nr. 33/1944.“ Fjármálaráðu-
neytið tekur hins vegar fram ,,að
gefnu tilefni“ að það muni innan tíð-
ar leggja til breytingu á gildistöku-
ákvæðum frumvarpsins „með það
fyrir augum að skorið verði úr um
réttarstöðu þeirra sem framið hafa
skattalagabrot fyrir gildistökuna er
tengist tekjum og eignum á lág-
skattasvæðum.“
Fé falið á reikningi
og skattsvikin fyrnd
Morgunblaðið/Styrmir Kári
Efnahags- og viðskiptanefnd Markmið stjórnar frumvarpsins er að
sporna við skattsvikum vegna eignarhalds í lágskattaríkjum.
KPMG segir í umsögn til þing-
nefndarinnar að stórfelld rýmk-
un á hugtakinu lágskattaríki í
frumvarpinu sé fráleit. Hún
kveði á um að ríki teljist lág-
skattaríki ef íslensk skatt-
yfirvöld geti ekki krafist allra
nauðsynlegra upplýsinga á
grundvelli tvísköttunarsamn-
ings, samninga um upplýs-
ingaskipti eða annars alþjóða-
samnings. KPMG bendir á að
þetta þýði að lagt sé til að hátt í
tveir þriðju hlutar ríkja veraldar
verði skilgreindir sem lág-
skattaríki algjörlega óháð því
hvernig skattlagningu er háttað
í ríkjunum.
„Sem dæmi má nefna að Arg-
entína, Brasilía, Ástralía, Nýja
Sjáland, Japan, Pakistan, Mar-
okkó og Suður Afríka yrðu skil-
greind lágskattaríki, næði til-
laga ráðuneytisins fram að
ganga, þrátt fyrir að tekjuskatt-
ur félaga í þeim ríkjum sé frá
28% upp í 35%.“
Nær til 2/3
allra ríkja
GAGNRÝNIR SKILGREIN-
INGU LÁGSKATTARÍKJA