Tímarit hjúkrunarfræðinga - 01.12.1999, Qupperneq 35

\)áia.i ''RobinsoM. í heimsókn
Jane Robinson er prófessor við hjúkrunarsvið Nottingham-
háskóla í Englandi og starfsmaður í lækna- og heilbrigðis-
vísindadeild við sama skóla. Jane er auk þess ritstjóri
tímaritsins „Journal of Advanced Nursing". í septemberlok
kom Jane hingað á vegum námsbrautar í hjúkrunarfræði
og hélt fyrirlestur um Alþjóðabankann og Alþjóðaheil-
brigðismálastofnunina. Erindi hennar hét „The World Bank
and the World Health Organization: Different Sources of
Ideas, Different Policies for Health" en Jane er kunnug
þessum stofnunum og hefur starfað hjá þeim báðum.
Fyrirlestur hennar byggðist á kafla í bókinni „Inter-
disciplinary Perspectives on Health Policy and Practice"
en bókin kom út fyrr á þessu ári og eru höfundar nokkrir
sérfræðingar um alþjóðleg heilbrigðismál. Áhugasvið dr.
Robinson hafa verið á sviði alþjóðaheilbrigðismála og
innan heilsugæslu- og samfélagshjúkrunar. Fyrirlestur
hennar fjallaði um muninn á heimspekilegum og praktísk-
um hugmyndum sem liggja að baki sögulegri þróun þess-
ara tveggja stofnana Sameinuðu þjóðanna.
Jane átti sæti í vinnuhópi á vegum Alþjóðaheilbrigðis-
málastofnunarinnar, WHO, þar sem komið var fram með
tillögur er vörðuðu menntun hjúkrunarfólks víða í heim-
inum. í framhaldi af því fékk hún styrk til að kynna sér
starfsemi Alþjóðabankans á sviði heilbrigðismála. f fyrir-
lestri hennar kom fram að Alþjóðabankinn hefur mikil áhrif
á stefnumótun í heilbrigðismálum í þróunarlöndunum.
Þegar þessar tvær stofnanir eru bornar saman, Alþjóða-
bankinn og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin, hafa þær í
fljótu bragði ólík markmið. Markmið Alþjóðabankans er að
veita lán sem koma sem flestum að gagni og styrkja
hagkerfi viðkomandi lands. Markmið WHO er að veita
stjórnvöldum ráðgjöf á sviði heilbrigðismála og þar er
gengið út frá að aðgangur að heilbrigðisþjónustu sé
grundvallarmannréttindi hvers þegns. Það sem ein stofnun
gerir hefur þó áhrif á aðra, um leið og skuldir þróunarríkja
aukast verður efnahagskerfið veikara og þá versnar
ástandið á sviði heilbrigðismála.
Jane Robinson lagði áherslu á aukið mikilvægi Alþjóða-
bankans varðandi alþjóðlega stefnumótun í heilbrigðis-
málum og sagðist lengi hafa haft áhuga á vaxandi mikil-
vægi bankans eða frá því skýrsla bankans „Fjárfestum í
heilsufari" kom út 1993.
Það var á áttunda áratugnum sem bankinn fór að hafa
aukin áhrif á stefnumótun í heilbrigðismálum og lánaði til
ákveðinna verkefna á sviði heilbrigðismála. Það var þó ekki
síður með óbeinum afskiptum, t.d. samvinnu við
systurstofnunina, IMF, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, sem áhrifa
bankans tók að gæta varðandi heilsufar, með áherslu á
minnkandi skuldum ríkjanna.
Hún sagði bæði Alþjóðabankann og Alþjóðaheilbrigðis-
málastofnunina eiga rætur að rekja til loka síðari heims-
styrjaldarinnar þar sem áhersla var lögð á uppbyggingu í
heiminum í kjölfar þeirrar eyðileggingar sem styrjöldin hafði
haft í för með sér.
Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin varð til eftir að Sam-
einuðu þjóðirnar voru stofnsettar og var tilgangurinn að
efla heilbrigði sem mest hjá aðildarþjóðunum sem voru 61
talsins og var litið á gott heilsufar sem grundvallarmann-
réttindi án tillits til kynþáttar, trúarbragða, stjórnmálaskoð-
ana, fjárhags eða félagslegra aðstæðna. Þó Alþjóðabank-
inn ætti einnig rætur sínar í seinni heimsstyrjöldinni óttuð-
ust menn mjög efnahagskreppu og var bankinn stofnaður
til að byggja upp og efla fjármál í þeim löndum sem áttu
aðild að honum, en bankinn var stofnaður 1946, sama ár
og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin. Frá 1983 hefur
bankinn haft heimild til að lána 10 prósent af lánsfé sínu til
landa sem eru í fjárhagserfiðleikum með þeim skilyrðum
að löndin samþykki að endurskipuleggja fjármál sín í
samræmi við tillögur bankans.
Fyrstu áratugina, sem Alþjóðabankinn og Alþjóða-
heilbrigðismálastofnunin störfuðu, ríkti bjartsýni og margar
iðnaðarþjóðir byggðu upp fjárhag sinn, þetta var tímabil
sífellds hagvaxtar. Þessu tímabili lauk í kjölfar olíukreppunnar
1973 er OPEC-ríkin hækkuðu olíuverð í fyrsta sinn.
Verðhækkun olíunnar 1979 skapaði alþjóðlega kreppu sem
lagðist einkum þungt á fjárhag þróunarlandanna. Endur-
greiðsla alþjóðlegra lána varð erfið í þessum löndum upp úr
1980. Á miðjum áttunda áratugnum var Ijóst að það virtist
borin von að þróunarlöndin næðu sömu gæðum í heil-
------------------------------------------------ 323
Tímarit hjúkrunarfræðinga • 5. tbl. 75. árg. 1999