Heimsmynd - 01.09.1986, Blaðsíða 12

jarni málsins
er náttúrlega sjálfsákvördunarréttur
Islendinga. Hvad kemur Bandaríkjamönnum það við
hvernig við nýtum afurðirnar?
Fyrir honum er hvalamálið tákn um
múgæsingu. Hann hefur sín rök á reiðum
höndum fyrir því að halda áfram hval-
veiðum í vísindaskyni. Hann ætti alla
vega að vera kominn í æfingu að verja
þann málstað, hafandi verið á ferð og
flugi til að verja ákvörðun íslenskra
stjórnvalda í þessu sambandi.
„Fólk sem gagnrýnir mig hér innan-
lands er ef til vill búið að gleyma forsögu
þessa máls,“ segir hann og vísar til deilna
á Alþingi í ársbyrjun 1983. „Þá var mikill
ágreiningur um hvort samþykkja ætti
bann Alþjóðahvalveiðiráðsins frá 1982
við hvalveiðum í atvinnuskyni. Þáver-
andi ríkisstjórn Gunnars Thoroddsen
lagði til að þessu banni yrði mótmælt á
sama hátt og Japanir og Norðmenn
höfðu gert. Ég var hins vegar fylgjandi
ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðsins og
hafði framsögu um það mál í utanríkis-
nefnd en bannið var samþykkt með eins
atkvæðis meirihluta. Nokkrum mánuð-
um síðar varð ég sjávarútvegsráðherra og
þar með ábyrgur fyrir því að banni um
veiðar í atvinnuskyni á árunum 1986 til
1990 yrði framfylgt. Nokkrum árum áður
hafði Alþjóðahvalveiðiráðið samþykkt
að setja upp alþjóðlega rannsóknarað-
stöðu í þessu sambandi. Alþingi hafði og
samþykkt að auka rannsóknir á hvala-
stofnunum. Því gaf ég Hafrannsóknar-
stofnun fyrirmæli um rannsóknaráætlun
sem lögð var fram vorið 1985. Veiðar í
vísindaskyni byggja á þessari áætlun og
rök okkar eru þau að enn sem komið er
höfum við ekki nægar upplýsingar um
hvalastofninn né grundvöll til að taka
ákvarðanir um áframhald þegar bannið
rennur út árið 1990.“
-Með tilliti til þess að veiðar í vísinda-
skyni eru röskur þriðjungur af þeim afla
sem áður var færður á land, er ekki skrýt-
ið þótt umhverfissinnar erlendis og hér-
lendis kalli þær yfirvarp?
„í fyrsta lagi er hér ekki um yfirvarp að
ræða. Þessar rannsóknir eru mjög nauð-
synlegar fyrir framtíðina. Við þurfum að
afla okkur upplýsinga til að geta tekið
ákvarðanir um hvað megi gera eftir 1990.
Þessi dýr eru mikilvægur þáttur í lífkeðj-
unni. Tilvera þeirra og áhrif á aðra fiski-
stofna hafa mikla þýðingu fyrir alla fram-
tíð. Hvalir eru mikilvægir en við verðum
líka að lifa. Ekki vil ég bera ábyrgð á því
fyrir komandi kynslóðum að hvalir nái
yfirráðum í höfunum og það sama hendi
okkur og Grænlendinga varðandi selinn.
En einn Greenpeace-maður viðurkenndi
fyrir mér að hefði hann vitað hverjar
yrðu afleiðingar baráttu umhverfissinna
á mannlíf í Grænlandi hefði hann ekki
tekið þátt í aðgerðunum."
„Þetta sýnir bara fram á hvernig bar-
átta Greenpeace er,“ heldur hann áfram.
„Fyrir þessum umhverfissinnum er hval-
urinn orðinn að tákni baráttunnar al-
mennt. Hvalur er tákn fyrir frið og fagr-
an heim. Því segi ég að þetta er tilfinning-
amál. Er íslenska þjóðin tilbúin að rýra
kjör sín vegna þess að eitthvert fólk úti í
heimi, sem hefur engan skilning á högum
okkar, fer fram á það. Þetta fólk er ekki
tilbúið að rýra sín kjör. Hollendingar og
Bretar sem hafa barist hvað harðast gegn
okkur innan Alþjóðahvalveiðiráðsins,
eru að friða eigin samvisku. Þessar þjóðir
eru að draga athyglina frá sér og sínum
þætti í að spilla umhverfinu. Hvernig fer
fyrir hvalnum þegar geymslur hafsins
opnast þar sem iðnríki Evrópu hafa hent
kjarnorkuúrgangi? En Greenpeace hagn-
ast mjög á þessari hagsmunabaráttu
sinni. Þeim hefur tekist að fá fólk í
Bandaríkjunum til að ættleiða hvali. Það
verður ekki amalegt þegar einhverjar
amerískar kellingar geta líka farið að ætt-
leiða þorska fyrir utan íslandsstrendur.
Það að fara þess á leit við íslendinga að
friða hvali er eins og að fara fram á það
að við friðum sauðkindina og seljum
meira gras.“
-Hvernig spila hagsmunir Hvals hf. inn
í dæmið?
„Það hlýtur að vera takmark í atvinnu-
rekstri að stefna að gróða. En Kristján
Loftsson, forstjóri Hvals hf., var mjög
hikandi að taka tilboði ríkisstjórnarinnar
um veiðar í vísindaskyni. Sá möguleiki
var ígrundaður hvort ríkið ætti að sjá um
útgerð þessara veiða en að samkomulagi
varð að Hvalur hf. bæri tapið ef eitthvert
yrði, gróða yrði hins vegar varið til
áframhaldandi rannsókna. Eftir að veið-
um í vísindaskyni var hætt liggja tvö skip
hjá Hval hf.“
Hann segir að útflutningur hvala-
afurða sé um eitt prósent af heildarút-
flutningi. - Hvað gerist ef Japanir hætta
að kaupa af íslendingum?
„Ég hef enga trú á því. Þó er sá mögu-
leiki til staðar að við þurfum að nýta
afurðirnar mun meira innanlands, eins
og til dæmis í dýrafóður.“
-En hví að halda þessu til streitu ef
þetta skiptir ekki sköpum nema fyrir
Hval hf. en getur hins vegar haft uggvæn-
legar afleiðingar fyrir allan annan út-
flutning? Hvað gerist ef Long John Silver
hættir að kaupa þorsk?
„Af sömu ástæðu og ég hef áður ítrek-
að. Ef við leggjum alfarið niður veiðar er
óvíst á hverju við byggjum eftir 1990.
Það er ljóst að hefðum við hætt alveg við
veiðar hefði orðið af því einhver tekju-
missir en við hefðum komist yfir það. Ffins
vegar hefðum við ekki getað haldið
áfram rannsóknum og þær eru nauðsyn-
legar. Það hefur hvalasérfræðingurinn
Robert Lambertsen margítrekað. Enda
verið lagður í einelti af Greenpeace fyrir
vikið. Þessi samtök vilja færa okkur aftur
í fáfræðina. Við erum komin af veiði-
mannastiginu yfir í að nýta náttúruna
sem þýðir að við verðum að þekkja hana.
Og einn liður í þessum rannsóknum er
nýting afurðanna. En kjarni málsins er
náttúrulega sjálfsákvörðunarréttur ís-
lendinga í þessu máli. Hvað kemur
Bandaríkjamönnum það við hvernig við
nýtum afurðirnar? Eitt er að ræða nauð-
syn áframhaldandi veiða í vísindaskyni
en hver étur kjötið kemur Bandaríkja-
mönnum ekki hót við.“
-Áhrif þessa á samband ríkjanna?
Hann dæsir. Búinn að fá nóg af Amer-
íkönum í bili? „Já, það er mat mitt að
bandarísk stjórnvöld séu á villigötum.
Þeir eiga ekki að vera einhver Rambó
12 HEIMSMYND