Heimsmynd - 01.09.1986, Síða 19

EIRÍKUR JÖNSSON
Þetta ókennilega hrúgald er hvalur sem verið er að gera að íhvalstöðinni í Hvalfirði. Margir hugleiða nú hvort þessi nytjaskepna muni hafa áhrif áöryggismál
^ á norðurhveli jarðar.
Forystugreinar áhrifamestu dagblaða á
íslandi undanfarnar vikur á síðsumri
ásamt yfirlýsingum ýmissa íslenskra ráða-
manna hafa leitt til alvarlegra vanga-
veltna hér innan lands sem utan, hvort
brestur sé kominn í samband hins litla en
hernaðarlega mikilvæga eyríkis í Norður-
Atlantshafi og stórveldisins Bandaríkja
Norður-Ameríku.
Útlendingar eiga afskaplega erfitt með
að skilja og því síður skilgreina íslenska
skapgerð og það fyrirbrigði sem menn á
hátíðarstundum vilja nefna hina íslensku
þjóðarsál. Engan skyldi þó undra þetta
skilningsleysi útlendra, þar sem íslend-
ingar eiga sjálfir oftast jafnerfitt með að
skilgreina fyrirbrigðið og mætti því til
sanns vegar færa að það er ekki heiglum
hent að gefa erlendum ríkisstjórnum
haldbærar ráðleggingar um hvernig skuli
koma fram við landann undir við-
kvæmum kringumstæðum. íslendingar
virðast einfaldlega ekki falla inn í neitt
alþjóðlega viðurkennt hegðunarmynstur.
Stórabróðurtilhneigingar Bandaríkja-
manna gagnvart íslendingum gætir víða í
^ samskiptum landanna. Fyrrum sendi-
herra Bandaríkjanna á íslandi var mjög
vinsæll meðal menningarvita landsins.
En hann gerði sér far um að blanda sér í
innanríkismál og vilja skipa íslenskum
ráðamönnum fyrir verkum. Svo langt
gekk eitt sinn að einn ráðherra í núver-
andi ríkisstjórn sá sig tilneyddan að reka
sendiherrann á dyr.
Engum blandast hugur um að mörgum
íslendingum er afar heitt í hamsi vegna
hátternis bandarískra stjórnvalda
gagnvart fslendingum hin síðari ár og ber
þar hæst hið svokallaða Rainbow-mál,
sem engin lausn virðist finnast á, og nú,
síðast en ekki síst, hvalamálið, sem vakið
hefur stórathygli víða um heim.
Nokkrar forystugreinar Morgunblaðs-
ins í lok júlí og byrjun ágúst, þegar hvala-
deila Halldórs Ásgrímssonar sjávarút-
vegsráðherra og Malcolm Baldridge við-
skiptaráðherra Bandaríkjanna stóð sem
hæst, vöktu verulega athygli fyrir harðan
tón blaðsins í garð Bandaríkjamanna.
Að Morgunblaðið, sem hefur jafnvel
haldið uppi ákveðnum hræðsluáróðri
gegn hvalveiðiáformum íslendinga,
ásamt því að hafa verið afskaplega vin-
samlegt Bandaríkjamönnum um áralangt
skeið, skyldi gagnrýna bandarísk
stjórnvöld svo harkalega, hlýtur að hafa
valdið þeim, sem oftast ásaka blaðið fyrir
að vera einhvers konar málpípa Banda-
ríkjastjórna, ákveðnum vonbrigðum.
Hins vegar er enginn vafi á að hinn
harkalegi tónn Morgunblaðsins olli
miklu fjaðrafoki í bandaríska sendi-
ráðinu við Laufásveg, þar sem menn
gerðu sér loks grein fyrir að stórnvöld
heima fyrir voru að stefna málum fslands
í óefni.
Morgunblaðið var ómyrkt í máli
þriðjudaginn 29.júlí, þegar leiðarahöf-
undur blaðsins skrifaði meðal annars:
„Þegar fyrstu fréttir bárust um að við-
skiptaráðuneytið í Washington hefði
uppi áform um að óska eftir því við
Bandaríkjaforseta, að ísland yrði beitt
efnahagslegum þvingunum vegna hval-
veiða hér við land, þótti líklegt, að hér
væri um að ræða hugmyndir skrifstofu-
manna í ráðuneytinu, sem fljótlega yrðu
kveðnar niður. Síðan hefur komið í ljós,
að Bandaríkjastjórn virðist vera fyllsta
alvara, að minnsta kosti verður ekki séð
að utanríkisráðuneytið þar í landi hafi
gert ráðstafanir til að stöðva þessi áform,
eins og búast hefði mátt við.“
Höfundur vitnar í áratugalöng náin
samskipti íslands og Bandaríkjanna í ör-
yggis- og vamarmálum og á sviði viðskipta
og heldur svo áfram: „Það er nánast ótrú-
legt að stjórnvöldum í landi skuli koma
til hugar að taka sér í munn orðin efna-
hagslegar þvinganir gagnvart íslend-
ingum.“
Morgunblaðið hvetur síðan til þess að
látið sé á það reyna hvort Bandaríkja-
mönnum sé alvara og í raun má túlka
leiðara blaðsins sem aðvörun til banda-
rískra yfirvalda, að ef þau eru tilbúin til
að sýna íslendingum óbilgirni og yfir-
HEIMSMYND 19