Heimsmynd - 01.09.1986, Blaðsíða 42

Toppur tómsdundaranna.
breyttari og í honum er einnig að finna
mennta- og áhrifakonur með eigin fjár-
ráð, eða óbreyttar sem standa fyrir áheit-
um í afmælisgjöf handa starfsmannastjór-
anum.
Þó að kallarnir séu fámennari í hópi
listkaupenda eru þeir stórtækari. Skæð-
astir eru hinir svokölluðu safnarar, sterk-
efnaðir menn í sterkbyggðum húsum út-
hverfanna sem e.t.v. eru komnir langt
fram í síðari hálfleik starfsferils síns með
unninn leik í höndunum en hafa ekki fest
áhuga við laxveiðar eða golf. Einnig er í
þessum hópi að finna erfingja málverka-
safna eða aðra sem á einhvern hátt hafa
fengið bakteríuna og stunda skipti af
miklu kappi, kaup og sölu, líkt og um
notaða bfla væri að ræða, með öllum
þeim spekúlasjónum sem þeim fylgja.
Eru þeir þó fáir. Þá eru einnig nokkrir
sannir listunnendur sem safna af heilagri
sannfæringu, fylgjast vel með og styðja
unga menn. Mættu þeir þó vera fleiri.
Safnara má oftlega sjá skokka nokkra
hringi í upphafi opnana með veski á lofti
og hrósa happi eftir á yfir hvítvínsglasinu
eða bölva vindli sínum í sand og ösku.
Ótaldir með kaupendum eru allskonar
fólk eins og sagt er, blaðamenn, fóstrur,
námsfólk, og jafnvel kennarar og annað
láglaunafólk, sem dæmi eru um að hafi
fórnað heilu sumarfríunum fyrir sín bestu
málverk. Algengt er að fólk frelsist á
einhvern hátt, þegar það t.d. fær lista-
verk gefið, og heyrst hefur mér einnig að
túristar séu farnir að kaupa okkar list og
telji hana ekki síðri en sína eigin og má
satt vera. Þá er mynd oft hugsuð sem
betri súvenír en krókur eða kerald.
Almennast er að fólk fari að eignast
sínar fyrstu myndir um og uppúr þrítugu,
þegar fjárfest hefur verið í öllum helstu
nauðsynjum að loknu nokkurra ára starfi
að loknu nokkurra ára námi. Alltaf kem-
ur ný kynslóð inn á markaðinn og fer að
kaupa og kaupir þá gjarnan listamenn af
sinni kynslóð eða þeirri á undan, það
veltur á því hvað listamennirnir eru langt
á undan sinni samtíð og sínum jafnöldr-
um. Og fólk kaupir þar til veggpláss þrýt-
ur og er þá fullkeypt þegar grafíkmynd-
irnar eru komnar fram á gang. Er þá
kominn sá svipur á heimilið sem haldast
mun fram að dánarbúi, afahús framtíðar-
innar verða full af villtum expressjón-
isma og annarri nýlist.
En snúum okkur nú að framleiðendum
vörunnar, listamönnunum sjálfum.
Hverjir selja og hverjir ekki? Eins og
sjálfsagt flestum er kunnugt selja þeir
best sem dauðir eru en því skammrifi
fylgir sá böggull að öll þeirra verk eru
þegar seld og þeir skiljanlega ekki í
standi til þess að bæta fleirum við. Öll
verk gömlu meistaranna eru í einkaeign
eða safna og því aðeins hægt að ná sér í
eitt þeirra ef eigandinn vill af einhverjum
ástæðum selja, oft vegna þess að einnig
hann er látinn. Verð þessara verka tekur
því mið af þessu og getur numið tíföldu
venjulegu markaðsverði. Ókrýndur afla-
kóngur gömlu meistaranna er Kjarval og
kemur sjálfsagt engum á óvart, samanber
vísuna gömlu, Víst ertu Kjarval kóngur
klár. Fer þar allt saman, frægð hans, list
hans, framleiðslumagn og gæði, auk hins
trausta persónufylgis. En þar er einmitt
komin ein af skemmtilegum ástæðum ís-
lendinga auk annarra fyrir mynd-
kaupum. Fólki þykir fengur í málverki ef
höfundurinn er frægur og þá jafnvel fræg-
ari fyrir annað en list sína. Landskunnir
drabbarar og slugsmenni, sem dundað
hafa sér á þunnum sunnudögum með olíu
og striga, seljast oft betur hér á landi en
munklegir og alvarlegir abstraktmálarar
sem ekkert annað hafa afrekað en að
mála myndir sínar. Jafnvel ekki barn útí
bæ. Því listeigendum er viss fróun í því að
sitja í djúpum stólum sínum undir ó-
grunnuðum málverkum og segja
mergjaðar sögur af stórskrýtnum höfund-
um þeirra. En í Kjarval fer þetta sem
áður segir allt saman og fólk þarf ekkert
að óttast með verk hans á veggjum
sínum.
Þó hinir gömlu meistararnir nálgist
Kjarval seint í frægð geta þeir einnig
farið fyrir mikið, og frést hefur að ein af
hestamyndum Jóns Stefánssonar hafi
fyrir nokkrum árum skipt um eiganda
fyrir eina og hálfa milljón og er það
sjálfsagt metið hér á landi.
Starfandi listamenn eru hinsvegar öllu
neðar í skalanum og fara sjaldan yfir
hundrað þúsund nema stærð komi til.
Það má með sanni segja að enginn met-
sölumálari sé nú til hér á landi. Að vísu
kemur það fyrir að heilar sýningar seljist
upp ef vel stendur á, en slíkt virðist sífellt
verða sjaldgæfara. Framboðið af málur-
um, sýningum og málverkum hefur
aukist svo gífurlega undanfarin ár að eft-
irspurnin, þó mikil sé, hefur ekki haft
undan. Þá tekst einnig fjölmiðlunum illa
til við úrvinsun og almenn óvissa virðist
ríkja með hvað sönn list sé. íslendingar
42 HEIMSMYND