Heimsmynd - 01.06.1991, Blaðsíða 67

Farsóttir geisuðu í Kína á bessum árum. Árið
1946 veiktist Jóhann af Asíu-sýki og lengi var
óttast um líf hans. Sjálf veiktist Astrid bæði
af blóðkreppusótt og malaríu.
Astrid vill sem minnst gera úr sínu starfi á kristniboðsakrinum en Ijóst er að
fullur jöfnuður var með þeim hjónum og að hún reyndist manni sínum ómetan-
legur styrkur bæði í starfi þeirra í austurlöndum fjær og eins eftir að þau fluttu
heim til íslands.
Leiðir Jóhanns og Astrid lágu saman á kristilegum æskulýðsskóla í Danvík í
Noregi. Astrid tók fljótt eftir íslendingnum í skólanum og byrjaði að hjálpa
honum með norskuna. Hún hafði þá þegar ákveðið að gerast kristniboði og átti
vafalaust sinn þátt í að vekja áhuga Jóhanns á því málefni. Faðir hennar var
einn af stofnendum skólans, og var andrúmsloftið í skólanum mjög til þess fall-
ið að vekja áhuga á kristniboði. Þorstcinn bróðir hennar var kristniboði á Ma-
dagaskar og sjálf hafði Astrid hugsað sér að gerast kristniboði þar, en Jóhann
hafði meiri áhuga á að fara til Kína og má vafalaust rekja þann áhuga til þess að
þar hafði Ólafur Ólafsson kristniboði starfað á árunum 1921 til 1935.
Frá Danvík lá leið Jóhanns á kristniboðsskóla í Stavangri. Þaðan lauk hann
stúdentsprófi með sérlega glæsilegum vitnisburði. Var Jóhann með hæstu ein-
kunn allra þeirra sem prófið tóku og fékk meðal annars ágætiseinkunn í fimm
tungumálum. Átti hæfileikinn til að læra tungumál eftir að koma sér vel á
kristniboðsakrinum í Kína. Astrid bjó sig líka vel undir starfið í Kína, lærði hjúkrun og
gekk á kristniboðsskóla fyrir konur.
Þegar á bernskuárum Jóhanns í Grafningnum höfðu gert vart við sig aðrir eiginleikar hjá
honum er einnig áttu eftir að koma sér vel í Kína. Valgerður systir hans minnist þess sér-
staklega að hann hafði aldrei á móti því að fara sendiferðir á bæi. Fólk á öðrum bæjum
hafði orð á því að hann væri ótrúlega fróðleiksfús, og sérstaka athygli vakti að hann spurði
um útlönd. Hann var sendur með öll fundarboð á milli bæja og var alltaf tilbúinn að fara.
Síðar á lífsleiðinni birtist þessi sami eiginleiki í því að hann var óhræddur við að fara langan
vega gangandi á milli bæja í Kína.
Auk námsins á kristniboðsskólanum í Stavangri lagði Jóhann á sig mikið nám áður en
þau hjónin héldu til Kína. Hann las guðfræði við Háskóla íslands og lauk þaðan embættis-
prófi 1936 með hæstu einkunn sem tekin hafði verið við guðfræðideildina, auk þess sem
hann nam haustið 1937 hjá kunnasta guðfræðingi þessarar aldar, höfuðandstæðingi frjáls-
lyndu guðfræðinnar svokölluðu, sjálfum Karli Barth í Basel. Barth hafði tveimur árum áð-
ur verið vikið úr embætti við háskólann í Bonn vegna þess að hann neitaði að sverja stjórn
nasista hollustueið. Þá las Jóhann einnig nokkuð í læknisfræði og var við enskunám í Lond-
on um skeið. Jóhann var vígður kristniboðsprestur 27. júní 1937 af Jóni Helgasyni biskupi.
Þau Astrid og Jóhann gengu svo í hjónaband í nóvember 1938, ári áður en þau héldu til
Kína.
Á leiðinni til Kína, frá Feneyjum til Hong Kong, voru þau samskipa 600 ofsóttum gyð-
ingum. Þar var um að ræða þýska gyðinga sem reknir höfðu verið frá Þýskalandi allslausir, og höfðu margir
þeirra áður mátt þola pyntingar í fangabúðum nasista. Jóhann hefur lýst því hve átakanleg og hrollvekjandi
reynsla það hafi verið að sjá spádóma Barths uppfyllast í meðferð nasista á gyðingum. Þessir gyðingar voru á
leið til Shanghai vegna þess að hún var þá nokkurs konar fríborg er hafði gleymt að setja lög til að banna inn-
flutning ríkisfangslausra manna. Astrid er þetta ferðalag mjög minnisstætt. Sérstaklega minnist hún gyðinga
sem þau kynntust vel á skipinu. Það var fjölskylda sem þau spjölluðu mikið við. Talaði Jóhann ekki síst við 16
ára gamla dóttur í fjölskyldunni sem var sýnilega mjög vel greind. Hún varð fyrir miklum áhrifum frá Jóhanni
og tók síðar kristna trú og er það sannarlega ekki á hverjum degi sem gyðingar taka kristna trú enda eiga þeir
sem það gera á hættu að verða útskúfaðir úr fjölskyldum sínum. Svo fór þó ekki í þetta sinn og höfðu Astrid og
Jóhann síðar samband við þessa fjölskyldu sem settist að í Shanghai og hittu hana einnig síðar í Hong Kong.
Það má því með sanni segja að kristniboð þeirra Jóhanns og Astrid hafi verið tekið að bera ávöxt þegar á leið-
inni til Kína. Ekki er vafi á því að þessi kynni Jóhanns af þjáningum gyðinga höfðu varanleg áhrif á hann og
fjallaði hann oft um samband gyðinga og kristinna manna og orsakir gyðingaofsókna.
Ari eftir að þau Astrid og Jó-
hann gengu í hjonaband héldu
þau til Kína.
stríðshrjáð land
Astrid og Jóhann þurftu að byrja að læra mandarín-kínversku í Hong Kong, og
ekki var þá unnt að komast inn á meginland Kína, sem var mjög stríðshrjáð
land. Styrjöld hafði geisað þar um árabil því Japanir höfðu ráðist á landið 1936 og tekið stór landsvæði, og varð
ekki lát á stríðsátökum meðan á dvöl þeirra hjóna í Kína stóð, því í kjölfar heimsstyrjaldarinnar kom borgara-
styrjöld.
Það var ekki fyrr en árið eftir komuna til Hong Kong sem þeim opnaðist Ieið inn á meginlandið. Þeim hafði
verið úthlutað starfi í Húnan-fylki. En það var ekki heiglum hent að komast þangað. Sprengjum hafði verið
varpað á járnbrautir og vegi. Þau hjónin ferðuðust því mest á fljótabátum að næturlagi vegna hættu á sprengju-
árásum frá japönskum flugvélum. Þau komust þó klakklaust á leiðarenda og dvöldu fyrst í Yiyang í Húnan-
fylki. Voru þau þar um skeið til að æfast í málinu og kynnast kristniboðsstarfinu af eigin raun, en þar voru að-
alstöðvar Norska kristniboðsfélagsins. Aðstaða norsku kristniboðanna varð mjög alvarleg eftir að Noregur var
hernuminn í apríl 1940 þar sem ekki var unnt að senda neina peninga frá Noregi eftir það. Brugðust kristniboð-
arnir við með því að skera niður laun sín um helming en urðu jafnframt að segja upp allmörgum af kínverskum
starfsmönnum sínum.
Kínverska er að mörgu leyti mjög erfitt tungumál og hreint ekki auðvelt í framburði því það varðar miklu í
hvaða tónhæð orðin eru flutt. Af röngum framburði gat því oft orðið mikill misskilningur. Eitt sinn meðan á
dvöl þeirra í Hong Kong stóð bað Astrid þjón sinn að koma og sækja saumavélina. „Flann horfði undrandi á
mig en kom svo að vörmu spori með hænu í fanginu. Ég rak upp stór augu en áttaði mig síðan á því að ég hafði
ekki sungið orðið rétt. Við hlógum mikið að þessu.“
HEIMSMYND 67