Fréttablaðið - 05.12.2020, Síða 28

Fréttablaðið - 05.12.2020, Síða 28
í sprengjuútkalli þá þurfum við að reyna að átta okkur á hvers konar sprengja þetta er og af hverju hún gæti verið þarna,“ segir Jónas. Sagnfræðigrúsk mikilvægt Sigurður segir að það þurfi ekki að koma á óvart að enn sé mikið af sprengjum úr styrjöldinni að finnast hérlendis. „Við vorum best varða þjóð heims á þessum tíma. Þegar mest var voru hérna um 50 þúsund hermenn og landsmenn allir voru 150 þúsund. Það stóð yfir styrjöld og þessir hermenn þurftu að æfa sig og drituðu sprengjum og skotum á skotsvæðum um allt landið. Við höfum aðallega verið að finna á landi sprengivörpukúlur og fallbyssukúlur en sem betur fer aldrei neinar jarðsprengjur. Þær eru algjör viðbjóður og mín kenning er sú að jarðvegurinn hafi hentað illa hérna. Þær komast ekki svo glatt ofan í hraunið,“ segir Sigurður. Þörf hafi verið á að kortleggja skotsvæðin betur og aftur lagðist Sigurður í sagnfræðigrúsk. „Ég fékk ábendingu um að þessar skot­ æfingar hafi oft verið auglýstar í dagblöðum á þessum árum. Ég fór því á Þjóðskjalasafnið að grúska og þá rakst ég á fjölmargar auglýs­ ingar þar sem herinn tilkynnti að ákveðin svæði, merkt með hnitum, væru lokuð vegna skotæfinga. Það hjálpaði talsvert til í okkar starfi,“ sagði Sigurður. Eins og gefur að skilja hefur mikið fundist af sprengjum á Reyk ja ne si nu . Sér st a k leg a á Vogaheiðinni og þar hefur oft hurð skollið nærri hælum. „Fyrir mörgum árum fengum við fregnir af því að einhverjir strákar hefðu fundið sprengjuvörpukúlu og hent henni á milli sín í leik þannig að við þurftum að grípa inn í. Í annað skiptið fundu krakkar í skólaferð aðra slíka sprengju. Kennaranum fannst það þjóðráð að fara bara með sprengjuna í bæinn og skila henni á lögreglustöðina. Tilhugs­ unin um fulla skólarútu með virka sprengju í fangi kennarans er ansi ískyggileg,“ segir Sigurður og ekki er annað hægt en að hlæja að hinni súrrealísku tilhugsun. Undir lok síðustu aldar var sett fjármagn í að hreinsa Voga­ heiðina eftir bestu getu og að auki var ákveðið að fara í fræðsluher­ ferð. „Við fórum í skólana þarna og héldum fyrirlestra fyrir krakkana um hvað bæri að varast. Einnig var sett fjármagn í að setja upp upplýs­ ingaskilti. Það hefur vonandi skilað sér en blessunarlega hafa ekki enn orðið nein slys,“ segir Sigurður. Ágætt er að Íslendingar séu með­ vitaðir um hættur sem geti leynst um allt land og láti torkennilega hluti í friði. „Við höfum fengið til­ kynningar um sprengjur á ótrúleg­ ustu stöðum. Ég man eftir sprengju­ vörpukúlu sem fannst í 6­700 metra hæð á fjalli við Siglufjörð og einnig á heiðum á Austurlandi. Það er ráð­ gáta hvernig þessir hlutir enduðu þarna,“ bætir hann við. Ásgeir segir að mikilvægt sé að hafa í huga að gamlar sprengjur frá stríðinu verði stöðugt varasamari. „Það var ákveðin vissa varðandi þessar sprengjur hér áður fyrr en hún er ekki lengur til staðar. Sprengjurnar brotna smátt og smátt niður eftir því sem tíminn líður og verða óstöðugri,“ segir hann. Illa gengið um dínamít Eitt hættulegast a ef nið sem sprengjudeildin glímir við er dína­ mít í tengslum við verktakastarf­ semi eða landbúnað. Meðhöndlun Íslendinga á dínamíti var ekki upp á marga fiska áður fyrr, að sögn Sig­ urðar. „Það var enginn virðing borin fyrir dínamíti og oft hefur mátt litlu muna að illa færi,“ segir hann. Þremenningarnir rifja upp fjöl­ margar sögur. Í eitt skipti voru 25 kíló af kristalíseruðu dínamíti fjar­ lægð úr eldhússkáp íbúðarhúss. Eng­ inn bjó lengur í húsinu en tilhugs­ unin um heimilisfólk áður fyrr að elda með afar viðkvæmt sprengiefni fyrir ofan sig stendur eftir. Önnur eftirminnileg tilkynning snerist um stráka að leik í Grafarvogi með afar hættulega dínamítstauka. Mikið af dínamíti var í umferð hér áður fyrr og þá tengdist það meðal annars því að bændur máttu kaupa sprengiefnið hér áður fyrr í nánast ótakmörkuðu magni til þess að sprengja upp steina í túnum. Útköllin voru orðin svo mörg í kringum  ákveðið bæjarfélag  að ákveðið var að auglýsa í blöðum að skila mætti sprengiefninu inn til eyðingar án nokkurra eftirmála. Það hafði áhrif til góðs. Sigurður segir að erfiðasta verk­ efnið sem hann hafi farið í hafi verið í steypustöð á Ísafirði. Inni í verk­ stæðishúsi hafi verið kaffiskúr og ofan á þaki hans hafi verið um 100 kíló af dínamíti, fljótandi í nítrógl­ íseríni og afar óstabílt. „Ég held að ég hafi sjaldan svitnað jafnmikið í einu verkefni. Við erum með leiðir til þess að stabílísera slíkt sprengiefni en sú lausn virkar aðeins tímabundið. Við þurftum því að fá stóran vörubíl að láni, moka sandi á pallinn og búa til stóran gíg ofan í hauginn. Síðan fórum við í varnarbúnað, gasgrímur og allar græjur, og sprautuðum efna­ blöndu, sem búin var til á staðnum, yfir sprengiefnið. Þá var óhætt að f lytja dínamítið yfir á vörubílinn en svo þurfti að bruna með það í gegnum bæinn undir tímapressu. Þetta var svo sprengt í loft upp úti á Arnarnesi.“ Útköllum vegna dínamíts hefur þó verið að fækka og þar skiptir fræðsla miklu máli. Ásamt Vinnueftirlitinu hefur Sprengjudeildin haldið nám­ skeið fyrir þá starfsmenn verktaka­ fyrirtækja sem sjá um jarðvegs­ sprengingar. Þar er mikil áhersla lögð á hvernig ganga eigi um sprengiefnið og ekki síst að bókhaldið sé í lagi. „Dínamít verður varasamara eftir því sem tíminn líður og því er mikil­ vægt að kíkja á dagsetningarnar og nota elsta efnið, alveg eins og þú myndir gera við mat í ísskápnum,“ segir Sigurður. Áður fyrr var náið samstarf milli bandaríska hersins og Sprengju­ deildarinnar. Talin voru meiri not fyrir sprengjusérfræðinga hersins annars staðar en á Íslandi og því voru starfsmenn Sprengjudeildar­ innar í raun sprengjusérfræðingar hersins. Það fyrirkomulag var lík­ lega einstakt í heiminum. Eins og gefur að skilja fór allt á hvolf hjá varnarliðinu í kjölfar hryðjuverka­ árásanna þann 11. september 2001 og þá fóru í hönd eftirminnilegir tímar. „Ég fór við annan mann upp á varnarliðssvæðið og síðan vorum við bara þar í nokkrar vikur. Það var mikill viðbúnaður og menn voru bara gráir fyrir járnum þarna upp frá,“ segir Sigurður. Röntgenlýstar skólatöskur Ekki var tekin nein áhætta og þegar litið er í baksýnisspegilinn þá urðu til nokkrar spaugilegar sögur í kringum ástandið. „Það urðu læti út af öllum torkennilegum hlutum. Ég man að við vorum sendir til þess að röntgenmynda skólatöskur sem fundust á víðavangi. Það var bara gert og það reyndust nú bara vera í þeim blýantar og stílabækur,“ segir Sigurður og hlær. Í annað skiptið var útkall á jóla­ skemmtun nokkrum mánuðum eftir ódæðin. „Þá var verið að skiptast á pökkum uppi á varnarsvæði en síðan varð einn pakki út undan sem enginn kannaðist við. Þá vorum við kallaðir til,“ segir Sigurður. Farið var að öllu með gát og því var voldug vatnsbyssa, sem notuð er í slíkum aðstæðum, dregin inn í húsið. „Eftir á að hyggja þá var þetta kannski aðeins of  gróft vopn. Við skutum því á pakkann sem splundraðist í tætlur en sprakk auðvitað ekki. Öllu verra var að við fundum ekki byss­ una strax aftur, ekki fyrr en að við áttuðum okkur á því að bakslagið var svo mikið að hún hafði dúndrast inn í gifsvegg og var horfin sjónum,“ segir Sigurður brosandi. FLESTIR SEM LÁTA LÍFIÐ Í SLYSUM TENGDUM SLÍKUM SPRENGJUM ERU FÓLK UNDIR ÁTJÁN ÁRA ALDRI. SPRENGJ- URN AR ERU OFT LITRÍKAR OG VEKJA ATHYGLI BARNA OG UNGMENNA. Ásgeir Jónsson UM 100 ÞÚSUND TUNDUR- DUFL VORU  SETT Í SJÓINN Í KRINGUM ÍSLAND. Gríðarleg fjárfesting er í hverjum starfsmanni Sprengjudeildarinnar sem eiga allt að fimm ára þjálfun að baki, hér heima og erlendis. MYND/AÐSEND Allir starfsmenn Sprengjudeildar eru með kafara- réttindi. MYND/ AÐSEND Mannúð í fyrirrúmi Starfsemi Sprengjudeildarinnar er ekki aðeins innan landamæranna. Þremenningarnir hafa allir tekið þátt í að þjálfa her­ og lögreglu­ menn í sprengjueyðingu víða í Mið­ Austurlöndum í tengslum við þátt­ töku Íslands í starfsemi NATO. „Við höfum þjálfað Íraka og Jórdani og einnig sinnt verkefnum í Líbanon,“ segir Ásgeir. Um eftirminnilegar ferðir er að ræða en mannúðar­ sjónarmið ræður alltaf för. „Klasasprengjur og jarðsprengjur eru mikil ógn þar ytra. Flestir sem láta lífið í slysum tengdum slíkum sprengjum eru fólk undir átján ára aldri. Sprengjurnar eru oft litríkar og vekja athygli barna og ungmenna. Það er því afar þarft að dreifa þeirri þekkingu hvernig eigi að umgangast slík tól og hátta eyðingu þeirra með öruggum hætti,“ segir Ásgeir. Þá hefur Landhelgisgæslan einn­ ig sinnt björgunar­ og eftirlitsstarfi í Miðjarðarhafinu fyrir Frontex, landamærastofnun Evrópu. Sigurð­ ur vann í landi í höfuðstöðvunum í Róm á meðan að Jónas og Ásgeir hafa verið á hafi úti. Þar voru dagarnir langir og stundum óvæntir. Á afmælisdegi Ásgeirs árið 2015 var varðskipið á heimstími undan ströndum Líbíu. „Þá rákumst við á bát og enduðum í þriggja daga verk­ efni við að bjarga 350 flóttamönn­ um. Það var með erfiðari björgunum sem ég hef lent í en að sama skapi afmælisdagur sem ég mun aldrei gleyma,“ segir Ásgeir. bjornth@frettabladid.is 5 . D E S E M B E R 2 0 2 0 L A U G A R D A G U R26 H E L G I N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120

x

Fréttablaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Fréttablaðið
https://timarit.is/publication/108

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.