Málfríður - 15.05.1988, Blaðsíða 20

Eva Jónasson:
Þriðja mál,
1. áfangi
— fyrir hvern?
Nemendum í framhaldsskólum
landsins er á flestum brautum skylt
að læra þriðja mál og valið stendur
yfirleitt á milli þýsku, frönsku og
spænsku. Gert er ráð fyrir að nem-
endur sem sækja um inngöngu í
þennan áfanga séu byrjendur í því
máli er um ræðir - eða réttara sagt:
gert var ráð fyrir. Æ fleiri grunnskól-
ar bjóða nemendum sínum nýtt
tungumál á meðal valfaga í 9. bekk.
Kennslan er almennt 3 tímar á viku
allt skólaárið og hópurinn er ekki
mjög stór, yfirleitt 15-20 nemendur,
enda fleiri valfög í boði. Af hverju
velja þessir nemendur t.d. þýsku í 9.
bekk? Af því að þeir ætla að búa sig
undir framhaldsskólann, þeir ætla
að velja þar þýsku sem þriðja mál og
hafa smávegis „grunn“ til að komast
sæmilega frá nýjum áfanga í nýjum
skóla.
Nýja skólaárið rennur upp, nem-
endur mæta í fyrsta tíma í þýsku 103
og kennarinn byrjar fljótlega að tala
á þýsku. Og þeir hlusta og vilja læra,
þegar hann kynnir fyrstu orðin með
hjálp landakorts, orð sem þeir skilja
strax, setningar meira að segja, sem
þeir geta sagt villulaust strax eftir
fyrstu tímana. Og þeim líður vel,
þetta er alls ekki erfitt, gæti jafnvel
verið gaman. Ekki líður þó á löngu
þar til óánægju- og hneykslunar-
hljóð heyrast úr hópnum og kennar-
inn kannar málið: hve margir hafa
lært þýsku, hve lengi, hvaða bók
hefur verið notuð, hvaða atriði eru
kunn o.s.frv.? Við nánari könnun
kemur í ljós að langflestir nemendur
telja sig kunna mestan eða stóran
hluta námsefnis í þessum byrjunar-
áfanga. Alltaf eru einhverjir, þó fá-
ir, sem meira að segja hafa notað ná-
kvæmlega sömu kennslubók í
grunnskóla og ætlunin er að kenna í
framhaldsskóla.
Auðvitað er kunnátta þessara
nemenda mjög mismunandi, meira
að segja samkvæmt eigin mati og eft-
ir nokkur samtöl samþykkja flestir
að þeir muni hafa gott af smávegis
upprifjun og eru fúsir að lofa að vera
þolinmóðir í fyrstu tímunum og vilja
aðstoða þá sem ekki hafa lært málið.
En sumir þessara nemenda hafa
virkilega komið með góða kunnáttu
úr 9. bekk og þeir duglegustu, með
einkunn 9 eða 10 hafa líka fengið að
fara í svokallaðan „hraðferðarhóp"
sem þýðir sama kennsluefni á færri
vikutímum. En stór hluti er mitt á
milli; einkunnin dugði ekki fyrir
hraðferðarheimild, en það er ekki
heldur hægt að ætlast til þess að þeir
sitji í sömu kennslustundum og þeir
sem eru að byrja að læra tungumál-
ið.
Sjálfsagt er þetta ekki eini tung-
umálahópurinn, þar sem 26 nem-
endur eru komnir saman með mjög
svo mismunandi undirbúning - ég
geri mér grein fyrir að kunnátta
nemenda í dönsku og ensku í byrjun-
aráföngum í framhaldsskóla er mjög
svo mismikil, en tel hér grundvallar-
mun vera fyrir hendi. Annars vegar
þarf að finna hentugt kennsluefni og
aðferðir fyrir nemendur með mis-
munandi en þó nokkra kunnáttu í
erlendu tungumáli, hins vegar þarf
að kenna undirstöðuatriði nýs
tungumáls 8-10 nemendum í 26
manna hópi, þar sem 16-18 hafa heils
árs nám að baki. Varla er hægt að
ætlast til tillitssemi, þolinmæði,
skilnings af 16-18 nemendum vikum
saman, hvað þá að krefjast þess af
8-10 nemendum að þeir kynnist nýju
tungumáli undir þessum kringum-
stæðum. Hópvinnu, aukaverkefni
fyrir þennan fjölda nemenda í svo
langan tíma - hálfa önn? - tel ég vera
fráleita hugmynd á þessu kennslu-
stigi. Ekki má heldur gleyma að
kennari í fullri kennslu hefur u.þ.b.
140-150 nemendur í ca. 6 hópum,
með 3-4 (ef ekki fleiri) mismunandi
námsefni með tilheyrandi samningu
verkefna, stíla, kaflaprófa og leið-
réttingum. Og öll viljum við gera öll-
um vel - og gerum okkar ýtrasta nú
þegar. Er ekki til betri leið að vekja -
og halda - áhuga ungra nemenda á
nýju erlendu tungumáli en þessi sem
við förum nú?
Væri fær leið að hætta við t.d.
þýskukennslu í 9. bekk grunnskól-
ans? Eftir mörg samtöl við nemend-
ur mína tel ég það ekki vera. En
líklega væri til bóta ef kennarar á
þessum tveimur skólastigum gætu
komið sér saman um flokk bóka
fyrir hvort kennslustig svo að nem-
endur þurfi ekki að lesa sömu bók-
ina tvisvar. Eru hraðferðarhópar
eina hjálpin sem framhaldsskólar
geta boðið? Er mögulegt að bæta
fleiri mismunandi byrjendahópum í
þetta flókna áfanga- og hópakerfi?
T.d. með því að hafa sérhópa fyrir
algjöra byrjendur og aðra - þó með
sama stundafjölda - fyrir þá sem hafa
lært tungumálið í nokkra mánuði en
komast ekki í hraðferðarhópa?
Mér sýnist einfaldasta lausnin
vera að hleypa þeim nemendum sem
hafa komið með ágætiseinkunn frá
grunnskóla beint í áfanga 203. Hrað-
ferðarhóparnir gætu þá tekið við
nemendum sem hafa fengið einkunn
7-8 og hinir kæmu í hóp með byrj-
endum.
Gaman væri að heyra hvort fleiri
kennarar eða skólar sem eiga við
sama vanda að etja, hafa fundið
betri leiðir og mikilvægt væri að fá
viðbrögð frá báðum skólastigum.
Nemendanna vegna fyrst og fremst
verðum við að leysa þennan vanda á
skjótan og farsælan hátt.
Með von um'viðbrögð,
Eva Jónasson, MH
20