Bændablaðið - 26.08.2021, Qupperneq 6

Bændablaðið | Fimmtudagur 15. apríl 2021
6 Bændablaðið | Fimmtudagur 26. ágúst 2021 Bændablaðið | Fimmtudagur 26. ágúst 2021
Kosningar eru hafnar á Íslandi,
utankjörfundarstaðir voru opnaðir í liðinni
viku og því má ætla að kosningabaráttan
fari að harðna á næstu vikum. Þessar
kosningar eru óvanalegar fyrir þær
sakir að hér geisar farsótt sem yfirtekur
umræðuna og um fátt annað rætt á
kaffistofum en samkomutakmarkanir,
hraðpróf, sóttkvíarkvíða foreldra og þess
háttar. En kosningarnar eru mikilvægar
fyrir landbúnaðinn.
Á næsta kjörtímabili verður samið um
nýja búvörusamninga og þeir samningar
munu innihalda nýmæli um umhverfis- og
loftslagsmál. Lykilatriði er að það verði
skynsemi í þeim samningum þar sem
starfssystkini okkar í nágrannalöndunum hafa
lent í því að glíma við óraunhæfar kröfur af
hálfu hins opinbera. Dæmi um slíkt er bóndinn
á Jótlandi, sem er gert að draga úr notkun á
áburði um meira magn en hann notar sjálfur!
Kosningarétturinn
datt ekki af himnum ofan
Geymsla Bændasamtakanna hefur áður verið
innblástur höfundar til leiðaraskrifa í sumar.
Greip ég í hefti af búnaðarritinu Frey frá
því 1920 um daginn. Í leiðaraskrifum þess
kvartaði höfundur yfir því að fjöldi fólks hefði
ekkert vit á því að fara með kosningarétt.
Leiðarinn var skrifaður fáeinum árum eftir
að konur og öreigar fengu kosningarétt og
því má ætla að höfundi hafi gramist hvernig
þessi réttindi voru nýtt. Þessi skrif minna
okkur á að auknum réttindum hefur alltaf
fylgt frekjutal um hvernig allt var betra í
gamla daga. Sannleikurinn er sá að ef að þú
kennir kjósendum um, þá ertu á villigötum.
Við bændur verðum að koma okkar málum á
dagskrá í umræðunni en gerum ekki eins og
leiðarahöfundurinn fyrir öld síðan og kvörtum
yfir því hvernig fólk kýs. Könnun eftir könnun
hefur sýnt það að íslenskur almenningur er
jákvæður í garð landbúnaðar.
Kerfisfræðingar setja viðmið
Hluti áskorana sem íslenskur landbúnaður
glímir við er rof milli orðræðu stjórnmálamanna
og gjörða stjórnkerfisins. Stjórnmálamenn
vilja flestir, líkt og almenningur allur, styðja
við landbúnað. Lofræður dynja á bændum
þegar t.d. styttist í kosningar. En svo þegar
kemur að útfærslu reglna og viðmiða hjá
stjórnkerfinu er eins og það komi sandur í
gírinn. Þá spretta upp alls kyns viðmið og
reglur sem flestar hafa það eitt sameiginlegt
að auka kostnað og pappírsvinnu.
Þannig er í reynd oft valdið komið í hendur
embættismanna sem ekkert lýðræðislegt
umboð hafa. Þeim er oft vorkunn í starfi sínu
þegar þeim er sett fyrir að gera hluti samtímis
sem eru óframkvæmanlegir, t.d. að stuðla að
aukinni samkeppnishæfni samhliða því að
setja stífari reglur um sjálfbærni í jarðrækt.
Því er mikilvægt að landbúnaðarstefna fyrir
Ísland, sem unnið hefur verið að á seinni hluta
þessa kjörtímabils, fari fyrir Alþingi og verði
staðfest þar. Þannig verði tónninn settur fyrir
þá embættismenn sem svo koma til með að
framfylgja stefnunni.
Fæðuöryggi næst ekki
nema að afkoma sé ásættanleg
Í upphafi heimsfaraldurs kórónaveiru
gerðist það sama og fyrir rúmum tíu árum í
efnahagshruninu. Forsvarsmenn bænda voru
spurðir þeirrar spurningar af ráðamönnum
hvort nóg væri til af mat í landinu. Svarið nú
eins og þá, já, það er til matur. Við getum ekki
vitað hver áföll framtíðarinnar verða. En það
er öruggt að það verða áföll.
Bara síðustu tvö ár hafa verið óveður,
skriðuföll, snjóflóð, heimsfaraldur og eldgos
ofan í kaupið. Vegna loftslagsbreytinga gerast
veður vályndari sem birtist í aukinni tíðni
hamfara á borð við þurrka, gróðurelda og
úrhellisrigninga sem skola heilu þorpunum
á haf út. Því er það lífsnauðsynlegt hverri
þjóð að geta aflað fæðu. Það verður ekki gert
til langframa öðruvísi en afkoma bænda sé
ásættanleg. Fæðuöryggi verður ekki byggt
ofan á hugsjóninni einni saman eða lífsstíl.
Þess vegna þurfum við að setja afkomumálin
á dagskrá í þessum kosningum og spyrja
þingmannsefnin hvaða leiðir þeir sjái til þess
að bæta afkomu bænda?
Bændablaðið kemur út 24 sinnum á ári. Því er dreift ókeypis á yfir 400 stöðum
á landinu og á öll lögbýli landsins.
Lesendur geta einnig gerst áskrifendur að blaðinu og fengið það sent heim í pósti
gegn greiðslu. Árgangurinn kostar þá kr. 11.600 með vsk. (innheimt í tvennu lagi).
Ársáskrift fyrir eldri borgara og öryrkja kostar 7.600 með vsk.
Heimilisfang: Bændablaðið, Bændahöll við Hagatorg, 107 Reykjavík.
Sími: 563 0300 – Fax: 562 3058 – Kt: 631294–2279
Bændablaðið er í eigu Bændasamtaka Íslands. − Málgagn bænda og landsbyggðar −
SKOÐUN
Bragð er að þá barnið finnur, segir
máltækið. Nú virðast íslenskir fjármála­
gosar hafa fundið bragð, eða alla vega
smjörþefinn af verulegri gróðavon í
íslenskri raforku.
Mikil ásælni hefur verið á liðnum miss-
erum eftir landi undir vindmyllugarða.
Í nafni baráttu við loftslagshlýnun og
framleiðslu á hreinni orku virðist næsta
auðvelt að selja slíkar hugmyndir til
íslenskra stjórnmálamanna. Ætli það sé
þó ekki miklu fremur von um auðfenginn
gróða og áskrift að vösum almennings
sem ræður þarna för. Þegar forstöðumaður
Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands er svo
farinn að reka áróður fyrir uppskiptum á
Landsvirkjun er virkilega kominn tími til
að eigendurnir, þjóðin, fari að hugsa sinn
gang í þessum efnum. Hugmyndin er þá
væntanlega að selja Landsvirkjun í bútum
til vel valinna fjárfesta. Þá mun milljarða
arður af starfseminni hætta að renna í
ríkissjóð, heldur í vasa fjárfesta.
Það þarf ekki að grafa lengi til að átta sig
á þessu. Í tölum Eurostat, sem birtir marg-
háttaðar hagtölur Evrópusambandsins, má
sjá að raforka til heimila í löndum ESB er í
sumum tilfellum margfalt hærri en á Íslandi.
Vegna tenginga við raforkumarkaðskerfi
Evrópu í gegnum orkupakkana margfrægu
er síðan búið að skapa grunn fyrir réttlætingu
á stórhækkun á raforkuverði til íslenskra
heimila. Með lagningu rafstrengs frá Íslandi
til Evrópu myndi því verða afar erfitt að
sniðganga kröfu um samræmingu orkuverðs
þar sem óheimilt er að mismuna kaupendum
raforku við hvorn sinn enda strengsins.
Í tölum Eurostat kemur fram að á
seinni hluta síðasta árs var raforkuverð til
heimila í ESB-löndum hæst í Þýskalandi,
eða 0,3006 evrur fyrir hverja kílówattstund
með sköttum. Það jafngildir 45,15 íslensk-
um krónum á verðlagi samkvæmt gengis-
skráningu sl. þriðjudag. Næsthæst var verðið
í Danmörku, eða 0,2819 evrur á kWst., sem
jafngildir 42,34 íslenskum krónum. Lægsta
raforkuverð til heimila í ESB-löndunum var
hins vegar í Búlgaríu, eða 0,0982 evrur, sem
samsvara um 14,75 kr.
Noregur er nú þræltengdur raforkukerfi
Evrópu með sæstrengjum og hringtengingu
til baka í gegnum Danmörku og Svíþjóð.
Með innleiðingu á orkupakka 3 þar í
landi, sem ekki var möguleg nema með
samþykki Alþingis Íslendinga, var í raun
opnað fyrir allar flóðgáttir þar í landi. Á
síðari árshelmingi 2020 var meðalorkuverð
í Noregi samkvæmt tölum Eurostat 0,1322
evrur kWst., sem jafngildir um 19,86 ísl. kr.
Hafa ber í huga að raforkuverð þar í landi
hefur sveiflast mjög í takt við framboð og
eftirspurn.
Ef við skoðum þetta í samhengi við
verð á raforku til íslenskra heimila, þá fara
menn kannski að átta sig á þeirri gríðarlegu
gróðavon sem fjármálaspekingar eru að
horfa til. Með samþykkt hvers orkupakkans
af öðrum er það ekki lengur spurning hvort,
heldur hvenær íslenska raforkukerfið
verður beinn eða óbeinn hluti af orkuneti
Evrópu.
Samkvæmt tölum Orkuseturs, þá er
almennt lægsta verð til söluaðila á Íslandi
6,46 krónur kWst. og hæsta verð 8,11 kr.
kWst. með virðisaukaskatti. Ef dreifing er
tekin með t.d. frá HS Orku í þéttbýli, þá
er lægsta heildarorkuverðið 14,72 krónur
og hæsta verðið 16,37 krónur. Hæsta
raforkuverðið á Íslandi er því rétt yfir því
sem lægst gerist í láglaunalandinu Búlgaríu,
en talsvert undir raforkuverðinu í Noregi.
Í verðsamanburði við raforkumarkaðinn í
Evrópu er harla ólíklegt að Ísland komist hjá
því að miða við meðalverð í ESB-löndunum
27, sem var í lok síðasta árs 0,2134 evrur,
eða sem svara 32,05 kr. á kWst. Eða ríku
þjóðirnar eins og Dani eða Þjóðverja. Það
hlýtur að skipta máli fyrir okkur öll. /HKr.
Gunnar Þorgeirsson
formaður Bændasamtaka Íslands
gunnar@bondi.is
ÍSLAND ER LAND ÞITT
Ritstjóri: Hörður Kristjánsson (ábm.) hk@bondi.is – Sími: 563 0339 − Rekstur og markaðsmál: Tjörvi Bjarnason tjorvi@bondi.is – Blaðamenn: Erla Hjördís Gunnarsdóttir ehg@bondi.is –
Margrét Þóra Þórsdóttir mth@bondi.is – Sigurður Már Harðarson smh@bondi.is – Sigrún Pétursdóttir sigrunpeturs@bondi.is – Vilmundur Hansen vilmundur@bondi.is –
Auglýsingastjóri: Guðrún Hulda Pálsdóttir ghp@bondi.is – Sími: 563 0303 –
Netfang auglýsinga: augl@bondi.is − Vefur blaðsins: www.bbl.is − Netfang blaðsins: (fréttir og annað efni) er bbl@bondi.is
Frágangur fyrir prentun: Ágústa Kristín Bjarnadóttir – Prentun: Landsprent ehf. – Upplag: sjá forsíðu – Dreifing: Landsprent og Íslandspóstur. ISSN 1025-5621
Gróðavon í orkunni
Hnífsdalur er lítið þorp sem stendur við utanverðan Skutulsfjörð og er í mynni samnefnds dals. Þar búa nú að jafnaði um 220 manns. Þorpið er
á milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar og er hluti af sveitarfélaginu Ísafjarðarbæ. Frá 1949 voru vegasamgöngur til Bolungarvíkur um Óshlíðarveg,
en jarðgögng leystu veginn af hólmi 25. september 2010. Mynni dalsins er markað af tveimur hyrnum og heitir sú nyrðri Búðarhyrna eftir bæ að
nafni Búð sem lá við fjallsræturnar en sú syðri heitir Bakkahyrna eftir bænum Bakka. Öll fjallsröndin að norðanverðu mun heita Bakkarönd og
var mið fyrir fiskimenn á Ísafjarðardjúpi. Fjallið sem skilur að Hnífsdal og Ísafjörð heitir hins vegar Eyrarfjall. Eftir dalbotninum rennur á sem oft
er nefnd Hnífsdalsá, en í örnefnaskrá Neðri Hnífsdals og Örnefnastofnunar heitir áin Langá. Mynd / Hörður Kristjánsson
Kosningar hafa afleiðingar
Reykjarfjörður. Mynd / HKr.