Bændablaðið - 26.08.2021, Page 46

Bændablaðið | Fimmtudagur 15. apríl 2021
46 Bændablaðið | Fimmtudagur 26. ágúst 2021 Bændablaðið | Fimmtudagur 26. ágúst 2021
Fyrr á árinu kom út áhugaverð
skýrsla frá hinum alþjóðlega
landbúnaðarbanka Rabobank en
skýrsla þessi fjallar um hvernig
skordýrabúskapur hefur færst í
aukana undanfarin ár og hverjar
framtíðarhorfur slíks búskapar
eru.
Bæði gæludýr, búfé og eldisfiskar
þurfa mikið prótein til vaxtar og
viðhalds og horfa margir til þess
að nota skordýr í þeim tilgangi að
framleiða það prótein sem þarf.
Niðurstöður skýrsluhöfunda eru
einkar áhugaverðar en þeir spá því
m.a. að á næstu örfáum árum geti
framleiðsla á próteini, unnið úr
skordýrum, farið í 500.000 tonn en í
dag er þessi framleiðsla „ekki nema“
10 þúsund tonn á ári. Þeir spá því 50
földum vexti búgreinarinnar og það
fyrir árið 2030!
Of mikil sóun
Þegar fóður fyrir skepnur er framleitt
inniheldur það oftar en ekki öll helstu
næringarefni þeirra dýra sem það eiga
að fá og þar er prótein mikilvægur
þáttur. Í dag kemur mikið af próteini
frá ræktun s.s. á sojabaunum
en einnig t.d. frá fiskimjöli en
sífelld aukning á eftirspurn eftir
próteini, með vaxandi fólksfjölda
í heiminum og bættri stöðu í hinum
fátækari hluta heimsins, þarf að
finna leiðir til að auka framleiðslu á
próteini og það er ekki vandalaust.
Það er þó mjög mikið af hráefni
sem fer til spillis og gæti nýst til
próteinframleiðslu og er hér aðallega
horft til þess úrgangs sem fellur til
við frumframleiðsluna en ekki síður
hjá neytendum. Alls konar matvæli,
sem enda í rusli fólks, mætti nýta
sem grunn að skordýrafæðu sem
svo aftur mynda grunn að fóðri
dýra og reyndar fólks einnig þó svo
að það sé líklega eitthvað lengra
í að það gerist. Þessi afföll sem
verða við matvælaframleiðsluna,
-vinnsluna og -neysluna í dag eru
gríðarlega mikil og því ekki óeðlilegt
að horfa til aðferða til að draga úr
sóuninni. Það má gera með bættum
búskaparháttum, betri tengingu
framleiðslunnar við markaðinn en
ekki síður með því að nýta það sem
óhjákvæmilega fellur til og flokkast
venjulega sem úrgangur.
Skordýrin loka hringnum
Í raun má segja að með því að nýta
skordýr rétt í heildar fæðukeðjunni
megi hámarka nýtingu á því próteini
sem er í notkun en af hverju að horfa
til skordýra? Skýrsluhöfundar benda
á 6 meginskýringar á því:
1. Skordýr innihalda mjög hátt
hlutfall af próteinum, 50-80%
mælt sem þurrefni.
2. Þegar skordýr eru notuð sem
grunnur í fóðri skepna hefur
það sýnt sig að það hefur
heilsusamleg áhrif á bæði
gæludýr, fiska, búfé og aðrar
skepnur.
3. Skordýrin geta nýtt hráefni
sem ekki er hægt að nýta
með nokkrum hætti í dag
og eru því afar góð fyrir
næringarefnahringrásina.
4. Með skordýraframleiðslu er
hægt að framleiða prótein nálægt
frumframleiðslunni auk þess að
minnka staðbundinn úrgang sem
er óhjákvæmileg hliðarafurð
matvælaframleiðslu og -neyslu.
5. Skordýr eru nú þegar náttúruleg
fæða fyrir flestar skepnur.
6. Framleiðsla á próteini
með skordýrum er einkar
umhverfisvæn búgrein með
lágt sótspor, krefst bæði lítillar
notkunar á vatni og landi og tekur
styttri tíma í framleiðslu en aðrar
aðferðir við próteinframleiðslu.
Hröð framleiðsla
Þó svo að nýta megi ýmsar tegundir
skordýra í svona framleiðslu virðast
flestir framleiðendur reiða sig á
hina svörtu hermannaflugu sem eru
hraðvaxta hitabeltisskordýr. Þegar
lirfur flugunnar hafa náð réttri
stærð eru þær drepnar og fara svo í
vinnslu. Við vinnsluna verður til duft
sem hægt er að gefa sem prótein en
hliðarframleiðsla vinnslunnar er bæði
olía og mauk og svo má vissulega
gefa lirfurnar beint s.s. til alífugla
(sjá meðfylgjandi skýringarmynd).
Úrgangur frá framleiðslunni nýtist
svo sem áburður.
Hár kostnaður í dag
Skýrsluhöfundar nefna að þrátt
fyrir að notkun á skordýrum með
framangreindum hætti sé afar vistvæn
aðferð við að nýta til fullnustu alls
konar úrgang þá sé framleiðslan enn
heldur dýr. Þá er alþekkt í iðnaði
að þegar úrgangur, sem áður var
mögulega verðlaus eða hafði á sér
jafnvel kostnað vegna förgunar, er
Á FAGLEGUM NÓTUM
Nú þegar degi er tekið að halla
er kominn sá árstími að ýmsar
fallegar blómjurtir skarta sínu
fegursta, þeirra tími er ein-
faldlega kominn.
Þær hafa beðið þolinmóðar
á meðan fljótsprottnari frænkur
þeirra nutu sviðsljóssins og böð-
uðu sig í takmarkalausri aðdáun
garðeigenda en hafa nú stigið
kurteislega til hliðar, komnar
í vetrarbúning eða að minnsta
kosti farnar að undirbúa vetrar-
dvalann. Síðsumarsplönturnar
eiga nú sviðið og vonandi verður
veðurfarið þeim hagstætt, þeim
hentar gjarnan sólríkir og lygnir
dagar enda eru sumar þeirra ansi
hávaxnar og myndarlegar.
Útlaginn er ein af þess-
um plöntum, blómstrar sínum
skærgulu og áberandi blóm-
klukkum fram eftir haustinu,
langir klasar stinga sér upp úr
moldinni og draga að sér athygl-
ina. Útlaginn er gömul og traust
garðplanta á Íslandi, var reyndar
mun algengari í görðum á árum
áður, datt einhverra óskiljan-
legra hluta vegna úr tísku en er
að ná vopnum sínum aftur með
auknum áhuga almennings á
ræktun og blómfögrum jurtum
enda fær maður mjög mikið af
blómum fyrir peninginn í þessari
blómviljugu plöntu. Eini ókostur
útlagans er að hann er helst til
frekur til plássins og kannski
hentar það ekki alls staðar en
þó er lítið mál að halda honum
í skefjum, ef maður á skóflu og
einhvern sem er til í að munda
hana fyrir mann. Ekki spill-
ir fyrir gleðinni að hægt er að
klippa blómstöngla útlagans og
búa til glæsilegan blómvönd
ef mikið stendur til á þessum
árstíma.
Fleiri glæsilegar
síðsumarsplöntur
Annar góðkunningi garð-
eigenda, venusvagn eða blá-
hjálmur er einnig í stuði þessa
dagana. Þessi harðgerða og
vindþolna garðplanta hefur
staðið vaktina nær allan þann
tíma sem garðrækt hefur verið
stunduð á Íslandi, að minnsta
kosti eru til heimildir um ræktun
hans frá því upp úr miðri 19.
öld. Venusvagn er eitruð planta
sem gerir það að verkum að
varast skyldi að blanda honum
saman við matvæli, eins er
heppilegt að vera í hönskum ef
ætlunin er að skipta rótakerfinu
eða flytja plöntuna milli staða.
Engum sögum fer þó af því að
íslenskir garðeigendur hafi lent
í skakkaföllum þegar þeir hafa
handfjatlað venusvagninn. Rétt
eins og útlaginn þá getur ven-
usvagninn orðið allt að metri á
hæð en þrátt fyrir hæðina þarf
ekki að styðja við plöntuna því
stönglar hennar eru það sterkir
og stæðilegir. Útlaginn aftur á
móti gæti þurft smá stuðning
á vindasömum stöðum enda
þykir það aldrei þokkafullt
þegar hávaxnar og glæsilegar
plöntur liggja flatar í moldinni.
Guðríður Helgadóttir,
Ingólfur Guðnason.
GARÐYRKJUSKÓLINN Á REYKJUM
Síðsumarsblóm
Venusvagninn er fallega djúpblár eða hreinlega fjólublár á litinn, blómstr­
andi sínum óreglulegu blómum í löngum og uppréttum blómklösum og
stendur heillengi í blóma. Hann fer einkar vel með útlaga, enda þykja
gulir og bláir litir fara vel saman.
Snorri Sigurðsson
snsig@arlafoods.com
Skordýrin eru mikilvægur hlekkur í fæðuhringrásinni og sé rétt staðið að málum má nýta þau sem grunnstoð fóðurs
fyrir gæludýr, eldisfiska og búfé. Mynd / Rabobank
Enn sem komið er krefjast reglugerðir í Evrópu þess að lirfum sé einungis
gefið fóður sem er heimilt fyrir búfé, þrátt fyrir að þær sé vel hægt að ala á
t.d. dýraafurðum eða skít svo dæmi sé tekið.
Skordýr eins og þessi svarta hermannafluga eru notuð í framleiðsluna.
Útlaginn blómstrar sínum skær­
gulu og áberandi blómklukkum
fram eftir haustinu, langir klasar
stinga sér upp úr moldinni og
draga að sér athyglina.
Mynd / Guðríður Helgadóttir
Nærmynd af Venusvagninum.