Morgunblaðið - 07.04.2022, Blaðsíða 16

16 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 7. APRÍL 2022
hún og bætir við að hvort sem það
hafi verið tilviljun eða ekki þá finnist
henni þetta fela í sér ákveðna yfirlýs-
ingu. Það sé eins og Júlíana segi:
„Það getur vel verið að þið viljið mig
ekki en ég ætla ekki að gefa ykkur
upp á bátinn.“
Þá hafi Danir ekki gert tilkall til
hennar heldur, þeir líti á hana sem
Íslending. Hún sé því hálfmunaðar-
laus. Vala minnir þó á að hluti af ösku
hennar sé í Vestmannaeyjum.
„Í þessari ritgerð var niðurstaðan
sú að það færi vel á því að Vest-
mannaeyingar myndu taka að sér
varðveislu heimilda um ævi og störf
Júlíönu. Að koma til Eyja og kynnast
verkunum hennar setur listina í sam-
hengi.“
Sýningin á heima í Eyjum
Þessar vangaveltur um Júlíönu og
samband hennar við Ísland urðu til
þess að Vala fór að velta því fyrir sér
hvað það þýði að vera einhvers stað-
ar að og hvaða máli það skipti þegar
maður skilgreinir sig. Þannig varð
titillinn Ertu héðan? til. „Skiptir það
einhverju máli hvaðan við erum og
hvert við höldum? Júlíana sagði sjálf
að það skipti meira máli hvað býr
innra með okkur, hvað reynsla okkar
segir og hvernig það kemur frá okk-
ur sjálfum.“
Sjálf er Vala ekki frá Vestmanna-
eyjum en það er maður hennar og
börn hennar þrjú eru öll skírð þar.
Fjölskyldan fer því oft þangað og
Völu þykir vænt um staðinn. „Mér
hefur alltaf þótt þessi staður dásam-
legur.“
Völu fannst frá upphafi að sýn-
ingin ætti heima í Vestmannaeyjum
en hún hafði áhyggjur af því að finna
ekki sal við hæfi.
„Ég rak augun í það að Júlíana
hélt sína fyrstu einkasýningu í Eyj-
um árið 1926 í samkomuhúsi KFUM
& K. Þetta er stór salur með mikilli
lofthæð og stórir bogadregnir
gluggar gefa fallega birtu inn í sal-
inn. Þegar ég kom þarna inn var ég
ekkert í vafa um að þetta væri rétti
staðurinn. Það eru auðvitað áskor-
anir í þessum sal en það er sjarmi
yfir honum. Ég hafði samband við
eigendur hússins og þau vildu gjarn-
an lána mér húsið til sýningar. Þá fór
þetta að taka á sig mynd.“
Tvö verk eftir Júlíönu verða til
sýnis. „Annað er bara nýkomið til
landsins, hefur verið endurheimt úr
greipum Dana. Það er af innsigling-
unni í Eyjum 1924. Með skáldaleyfi
er hægt að hugsa sér að þetta verk
hafi verið á sýningunni 1926. Svo það
er gaman að geta sýnt það í þessu
húsi.“
Hitt verkið er málverk af Ysta-
kletti, verk sem Vala þekkir vel og
segir hafa veitt sér innblástur við
sýningargerðina. Það varð til þess að
hún fór að velta því fyrir sér hvar
Júlíana hefði búið í Eyjum, hvaða
sjónarhorn hún hefði haft á klettana
og hvar hún hefði málað.
Samtal samtíma og fortíðar
Út frá þemanu Ertu héðan? valdi
Vala síðan fjóra aðra listamenn. Hún
sýnir verk eftir Birgi Andrésson
(1955-2007) sem vann einmitt mikið
með hugmyndir um þjóðerni. „Það
eru teikningar af Heimakletti, og það
er kannski hægt að segja að Heima-
klettur sæki þar New York og pýra-
mídana í Egyptalandi heim.“
Vala hefur einnig valið á sýn-
inguna verk eftir tvær vinkonur sín-
ar, samtímalistakonur sem tengjast
Vestmannaeyjum með ólíkum hætti.
„Önnur heitir Jasa Baka. Langafi
hennar og langamma fara frá Eyjum
árið 1924 vestur um haf og setjast
þar að. Langamman varð 103 ára og
þess vegna ólst Jasa upp við sögur
um Eyjar. Hún kom hingað fyrir
fimm árum að leita að þessum upp-
runa sínum og fór til Eyja.“
Þá er afi myndlistarkonunnar Ás-
laugar Írisar Katrínar Friðjóns-
dóttur frá Eyjum. „Við höfum átt
skemmtileg samtöl undanfarin ár um
rætur.“
Fimmti listamaðurinn sem á verk
á sýningunni er Melanie Ubaldo, sem
hlaut nýverið Hvatningarverðlaun
Íslensku myndlistarverðlaunanna.
„Þegar ég var að skrifa um Júlíönu
þá var Melanie svo sterkt með mér.
Hún vinnur svolítið með þær áskor-
anir sem hún hefur mætt við að vera
ekki „klassískur Íslendingur“ og
hvernig hún hefur þurft að skilgreina
sig. Mér fannst hún passa svo vel inn
í þetta.“
Melanie hefur unnið nýtt verk sér-
staklega fyrir sýninguna. „Samtím-
inn er þannig í samtali við fortíðina.
Verkin á sýningunni munu spanna 98
ár en samt eru þau öll að kljást við
sömu spurninguna.“
Vala er í fyrsta árganginum sem
leggur stund á meistaranám í sýn-
ingarstjórnun við Listaháskólann.
„Það sem mér finnst skemmtilegast í
þessu er að fá að vera innan mynd-
listardeildarinnar og eiga í samtali
við myndlistarmenn. Þetta er mjög
skapandi umhverfi og gefandi.“
Vala er viðskiptafræðingur að
mennt og starfaði lengi í fjölmiðlum
og í banka en segir það alltaf hafa
blundað í sér að gera eitthvað tengt
listum. Hún byrjaði í grunnnámi í
listfræði fyrir rúmum áratug áður en
hún flutti með fjölskyldunni til Arg-
entínu og þaðan til Bandaríkjanna.
„Ég sé þetta verkefni mitt að opna
sýningu í Eyjum sem fyrsta skref
mitt að því að vinna að myndlist þar
og auðvitað víðar. Mér finnst að fleiri
eigi að kynnast þessum krafti sem
býr í Eyjum. Þessi sýning er vonandi
sú fyrsta af mörgum.“
Skiptir máli hvaðan við erum?
- Myndlistarsýningin Ertu héðan? opnuð í Vestmannaeyjum - Júlíana Sveinsdóttir, Birgir And-
résson og samtímalistamenn - Vala Pálsdóttir leggur til að Eyjamenn haldi minningu Júlíönu á lofti
Morgunblaðið/Eggert
Listin Sýningarstjórinn Vala Pálsdóttir og Melanie Ubaldo, einn þeirra listamanna sem eiga verk á sýningunni.
Innsiglingin Vestmannaeyjaverk eftir Júlíönu Sveinsdóttur frá 1924.
Júlíana
Sveinsdóttir
Birgir
Andrésson
Áslaug Íris Katrín
Friðjónsdóttir
Jasa
Baka
VIÐTAL
Ragnheiður Birgisdóttir
ragnheidurb@mbl.is
„Ég hef alltaf verið mikill aðdáandi
myndlistarkonunnar Júlíönu Sveins-
dóttur og fannst að það mætti gera
henni betri skil hér á Íslandi sem ein-
um af frumkvöðlum íslenskrar
myndlistar og ég hef oft hugsað að
hagsmuna hennar væri vel gætt í
Eyjum því hún var þaðan. Hún er
fædd þar, bjó þar fyrstu fimmtán ár-
in og málaði mikið í Eyjum. Svo ég
ákvað að skrifa um það,“ segir Vala
Pálsdóttir sem lýkur námi í sýning-
arstjórnun frá Listaháskóla Íslands
með sýningunni Ertu héðan? sem
byggist að hluta á lokaritgerð hennar
um Júlíönu Sveinsdóttur (1889-
1966). Sýningin verður opnuð í sam-
komuhúsi KFUM & K við Vest-
mannabraut 5 í Vestmannaeyjum á
laugardag, 9. apríl, kl. 15.
„Júlíana er náttúrulega fyrst
kvenna, ásamt Kristínu Jónsdóttur,
sem fer út í nám og helgar sig mynd-
listinni. Hún nýtur svolítillar sér-
stöðu vegna þess að hún bjó alla tíð í
Kaupmannahöfn en hélt þessum
sterku tengslum við Ísland.“
Gaf ekki Ísland upp á bátinn
„Þegar hún hélt stóra yfirlitssýn-
ingu hér á landi 1957 þá sagðist hún
vera að verja fjarveru sína frá Ís-
landi og það vakti athygli mína. Þá
rak ég augun í það að árið 1949 er
Júlíana tekin af listamannalaunum
og ég fór að kafa ofan í það.“
Vala telur að það hvernig Júlíana
var orðin hluti af samfélagi danskra
myndlistarmanna hafi gert það að
verkum að hún hafi verið tekin án
frekari skýringa af íslenskum lista-
mannalaunum. Þá voru Íslendingar
orðnir sjálfstæð þjóð og þjóðernis-
hyggja tengd því gæti hafa spilað inn
í.
„Mér fannst svo smart að hún
skyldi koma hingað heim og halda
sýningu þá um sumarið og gefa svo
íslenska ríkinu verk eftir sig,“ segir
Fæst í apótekum, heilsubúðum og heilsuhillum verslana.
Gall- og sýruþolnir mjólkursýrugerlar með asídófílus
sem margfalda sig og ná góðri útbreiðslu í þörmum.
Prógastró DDS Plús inniheldur 6 milljarða góðgerla
og Prógastró Gull 15 milljarða.
GÓÐAR FRÉTTIR
FYRIR MELTINGUNA
Loksins
komið
aftur