Morgunblaðið - 07.04.2022, Síða 22

VIÐTAL
Atli Steinn Guðmundsson
atlisteinn@mbl.is
„Svo byrjuðu sprengingarnar. Allir
hlupu út á göturnar og fólk spurði
hvert ofan í annað hvað væri að ger-
ast, ringulreiðin var algjör.“ Það er
Nataliia Bilyk sem hefur orðið, úkra-
ínsk kona á fimmtugsaldri sem er á
flótta – eins og fjöldi landa hennar um
þessar mundir. Nataliia kemur frá
smábænum Boryspil rétt utan við
höfuðstaðinn Kænugarð en er nú
komin til norsku eyjarinnar Tjøme,
úti fyrir bænum Tønsberg, og er þar
á leið í fulla vinnu á fimm stjörnu hót-
eli fyrir tilstilli íslensk-rússneskra
hjóna, þeirra Hjálms og Kseniu Levy.
Nataliia og dóttir hennar störfuðu
áður báðar á flugvellinum í Boryspil
og það var einmitt á hann sem fyrstu
sprengjurnar féllu 24. febrúar. „Við
fengum SMS um að stríðið væri hafið,
allir íbúar landsins fengu slík skilaboð
í síma sína og fólk á vinnualdri var
beðið um að mæta ekki til vinnu,“
segir Nataliia frá en hún talar ein-
göngu úkraínsku, Ksenia túlkar frá-
sögnina jafnharðan yfir á ensku og
tjáir blaðamanni að henni sé í lófa lag-
ið að skilja nágrannatunguna, „rúss-
neska og úkraínska eru bara eins og
norska og sænska,“ útskýrir Rússinn
fyrir blaðamanni á ensku, en hún tal-
ar þó reiprennandi norsku og getur
vel bjargað sér á íslensku.
Án tungumáls í nýju landi
„Þetta var skelfilegt. Á hverri
nóttu urðum við að leita skjóls í kjall-
aranum þegar sprengjunum var
varpað og mér fannst þyngra en tár-
um tekur að þurfa að fara frá dætrum
mínum og kærastanum mínum,“
heldur Nataliia áfram. Dæturnar,
átta og 26 ára, eru nú óhultar í Búlg-
aríu ásamt móður og systur Nataliiu,
þær dvelja hjá ókunnugu fólki sem
hefur opnað heimili sitt fyrir Úkra-
ínumönnum á flótta undan ofríki
Rússlandsforseta, en Vadim Lubas,
kærasti Nataliiu, komst hvergi, hon-
um er óheimilt að yfirgefa landið eins
og öðrum vopnfærum karlmönnum
og tekur nú þátt í vörnum heimabæj-
arins Boryspil með brugðið skotvopn.
Eðlilega er Nataliia með böggum
hildar. Hún ber sig þó vel, við upphaf
nýs starfs á Engø Gård Hotel & Rest-
aurant, kona án tungumáls í framandi
landi. Ksenia fylgir henni hvert fót-
mál, túlkar, skýrir og hjálpar, og er
hjá henni um nætur. Nataliia á mjög
erfitt með að vera ein, sprengjugnýr-
inn frá heimalandinu dynur enn í eyr-
um hennar.
Nataliiu og dætrunum auðnaðist að
yfirgefa Úkraínu 3. mars og komast
til Búlgaríu þaðan sem hún hélt ein
áfram til Istanbúl í Tyrklandi og
áfram þaðan til Noregs þar sem
Hjálmur og Ksenia höfðu undirbúið
jarðveginn, útvegað vinnu og íbúð.
Meira um það hér á eftir.
„Mér þótti auðvitað mjög dap-
urlegt að þurfa að yfirgefa heimili
mitt og ekki síður kærastann,“ játar
Nataliia og þykir illt að vita af sínum
heittelskaða með þá fororðningu á
herðum sér að verja Boryspil fyrir
Rússum. „Við tölum saman daglega
og hann er alveg í rúst,“ segir Natal-
iia hispurslaust á úkraínsku gegnum
rússneska túlkinn sinn og velgjörð-
arkonu. „Hann hefur ekki minnstu
löngun til að drepa nokkurn mann.“
Stolt af sínum forseta
Ofan á þetta bætast svo áhyggj-
urnar af dætrunum, systur og móður
í Búlgaríu. „Þar er enga vinnu að
hafa, þær búa inni á hjálpsömu fólki
núna en hvenær breytast aðstæður
þar? Hvenær kemur sá dagur að fólk-
ið getur ekki skotið skjólshúsi yfir
þær lengur?“ veltir Nataliia fyrir sér
og ekki annað hægt en að reyna að
beina samtalinu í jákvæðari áttir.
Hvernig hugnast henni land og þjóð
eftir örfárra daga búsetu í Noregi?
„Þetta land er alveg magnað og
fólkið hér svo hlýtt og opið,“ svarar
Nataliia sem þó hefur varla náð átt-
um, nýkomin á hótel í ókunnu en
fögru umhverfi á norskri eyju. Hún
kveðst vel geta hugsað sér að eiga
lengri tíma fyrir höndum í konungs-
ríkinu skandinavíska, jafnvel flytja
fjölskyldu sína þangað, um slíkt sé þó
allt of snemmt að segja nokkuð á
þessu stigi málsins. „Ég er ekki einu
sinni búin að fara með hana á lög-
reglustöðina til að skrá hana form-
lega inn í landið,“ skýtur Ksenia, túlk-
urinn rússneski, inn í.
Lokaspurningin hlýtur þó að snú-
ast um hvað Nataliiu þyki um forseta
sinn, Volodimír Selenskí, embættis-
mann sem var ekki daglegt heims-
fréttaefni þar til fyrir hálfum öðrum
mánuði þegar hann steig fram sem
sameiningartákn, landsfaðir og hálf-
gert eins manns klapplið úkraínskrar
þjóðar, ólatur við að ávarpa þjóðþing,
allsherjarþing og þjóðarleiðtoga um
allar jarðir í ákafri leit að stuðningi,
liðveislu og von.
„Ég er mjög stolt af honum sem
forseta Úkraínu,“ svarar Nataliia eft-
ir stutta þögn, „og gleðst yfir því að
hann sé forseti okkar á þessum
þrengingatímum því hann hefur sýnt
það með mjög áþreifanlegum hætti
að hann er leiðtogi þjóðar sinnar og
er til staðar fyrir fólkið. Allir sem ég
þekki og umgengst hafa mikla vel-
þóknun á Selenskí,“ lýkur Nataliia
Bilyk sínum þætti þessa rússnesk-
úkraínsk-íslenska spjalls.
En hvernig stendur þá á því að
kona þessi frá Boryspil er heimt úr
logum styrjaldar yfir í ægifagra
norska náttúru á eyjunni Tjøme og
hvaða fólk er þetta eiginlega sem á
veg og vanda af komu hennar, og nú –
þegar þetta viðtal kemur fyrir augu
lesenda – tveggja annarra úkraínskra
kvenna sem lentu á Gardermoen-
flugvellinum norður af Ósló í fyrra-
dag? Hjálmur og Ksenia eru hjón frá
svo ólíkum stöðum á hnattkringlunni
sem Hvammstanga og Arkhangelsk,
þótt Hjálmur hafi tekið það skýrt
fram í ökuferðinni með blaðamann
frá Tønsberg og niður eftir til Tjøme
að hann hafi nú samt lengst af búið í
Reykjavík.
Hvað sem því líður starfar hann nú
hjá lyfjaframleiðsluarmi alþjóðaris-
ans General Electric, GE Healthcare
í Ósló, sem framleiðir skuggaefni fyr-
ir röntgenmyndatökur, segulómrann-
sóknir og aðrar myndatökur sem
beinast að innri líffærum og nánasta
umhverfi þeirra. Ofan á þetta er
Hjálmur bílstjóri hjá Bama, fyrir-
tækinu sem hefur séð Norðmönnum
fyrir banönum síðan 1905 en er nú
orðið mun stórtækara í sölu og dreif-
ingu ávaxta, grænmetis og fleiri holl-
ustumatvæla.
Samstarfsfólk frá 54 löndum
Ksenia, sem þáði ættarnafn manns
síns er þau gengu í hjónaband á Ís-
landi vorið 2008, er hins vegar hag-
fræðingur, framkvæmdastjóri Engø
Gård Hotel & Restaurant og auk þess
vel kynnt meðal annarra Rússa á lýð-
netinu þar sem hún heldur úti vin-
sælli bloggsíðu, meðal annars um lífið
í Noregi, sögur þaðan og ýmsar hag-
nýtar leiðbeiningar til handa Rússum
sem hafa velt því fyrir sér að flytjast
þangað um dagana, en samfélag
Rússa í Noregi telur um 18.000
manns enda löndin nágrannar með
198 kílómetra af sameiginlegum
landamærum. Ekkert á við hin geysi-
löngu landamæri Noregs og Svíþjóð-
ar – en nágrannar eru nágrannar.
„Ég hef búið í Noregi í tíu ár og hef
allan þann tíma starfað í hótelbrans-
anum,“ segir Ksenia á reiprennandi
ensku þótt viðtalið hefði eins getað
farið fram á norsku sem hún talar og
ritar sómasamlega auk þess sem hún
skilur íslensku vel eftir langt hjóna-
band og búsetu á Íslandi um tíma. Við
dæturnar Juliu Ruby Levy, 14 ára, og
Söru Anastasiu Levy, 13 ára, talar
Hjálmur íslensku en Ksenia rúss-
nesku svo þær standa fullkomlega
jafnfætis í málum foreldra sinna.
Hún er vön býsna alþjóðlegu um-
hverfi úr störfum sínum og nefnir
sem dæmi að á hótelinu, sem var
hennar síðasti vinnustaður, hafi sam-
starfsfólkið verið af 54 þjóðernum. Á
Engø Gård eru herbergisþrif, gesta-
móttaka og markaðsmál hennar ær
og kýr.
„Ég er í miklum samskiptum við
Rússa og Úkraínumenn gegnum
bloggið mitt sem ég rek á Instagram
og auðvitað var það sem gerðist 24.
febrúar [innrás Rússa í Úkraínu]
hreint áfall, ég bjóst aldrei við að
þetta kæmi í raun og veru til með að
gerast svo fréttirnar af innrás Rúss-
lands í Úkraínu voru reiðarslag,“ rifj-
ar Ksenia upp.
Fengu SMS um að stríð væri hafið
- Bjargvættir frá Hvammstanga og Arkhangelsk - Varð að skilja kærastann sinn eftir í Úkraínu
- Svefnvana eftir linnulausa úlfúð á Instagram - „Erum bara stimpluð hrottaleg þjóð alls staðar“
Morgunblaðið/Atli Steinn Guðmundsson
Engø Gård Nataliia Bilyk, sloppin úr lífsháska í Úkraínu, við hlið hjónanna Kseniu og Hjálms Levy á Tjøme.
5 24
Áður Vadim Lubas og Nataliia Bilyk á meðan þau áttu sér enn eðlilegt líf.
Hann situr nú fastur í Boryspil og er ætlað að verja bæinn Rússum.
22 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 7. APRÍL 2022
Bílamerkingar
Vel merktur bíll er besta auglýsingin.
Tökum að okkur allt frá litlum merkingum
að heilpökkuðum bílum.
Xprentehf. | Sundaborg3 |104Reykjavík |7772700|xprent@xprent.is
www.xprent.is