Sjómannablaðið Víkingur - 01.02.2008, Page 33

Sjóm­annablaðið Víkingur­ - 33
Viðarhöfði 6 / 110 Reykjavík / Sími 577 1444 / Fax 577 1445 / Email frystiker@frystiker.is / www.frystiker.is
sundur, hark mikið varð og skipið nötr-
aði allt til. Dregg, lítið akkeri, var neðan
í strengnum og festi sig í botninum. Þar
hékk skipið yfir legutímann. Mikil þrek-
raun var að draga stjórafærið upp í vondu
og gekk öll skipshöfnin að því verki á
víxl. Stundum tók afar langan tíma að
spila inn stjórafærið.
Veiðarfæri voru þessi:
Vaður, hákarlakrókur, hákarlasókn,
hákarladrepur og hákarlaskálm. Fjórar
talíur voru á öllum skipum, aftur- og
framtalía á hvort borð. Neðan í talíunni
hékk krókurinn.
Fjórir lifrarlassar voru í hverju skipi,
tveir á hvora hlið, framkassar og aft-
urkassar. Lítil lúga með hring í var á
miðjum kassanum. Var tekið í hringinn
og lúgunni kippt upp og lifrarskíðunum
rennt niður í kassann um þetta litla op.
Þegar kassarnir voru allir orðnir fullir var
skipið orðið hlaðið. Þeir tóku um 200
tunnur.
Vaðurinn var svert snæri með hákarla-
sókn í endanum. Hann þurfti að vera
nokkur hundruð faðma langur. Komið
gat fyrir að legið var við hákarl á 200
faðma dýpi og ef straumur var mikill lá
vaðurinn langt út í sjó frá borði. Þá varð
að gefa út 300 – 400 faðma. Við slíkar
aðstæður þurfti mikla nákvæmni til að
fylgja botninum vel eftir, og taka rétt
grunnmál, en það var 3 – 4 faðmar. Erfitt
gat verið að draga upp vaðinn á svona
dýpi, jafnvel með stórum hákarli á, þegar
skipið veltist í kviku og dekkið var orðið
blóðugt og slorugt.
Tveir menn drógu vaðinn, stóðu þeir
hvor á móti öðrum við borðstokkinn og
tóku sitt handtakið hvor neðar á vaðnum
á víxl. Reyndi það á handleggi og allan
líkamann. Og svo kom að því að „hæsa“
þann gráa og ekki var það minni aflraun.
Ekki stóðu allir við vaðinn. Tveir voru
hafðir lausir og til taks að hjálpa þegar
vaðarmaður festi í hákarl og þurfti að
fá skjóta hjálp til að draga vaðinn upp.
Viðvaningar voru ævinlega hafðir til þess,
ef þeir voru á skipi. Þeir þurftu ekki að
sitja auðum höndum. Ef mikill var hákarl
fengu þeir aldrei augnabliks frið. Alltaf
var kallað í þá af vaðarmönnum á víxl og
þá stundum ekkert blíðlega.
Aflinn
Þegar hákarlinn kom upp að skips-
hlið var gripið til hákarlakróksins.
Vaðarmaður bar krókinn í hákarlinn og
þurfti til þess lagni og snarræði því sá
grái vildi velta sér og vaðurinn vefjast
utan um hann. Menn voru misjafnlega
fljótir að bera í hákarlinn, og ef illt var
í sjóinn fengu menn oft illar skvettur
við þetta verk þar sem þeir héngu hálfir
niður með borðstokknum. Svo þegar
hákarlinn var hæfilega hátt hæsaður upp
svo hægt var að ná til kviðar hans og ná
út lifrinni, var skálminni brugðið í kjaft-
inn á honum og skorið niður svo hægt
væri að ná sókninni og lifrarskíðunum,
sem voru tvö.
Hákarladrepurinn var notaður á stóra
hákarla. Voru þeir stungnir í brjóstið eða
í rönd neðan til við hrygginn. Blaðinu á
drepnum var stungið á kaf inn í hákarl-
inn um leið og hann kom upp úr sjónum.
Þurfti til þess snarræði og handlagni líka.
Þegar búið var að ná lifrarskíðunum
úr kviði hákarlsins var honum fírað aftur
niður í sjóinn og þá fór sá lausi að ná úr
honum króknum og hala svo upp talíuna
og festa hana. En vaðarmaður fór að beita
sóknina. Sá lausi lét lifrarskíðin svo renna
ofan í kassana. Aðeins lifrin var hirt. Þó
kom það fyrir, sérstaklega í seinasta túr ef
lítið var um afla að formaður leyfði háset-
um sínum að hirða hákarl. Skiptu þeir
honum þá á milli sín er í land kom.
Ekki var stærð lifrarskíðanna samkvæm
stærð hákarlsins. Til eru hákarlar með
einni tunnu lifrar en þeir eru sjaldgæf-
ir. Um hálf tunna af lifur var í mörgum
hákarli á djúpmiðum og það voru falleg
og stór skíði. Úr vænum hákarli eru
skíðin löng, frá einni til tveimur álnum
og jafnvel lengri. Þau eru ljómandi falleg