Sjómannablaðið Víkingur - 01.02.2008, Qupperneq 38

Aðalheiður Ámundadóttir
Um Íslenska fiskveiði-
stjórnunarkerfið
og skyldu íslenska ríkisins til að virða álit
Mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna
38 - Sjóm­annablaðið Víkingur­
Inngangur
Mannré­ttindanefnd Sameinuðu
þjóðanna var stofnuð skv. 28. gr.
Alþjóðasamnings um borgaraleg og
stjórnmálaleg ré­ttindi [hé­r eftir „mann-
ré­ttindasamningurinn“] sem Ísland er
aðili að.1 Mannré­ttindanefndin gegnir
fjölþættu eftirlitshlutverki. Hún tekur, í
fyrsta lagi, við skýrslum frá aðildarríkj-
unum og gerir tillögur um breytingar á
framkvæmd hans ef þurfa þykir.2 Í öðru
lagi tekur hún við ábendingum ríkja
sem telja önnur ríki ekki framfylgja
samningnum með fullnægjandi hætti.3
Í þriðja lagi tekur nefndin við erindum
frá einstaklingum sem halda því fram
að mannré­ttindi þeirra sé­u ekki virt.
Heimild Mannré­ttindanefndarinnar til
að fara yfir og meta erindi einstaklinga
eru þó háð því að lögsöguríki viðkom-
andi einstaklings hafi þegar samþykkt
lögbærni hennar til þess.4
Þann 14. desember síðastliðinn birti
Mannréttindanefndin álit, þess efnis að
íslensk lög nr. 38/1990 (með síðari breyt-
ingum)5 um stjórn fiskveiða, brytu í bága
við mannréttindasamninginn. Áður en
gerð verður frekari grein fyrir álitinu og
hugsanlegum áhrifum þess, er rétt að
stikla á stóru yfir sögu þessara laga sem
hafa óumdeilanlega verið uppspretta
nokkurar ólgu meðal þjóðarinnar sem
varað hefur í hartnær aldarfjórðung.
Allt frá upphafi Íslandsbyggðar og
fram á seinni hluta 20. aldar stund-
uðu Íslendingar sjósókn án afskipta
stjórnvalda. Takmarkanir á þorsk-
veiðum hófust árið 1977, að tillögu
Hafrannsóknastofnunar, með lögum nr.
81/1976 (nú lög nr. 79/1990), um veiðar í
fiskveiðilandhelgi Íslands. Á árunum 1982-
1983 þótti ástand þorskstofnsins orðið
það slæmt að frekari aðgerða væri þörf.
Vænlegast þótti, „eftir víðtækt samráð sjáv-
arútvegsráðuneytisins og hagsmunaaðila
í sjávarútvegi“6 að takmarka veiðar með
úthlutun aflakvóta til einstakra skipa. Með
lögum, sem giltu til eins árs í senn, fengu
Þorskanetin dregin á Bárði SH. Kvótakerfið, segir Aðalheiður, hefur búið til forréttindastétt á Íslandi, tiltekna útgerðarmenn sem mega ganga í
þjóðarauðlindina, miðin við landið – þetta er ekki einungis gagnrýnivert af sjónarhóli jafnræðis, heldur einnig í ljósi atvinnufrelsis og búseturéttar, segir
Aðalheiður.