Bændablaðið - 20.10.2022, Blaðsíða 36

36 Bændablaðið | Fimmtudagur 20. október 2022
HURÐIR
Tunguháls 10, 110 Reykjavík, sími 567 3440, vagnar@vagnar.is, vagnar.is
• Stuttur afhendingartími
• Hágæða íslensk
framleiðsla
• Val um fjölda lita í
RAL-litakerfinu
• Vindstyrktar hurðir
Bílskúrs- og iðnaðarhurðir
Iðnaðarhurðir
Iðnaðarhurðir með gönguhurð
Bílskúrshurðir
Hurðir í trékarma
Tvískiptar hurðir
Smíðað eftir máli
Fyrsta flokks þjónusta og ráðgjöf
LÍF&STARF
Á málþingi Átjándualdarfélagsins
fyrir skömmu var fjallað um
landbúnað frá ýmsum hliðum á
átjándu öld.
Kynnt var áhugaverð sagnfræði,
Gamla bændasamfélagið, Fjölskyldan
og heimilisbúskapur í byrjum átjándu
aldar, Byggðir og búsvæði og sagt frá
útgáfu skjala Landsnefndarinnar fyrri
1770 til 1772. Auk þes sem gefin var
innsýn í umfjöllun um akuryrkju og
jarðrækt í skjölunum.
Fyrir áhugafólk um sögu og
ekki síst landbúnaðarsögu voru öll
erindin athyglisverð. Guðmundur
Jónsson, prófessor við Háskóla
Íslands, fjallaði um hugtakið „Gamla
bændasamfélagið“ og að ólíkt
hugmyndum þjóðernisstefnunnar um
stéttlaust samfélag hefði verið ríkjandi
mikil fastsett stéttaskipting líkt og í
öðrum löndum. Guðmundur sagði
einnig frá vinnslu nýs gagnagrunns og
bókar sem væntanleg er og fjalla um
líf þjóðarinnar í upphafi átjándu aldar.
Vegferðin til fullorðinsáranna
Ólöf Garðarsdóttir, forseti
Hugvísindasviðs Háskóla Íslands og
prófessor í félagssögu við Háskóla
Íslands, flutti erindi sem fjallaði
um mannfjölda og íbúaþróun á
harðindatímum.
Í erindi hennar kom fram að á
harðindatímum væri dánartíðni hæst
meðal barna og gamalmenna og þeirra
sem stóðu neðst í samfélaginu. Í máli
Ólafar kom fram að giftingaraldur
Íslendinga á átjándu öld verið almennt
hærri hér og að margir hefðu þurft að
sætta sig við að vera vinnuhjú eða
ómaga stóran hluta ævinnar.
Byggðir og búsvæði
Ingibjörg Jónsdóttir, dósent í landfræði
við Háskóla Íslands, flutti erindi um
verkefni sem hún hefur unnið að ásamt
Óskari Guðmundssyni, doktorsnema
í sagnfræði við Háskóla Íslands, þar
sem fjallað er um byggðir og búsvæði
á landinu snemma á átjándu öld.
Sagt var frá sagnfræðilegu
landupplýsingakerfi um jarðir, býli
og mannfjölda í byrjun átjándu aldar.
Fjallað var um búsæld mismunandi
svæða og eyðibýli og ólíka búskapar­
hætti eftir landgæðum.
Innsýn í akuryrkju og jarðrækt
Jóhanna Þ. Guðmundsdóttir, sagn­
fræðingur og skjalavörður á
Þjóðskjalasafni Íslands, flutti erindi
á málþinginu. Annars vegar sagði hún
frá útgáfu skjala Landsnefndarinnar
fyrri 1770 til 1771 sem hún vann
að ásamt Hrefnu Róbertsdóttur
þjóðskjalaverði.
Hins vega flutti Jóhanna erindi sem
bar heitið Dálítil innsýn í akuryrkju og
jarðrækt í skjölum Landsnefndarinnar
fyrri. Í máli Jóhönnu kom fram að
mikið sé fjallað um akuryrkju og hvers
kyns jarðrækt í skjölunum.
Í þeim kemur meðal annars fram
að gera átti átak í túnrækt með
garðhleðslum og þúfnasléttingu,
auka skyldi áburðarnotkun og koma
upp áveitum. Kornrækt og garðrækt
voru sérstaklega til skoðunar,
einnig skógnytjar, skógrækt og
seljabúskapur.
Trú á að hægt væri að rækta korn
á landinu var takmörkuð og ekki
þótti verjandi að eyða opinberu fé í
slíka tilraunastarfsemi. Fleiri höfðu
trú á garðrækt en illa gekk að fá
vinnufólk til að borða gras, eins og
það kallaði kálið, og leit vinnufólkið
á kál í matinn sem launalækkun og
vildi frekar fá kjötbita og reiða sig
á fjallagrösin.
Stærsta málið var að gera átak
í túnrækt og margir sáu fyrir sér
betri tíma ef ræktuð væru tún og
garðar hlaðnir, gamlar selstöður
teknar í notkun og komið upp
heyforðageymslu. Auk þess lagði
landsnefndin til að mýrar yrðu
ræstar fram, enda sagði Jóhanna
greinilegt samkvæmt skýrslunni að
landsnefndarmennirnir hafi verið
orðnir ansi leiðir á öllum mýrunum á
ferð þeirra um Suður­ og Vesturland.
/VH
Einn fermetri af hör er sænskt
verkefni sem hófst árið 2020 og
hefur verið að vinda upp á sig.
Í dag tekur fjöldi norrænna
heimilisiðnaðar­ og búnaðarfélaga
þátt í verkefninu auk félaga frá
Eistlandi. Heimilisiðnaðarfélagið
er fulltrúi verkefnisins hér á landi.
Verkefnið snýst um að kynna
hör fyrir almenningi og fá fólk
til að rækta að minnsta kosti einn
fermetra af hör í garðinum, í
kassa, á svölunum eða úti í sveit.
Verkefnið er upprunnið í Svíþjóð og
tilgangurinn með því að kynna fyrir
fólki gömul vinnubrögð við línrækt
og ­vinnslu og að auka virðingu
fyrir línafurðunum. Að sögn
Marjöttu Ísberg, miðaldafræðings
og áhugakonu um hör, tóku um
sextíu manns þátt í verkefninu í ár
og sáðu og uppskáru hör.
Uppskeran víða umfram
væntingar
„Við fengum fræ frá Svíþjóð
og uppskeran var víða umfram
væntingar nema fyrir norðan vegna
þess að sumarið þar var of kalt.
Bestur var árangurinn í
Mosfellsdal en ég var með blett í
Fossvogsdal, þar sem áður voru
skólagarðar, og náðu plönturnar þar
um 120 sentímetra hæð, sem telst
mjög gott.“ Marjatta segir að núna
hafi allir þátttakendur tekið upp
sitt lín og sé með það í þurrkun og
velta fyrir sér hvar og hvernig verði
hægt að feygja og þurrka það. „Sjálf
hef ég notað tímann til að skoða
gömul verkfæri og er búin að smíða
línbrák og ætla að byrja á línkambi
í vikunni.“
Fræ og stuðningur
Stefnt er að því að halda verkefninu
áfram næsta sumar. Færri komust að
en vildu í vor og því um að gera fyrir
áhugasama að skrá sig á netfanginu
hfi@heimilisidnadur.is. Þátttakendur
fá fræ, ráðgjöf og stuðning frá
Heimilisiðnaðarfélagi Íslands.
Marjatta segist vonast til að næsta
haust verði hægt að uppskera hör víðs
vegar um landið, feygja og spinna
þráð og að á heimasíðunni Fermetri
af hör verði skiptst á ráðleggingum
og myndum. /VH
Línrækt og hörvinnsla:
Fermetri af hör
Lín með fræbelgjum. Myndir / Marjatta Ísberg
Línbrák til hörvinnslu.
Málþing um bændamenningu:
Innsýn í bændasamfélag
átjándu aldar
Ísland á miðöldum. Mynd / wikipedia.org
Marjatta Ísberg miðaldafræðingur
með hörknippi sem hún uppskar í
Fossvogsdal í Reykjavík.