Mímir - 01.05.1972, Blaðsíða 10

S$f
konungdæminu til. Lítið er vitað um uppruna
og sögu Péttanna. M. a. hefur ekki tekizt að
ráða, hvaða mál þeir töluðu, af þeim litlu leif-
um, sem til eru af því. Um sjóferðir þeirra
lengra norður á bóginn höfum við hvorki sögu-
legar heimildir né fornminjar, en er ekki líklegt
að þeir hafi þekkt Færeyjar, sem eru svo skammt
undan? Menn eru ekki á einu máli um það,
hvað um Péttana varð. Sumir telja, að þeir
hafi þegar verið farnir frá eyjunum, áður en
víkingar komu, aðrir telja fráleitt, að svo hafi
verið. Það styður helzt fyrrnefnda tilgátu, hve
fá péttnesk staðarnöfn eru á eyjunum. Hins
vegar er margt annað, sem sýnir áhrif þeirra
þar og menn mega ekki gleyma. Péttnesk list
lifir enn í táknmyndasteinum og ogham-letri.
Mörg jarðhús og virki, hlaðin úr grjóti, á þess-
um slóðum eru eignuð þeim. Staðarnöfn vík-
inga dregin af papi, og einnig minjar og kristn-
ar venjur, sem héldust á stöðum eins og Birgis-
ey, Dýrnesi, Papey hinni meiri og eyju heilags
Ninians, sýna, að þeir tóku eftir, að Péttar og
papar voru til á þessu svæði. Eyjan helga
(Eynhallow), milli Hrólfseyjar og Orkneyja,
væri gott dæmi um virðingu heiðinna manna
fyrir kristinni trú, ef við gætum verið viss um,
að Skandínavar hafi enn verið heiðnir, er þeir
gáfu henni núverandi nafn.17
2.
A 4. öld varð sá hluti Bretlands, er Rómverjar
réðu, að nafninu til kristinn. Þá var Irland enn
allt heiðið. Það var á þessum tíma sveitaþjóð-
félag á ættflokkastiginu. Þar voru engar borgir,
engin allsherjarstjórn, ekki samræmd lög, engin
þjónusta við íbúana, enginn gjaldmiðill. Það
var í raun og veru ekkert ríki á nútímamæli-
kvarða. Allt byggðist á fjölskyldunni, ekki
einstaklingnum. Nokkrar fjölskyldur mynduðu
„tuath" (tuath „fylki", sbr. þý. diot „Volk",
ísl. „þjóð"), og stjórnaði fylkiskonungur því.
Um 100 „tuatha" voru á Irlandi, og skiptust
þau niður á 7 yfirkonungdæmi, sem svo aftur
heyrðu Chashel í suðri til og voru kennd við
Tara í norðri. í reynd var ekki neinn einn
konungur yfir Irlandi. Stéttaskipting var mikil.
Stéttirnar voru: Aðall, almenningur og á milli
þeirra — þó nær aðlinum — stóð svonefnd
„aes dána", sem var mikil sérréttindastétt. Til
hennar töldust m. a. skáld, sagnfræðingar, lög-
fræðingar, læknar og faglærðir iðnaðarmenn.
Má líkja henni við drúidana í Gallíu. Við
kristnitökuna fékk klerkastéttin mikið af sér-
réttindum þessarar stéttar, en jafnvel þá var
enn mikil virðing borin fyrir hinum svonefnda
„fili" eða skáldinu, sem fann mjög til sín. Sagt
er, að heilagur Kolumkilli hafi bjargað því frá
glömn, sem stoltið hafði næstum leitt það í.
Ekki er vitað um upphaf írskra bókmennta, en
Iíklega má rekja þær til Keltanna, sem fluttu
með sér írskuna. (Gelíska: a) írska, b) skozka,
c)manska. Brezka: a) kymriska (velska), b)
kornbrezka, c) bretonska).
I öllum kennslubókum um írska sögu er
heilagur Patrekur, þjóðardýrlingur Ira, talinn
hafa komið þangað árið 432 og kristnað þjóð-
ina á 30 árum. Er hann því talinn faðir írsku
kirkjunnar. Nú hefur próf. O’Rahilly komið
fram með kenningu um tvo Patreka: Hinn
rómverska Palladíus, sem samkvæmt Ulaztír-
annálunum kom í kristniboðsferð til Irlands
árið 431, og Bretann Patrek, sem hann segir
hafa tekið við af honum 30 árum síðar. Ekki
vilja allir sagnfræðingar samþykkja þessa kenn-
ingu, enda breytir hún mjög hugmyndinni um
þjóðardýrlinginn, gerir úr honum sambland
tveggja manna. Hvað sem því líður, komst
kristni ekki eins fljótt á og segir í þjóðsögunni,
en hins vegar má ætla, að landið hafi verið
orðið kristið um 500, þótt heiðni væri þá ekki
með öllu útdauð.
3.
Kirkja heilags Patreks á Irlandi hefur líklega
verið af kirkjuskipan þeirri, er hann hafði kynnzt
á Bretlandi og í Gallíu. Talið er, að hann hafi
hlotið mennmn sína í Gallíu, og þá helzt í
latneskum kirkjufræðum.
Keltneska kirkjan var mjög frábrugðin
10