Mímir - 01.05.1972, Blaðsíða 27

„Já."
„Þetta grunaði mig og því fór ég ekki — —
mér leiðist að sitja undir mönnum í kirkj-
unni.”
„Þú ert víst heldur ekki vanur við það nú í
seinni tíð." Þórarinn setti bollann á borðið."1
Þetta samtal, sem þrjár persónur sögunnar
taka þátt í, veldur ekki misskilningi; tveir
mælendanna eru kynntir með athöfnum sínum,
en Sigríður var sú eina, sem gat svarað til um
kirkjusókn. Um slíka tækni segir S. M. Kristen-
sen: „Man má ogsá kunne se personerne i deres
bevægelser, deres mimik og gestus. Det sker i
det skrevne drama gennem de parentetiske
regiebemærkninger, og pá ganske samme máde
i den impressionistiske prosa.. ."2 einnig: „... sá
der fremkommer en stærkt illuderende blanding
af personens ord og opförsel."3
Annað dæmi um djarfa samtalstækni Þorgils
er eftirfarandi, er lesandinn veit, að fjórar persón-
ur eru á sviðinu:
„ „Eg ætla að biðja þig að kaupa og ljá mér
síðan einar tvær bækur."
„Hvaða bækur eru það?"
„ „Giftas" eftir Strindberg og „De Moderne
Samfundslögne" eftir Nordau..
„Jú ég skal hugsa til... ?"
„Því ekki það — og koma þeim... — Skaði,
að ég var ekki barnakennari."
„Skárri hefði það nú verið kennarinn, og sú
aðsókn!"
„Á, heldurðu það Rænka..." "4
Lesandinn veit, hver talar hverju sinni af
fyrri kynningu persónanna. Slík samtöl minna
mjög á leikbókmenntir, og má hugsa sér, að
Þorgils hafi eitthvað lært af þeim, en líklegra
er þó, að hann hafi þessa samtalstækni frá
skáldsagnahöfundum samtímans, einkum Björn-
stjerne Björnson, og er þetta í fullu samræmi
við tímann.
Um aukna þýðingu samtalstækninnar í raun-
sæisbókmenntunum segir Sven Möller Kristen-
sen: „Som det er antydet i indledningen, taber
beretningen — den episke genres primære
kendetegn — sit store omráde, til fordel for
en halvdramatisk form med dialog og sce-
neri.. ,"5
Þorgils leitast einnig við að gera orðræður
persóna sinna sem sannastar og líkastar raun-
veruleikanum, og í þeim tilgangi sýnir hann
í stíl sínum öll hljóð; andvörp, fyrirlitningu og
slíkt, en auk þess öll hlé, sem verða í orðræð-
unni. Dæmi um slíkt er eftirfarandi:
„ „Tapa virðingunni, pytt — ég er held ég
fullboðlegur handa þeim sauðskepnunum í daln-
um þínum —■ — ætli þeir hafi vanist betra.
-----Það er ég sem strita fyrir þá á hverjum
sunnudegi..." "6
Annað dæmi um þetta:
„ „É-g r-a-t-a h-e-i-m."
„Farðu ekki . . Það kemur stórhríð og nótt."
„Ég er viss og Frosti þó vissari og færið so"...
„Ó! f-a-r-ð’ e-k-k-i." "7
Willy Dahl segir í bók sinni, Stil og strukmr,
um þetta fyrirbæri og tengir það umræðum um
Björnstjerne Björnson: „... og derfor har Björn-
son ikke bruk for dialektinnslag. . Man kan
imidlertid finne en annen form for realisme,
en syntaktisk — typografisk effekt som kan
kalles skilletegn — realisme og som er ment á
skulle registrere talens pauser, nöling, avbrudd
og usammenhengende periodebygning — samm-
en med gestus og mimik."8
Erfitt er að tengja þetta áhrifum frá einu
skáldi öðru fremur. Gesmr Pálsson notfærir sér
þessa tækni og einnig Norðurlandahöfundarnir.
Hins vegar sýnir þetta, hversu námfús Þorgils
hefur verið á hina nýju tækni samtímans.
Rétt er að geta þess, að fyrirlitningartáknið
— pytt —, sem Þorgils notar, fann ég dæmi
1 Gamalt og nýtt, bls. 39—40.
2 Sven M. Kristensen, Impressionismen i dansk prosa
1870—1900, bls. 32.
3 Sama og 2.
4 Gamalt og nýtt, bls. 48—-49.
5 Sven M. Kristensen, Impressionsmen i dansk prosa
1870—1900, bls. 30.
6 Gamalt og nýtt, bls. 38.
t Gamalt og nýtt, bls. 78.
8 Willy Dahl, Stil og struktur, bls. 102.
27