Mímir - 01.05.1972, Blaðsíða 32

Constance Ring: „Efter Maaltidet læste hun i
„Fromont jeune et Risler ainé" Det var bare
den sidste Kapitel, hun havde tilbage. Den
stakkels Rislers gyselige Endeligt rystede hende
en del"8 enn fremur: „„Har du nylig været i
Teatret" spurte Constance for at sige noget.
„Nej — jo ■— hvad siger jeg — jeg saa jo
„Fallitten" forleden... Det er frygteligt der,
hvor Familien faar vide, at de i Grunden er tig-
gefærdige" vedblev hun."9 Þannig notar A.
Skram bækur á sama hátt og Þorgils — geng-
ur út frá því, að efni þeirra sé lesandanum
kunnugt.
Þess má geta, að Gestur Pálsson gat dönsku
og norsku skáldanna, einnig segir hann í „Vor-
draumur" um Onnu: „... en nú situr hún hérna
á næsta bæ, skemmtir sér við að fara vel með
skepnurnar sínar og lesa þýzkar og enskar
bækur.. ,"10
Af þessu sést, að Þorgils er ekki brautryðj-
andi í þessu, þótt hann gangi e. t. v. lengra
en margir aðrir.
Þórarinn á fætur og augu þeirra Sigríðar mæt-
ast, og dreyrroðnar Þórarinn.
Þorgils er ekkert einsdæmi með að tala um
bækur, lestur þeirra og höfunda í verkum sín-
um. Þetta gerir Strindberg iðulega t. d. í
Giftas: „Att flickan slipper (liksom gossen)
lása sá mycket om det förflutna, men tvingas
til at tage kánnedom om det nuvarande sam-
hállsskicket.. ."1 Um lestur kvenna segir J. S.
Mill í Kvindernes Underkuelse, sem Menntafé-
lagið í Mývatnssveit átti, að hann skapi glund-
roða í þjóðfélaginu, hvað þá heldur er konur
skrifa. Sr. Guðni hefur einnig sitt að segja um
slíkt brölt konunnar: „Hafði heldur aldrei van-
ist því af málvinum sínum, að þær væru að
rannsaka trú og mannfélagsskipun, venjur og
kreddur ... séra Guðni hafði enga trú á kvenn-
fólkinu í því tilliti.. ,"2 Þetta kemur á eftir
því, er sagt var frá lestri Sigríðar. Kielland
segir í einni sögu sinni (novellette) „Erotik og
Idil": „Hun havde læst mange alvorlige Böger
om Kvindens Pligter."3 Hér vegur Kielland á
líkan hátt og Þorgils að ósönnum bókum. í
„Slaget ved Waterloo" les söguhetjan „en
Roman af den nyere tyske Literatur"4 á sama
hátt og Sigríður les norsku skáldin. Þetta er
einnig algengt hjá Björnson, t. d. í Magnhild:
„En kvæll sat de samlet om bordet, præsten
hadde git efter for deres bönner, og læste just
höjt av „Pickwickklubben"."5 I „Constance
Ring" eftir norsku skáldkonuna Amalie Skam
eru e. t. v. bókmenntaumræðurnar líkastar því,
sem þær eru í „Gamalt og nýtt": „Straks efter
sad han ved siden af hende i Lænestolen. Han
trak en Bog op af Lommen, og foreslog hende
at læse höjt af den, det var Kiellands Novel-
letter, som netop var udkommet... líkt og þeg-
ar Þórarinn les fyrir Sigríði... Da han var
færdig med Læsningen begyndte de at dröfte
Indholdet, og saa kom de til at tale om Kjærlig-
hed. „Det lader ikke til at Kielland har synde-
lige Respekt for den Fölelse" sa Constance,
„han rigtig haaner den —"6 Þetta minnir á:
„— Það er einkennilegur höfundur Strindberg,
og lítill vinur ykkar stúlknanna.. ,"7 einnig í
Kennarinn og lcerisveinninn —
Gestur Pálsson og Þorgils gjattandi.
Margt þarf að hafa í huga, er verk tveggja
höfunda eru borin saman, og sjaldan er hægt
að benda á annað en hugsanleg áhrif eins
skálds á annað.
Jafnvel þótt Gamalt og nýtt minni lítt á
sögur Gests Pálssonar, hvað við kemur list og
anda, er þess að geta, að Gestur samdi aldrei
svo langa sögu. Hinar þrjár sögurnar í Ofan
úr sveitum eru mjög líkar sögum Gests, og
1 August Strindberg, Giftas, bls. 22.
2 Gamalt og nýtt, bls. 36.
3 Alexander Kielland, Novelletter, bls. 44.
4 Alexander Kielland, Novelletter, bls. 151.
5 Björnstjerne Björnson, Magnhild, bls. 302,
6 Amalie Skram, Constance Ring, bls. '66.
1 Gamalt og nýtt, bls. 73.
8 Amalie Skram, Constance Ring, bls. 144.
9 Amalie Skram, Constance Ring, bls. 159.
1° Gestur Pálsson, Ritsafn I, bls. 154.
32