Mímir - 01.05.1972, Blaðsíða 13

íf..

3 í 31
rtiií.t...il
D ít :k
.#
JC - L
sf /f
' gp **
.Wð
yr.. O
’4%0 “

//
(N O
cí«o4-,
/<’..
I |° u..
\

; >
r"
v-y
/
"lIne- Of" "* 0'JTLR **ii
50 10'
1 1 ■ '■'■■!
Mynd 1: Uppdráttur af Dýrnesborg.
V
V
0 50
I I - ) I I I 1 ■ I -1-
100 '50 soorttt
| I ■ ■>■ t-t <53
annars að víkja fyrir kristniboði Ágústínusar,
sem Gregoríus páfi sendi þangað. Heilagur
Kolumba eða Kolumkilli (kirkju-Kolumba),
eins og hann var nefndur til aðgreiningar frá
nöfnum sínum, er talinn hafa hafið trúboð á
Bretlandi á 6. öld og kristnað Péttana í norðri.
Hann mun hafa verið uppi á árunum 521/2—
597. Árið 563 stofnaði hann klaustrið á Eynni
helgu (Iona), sem er lítil eyja undan vestur-
strönd Skotlands og ein af Suðureyjum. Adom-
nan ábóti, sem ritaði ævisögu Kolumkilla í
klaustrinu á Eynni helgu á 7. öld, taldi klaxist-
urlifnað hafa verið aðaltilganginn með för hans
til Bretlands. Mannsaldri síðar segir Beda prest-
ur hann hafa komið þangað til að predika og
hafi hann verið trúboði Péttanna í norðri. Beda
safnaði saman fróðleik um heilagan Ninian,
brezkan biskup, sem kynn2t hafði rómverskum
sið og kristnaði Suður-Pétta. Er honum eignuð
stelnkirkja í Cadita Casa, nú oftast nefnt
Whithorn í Galloway. Ef sýna má fram á
árangursríkt kristniboð Ninians þessa meðal
Pétta, dregur mjög úr mikilvægi trúboðs heilags
Kolumkilla, sem var að starfi meira en 100
árum síðar. Sumum fræðimönnum finnst heiiag-
ur Kolumkilli vera tákn írskra áhrifa, en heilag-
ur Ninian rómverskra áhrifa á þessum slóðum.
Heilagur Kolumkilli rak trúboð í nágrenni
klausturs síns á Eynni helgu og stofnaði klaust-
ur út frá því. Algengt var, að stofnuð væru
slík dótmrklaustur, sem voru að einhverju leyti
háð móðurklaustrinu. Þannig var klaustrið á
Eynni helgu n. k. yfirklausmr mikils hluta
keltnesku kirkjunnar og hafði mikil áhrif.
Hlutir þeir, sem sagt er, að fundizt hafi hér
á landi eftir papa, benda til þess, að þeir hafi
verið af reglu heilags Kolumkilla, en þar var
mikil áherzla lögð á gripi eins og bjöllur og
bagla.22 Auk þess gætir áhrifa heilags Kolum-
killa meðal nokkurra landnámsmanna, og verð-
ur vikið að því síðar.
Ekki hefur mikið varðveitzt af upprunalega
klaustrinu á Eynni helgu, en rústir af svipuðum
klaustrum em á eyjum undan Skotlandsströnd-
um og allt til Orkneyja og Hjaltlands.
Gott dæmi um keltneskt klausmr er Dýmes-
borg á Hrossey í Orkneyjum. Sýnir það vel ein-
manaleik og einangrun þeirra staða, sem kelt-
neskir munkar völdu sér til búsetu. Þetta er
höfði út í Norðursjó, snarbratmr á alla vegu og
hefur sjórinn grafið gil inn í þá hlið, sem að
landi veit. Eina uppgönguleiðin er snarbratmr
stígur, illur uppgöngu. Er upp á höfðann kem-
13